Hét lijden recht betrachten

FILM OVER JEZUS' DOOD OOK IN NEDERLANDSE BIOSCOOP

In deze bijdrage gaan we voorbij aan de vraag of bioscoopbezoek - onder jongeren en ouderen meer en meer geaccepteerd- een te verantwoorden keuze is. Wie in zijn levensstijl als christen hierin tot een afwijzende houding komt, heeft naar mijn mening nog altijd grond onder de voeten. Maar nu gaat het over onze houding ten opzichte van één specifieke film, namelijk The Passion of the Christ. Wereldwijd en in de Nederlandse media heeft deze productie zoveel aandacht gekregen dat ze nauwelijks te negeren is, ook niet door catecheten en opvoeders. Het valt niet te ontkennen dat vanwege Gibson's film het lijden van Christus breed in de samenleving aandacht krijgt. Dat is steeds weer nodig, omdat we geloven dat Golgotha het scharnierpunt in de geschiedenis van de mensheid is. De liefde van Christus, die Zich op weg naar en aan het kruis openbaart, is liefde tot het einde, is gericht op het doel, namelijk het herstel van de gemeenschap met God en de zaligheid van zondaren. Kruis en opstanding als ingrijpen van God in de wereld mogen steeds weer ons hart beroeren. De betekenis van de heilsfeiten is de gemiddelde Nederlander helaas steeds minder duidelijk. Een Apeldoornse deurwaarder plakte vorig jaar op zijn ruit dat hij zowel op donderdag (Hemelvaartsdag) als vrijdag (Goede Vrijdag) gesloten was - daarmee duidelijk makend dat er geen enkel zicht meer was op de betekenis van Goede Vrijdag. De Amerikaanse film laat mensen wereldwijd nadenken over de betekenis van Jezus Christus en stimuleert het openbare debat over het religieuze thema op een wijze die de kerken zelf niet kunnen bewerkstelligen.

Gruwelijkheid

Maar er is meer. Juist als het gaat om Hem die ons in bijzondere zin heeft liefgehad en voor Wiens heiligheid wij buigen, is grote terughoudendheid geboden. En juist als het gaat om de laatste twaalf uur voor zijn sterven op de kruisheuvel, als het gaat om de uren waarin Hij de drinkbeker van de toorn van God geheel moest leegdrinken, is beschroomdheid nodig. Daarom eerst de vraag wat The Passion biedt. Op het doek speelt James Caviezel - de Frankfurter Allgemeine wees er in een artikel op dat regisseur Gibson het niet over het hoofd gezien heeft voor de hoofdrol een acteur met dezelfde initialen als Jezus Christus te vragen! - de gang van Heiland van Gethsemane naar Golgotha. Nauwgezet worden de feiten uit de evangeliën gevolgd en volgt de toeschouwer het verraad van Judas, het verhoor door Pilatus en Herodes, de ondersteuning van Simon van Cyrene en de kruisiging zelf. Het is de gruwelijkheid van de marteling, de pijn, de eenzaamheid die niet nalaat indruk op de toeschouwers te maken. Nadat de film een aantal dagen in vierduizend Amerikaanse bioscopen te zien is, wordt gemeld dat het publiek na afloop vooral sprakeloos is.

Details

In de meningsvorming over de film wordt ten onrechte veel gewicht gehecht aan de bedoelingen van Gibson. Deze rooms-katholieke christen, die veel gewelddadige films op zijn naam heeft staan, mediteerde in een moeilijke periode in zijn leven over het lijden van Christus. Toen hij voor ogen kreeg 'wat Hij werkelijk heeft doorstaan', werden zijn eigen wonden geheeld en kwam hij tot het werken aan deze film. Wie zal echter onder woorden kunnen brengen of in beelden kunnen vangen wat het dragen van de last van de zonde betekent? Wie zal de toorn van God zich kunnen indenken, die zich richt op Hem, die in de dagen van Zijn vlees tot God gebeden en gesmeekt heeft, met tranen geofferd hebbende?

Gibson heeft in zijn realistische we, er-. gave van Jezus' leven erkend dat geen van de evangelisten veel details geeft over de folteringen noch concreet ingaat op slagen en smart. Is dit om te benadrukken dat Christus' lijden veel dieper ging dan lichamelijke pijn? Hop dan ook, waar het de Heilige Geest goed gedacht heeft deze donkere bladzijden in onze geschiedenis zó weer te geven, mag romanschrijver of filmregisseur als het om de Zoon van God gaat, hieraan niets toevoegen. 'De film is trouw aan de evangeliën, maar ik moest wel veel details invullen en daar komt mijn eigen meditatie in het spel', vertelt hij in een vraaggesprek. Hiermee is naar mijn mening de regisseur niet meer trouw aan de evangeliën. Zeker als hij aangeeft dat zijn productie 'puur kunst' is. Het is daarom niet waar als opgemerkt wordt dat wie bezwaar heeft tegen deze realistische film, ook een bladzijde uit de Bijbel moet scheuren.

Menselijke natuur

De vraag of Jezus afgebeeld mag worden, dringt zich in deze discussie op. Als we daarbij zien dat de Zoon van God de menselijke natuur heeft aangenomen en onder ons gewoond heeft, kan geen bezwaar gemaakt worden tegen een illustratie in de kinderbijbel. Dat is niet strijdig met het tweede gebod, dat een ongeoorloofde vermenging van Schepper en schepsel verbiedt. 'Maaksel van maaksel kan nooit de Maker of een absolute weergave van Hem opleveren', schrijft ds. H. G. Abma bij het tweede gebod. 'Kunst kan een ondersteunende functie vervullen, maar geen primaire functie die leven wekt en die toekomt aan de levende verkondiging'. Het spélen van Jezus' leven en sterven is echter een ongeoorloofde nabootsing van wat in de geschiedenis van het heil volstrekt uniek is.

Ons inhoudelijk bezwaar tegen The Passion is daarom dat de godheid van £hristus losgemaakt wordt van zijn menselijke natuur. Christus is immers het Afschijnsel van Gods heerlijkheid. Wie Hem gezien heeft, heeft de Vader gezien. In Hem woont de Godheid lichamelijk. Zijn lijden gaat dieper dan het ondergaan van menselijke slagen en hoon. Gods Woord betrekt Zijn mensheid en Zijn godheid voortdurend op elkaar, geconcentreerd in dezelfde Persoon en in hetzelfde werk. Dat blijkt aan het kruis, waar Hij in angst en duisternis voor een misdadiger kan beschikken over het hemels paradijs. Dat blijkt ook als Hij niet alleen Zijn leven vrijwillig geeft, maar ook bij machte is het weer te nemen (Joh. 10: 18).

EO-uitzending?

Het geheimenis van de verzoening laat zich niet op het witte doek brengen. Laten we er afstand van nemen! Ik kan niet geloven dat 'Hollywoods geweldsuitspattingen', zoals de bovengenoemde Duitse krant typeerde, de zaak van Christus dienen. Hij heeft geen specialist in het spelen van gewelddadige acties nodig, Hij zoekt levende getuigen van Zijn opstanding, christenen die hun leven als een dankoffer voor Hem brengen. Dat blijft altijd weer het missionaire middel bij uitstek.

En waar het medium film wel mensen kan bereiken die niet onder de weke-

lijkse verkondiging komen, blijft het bepalende criterium de inhoud van The Passion. De Evangelische Omroep heeft inmiddels een optie op de film genomen, waarbij aangegeven is dat 'het realiseren van de EO-doelstellingen prevaleert boven de opvattingen die delen van onze achterban er in dezen op na houden'. Als het tussen die twee zaken ging, verdient die afweging begrip. Maar er is een belangrijker ijkpunt, namelijk de heiligheid van God, de zondeloosheid van Christus, de liefde tot het einde, die alle niet te filmen zijn. Welke acteur zou in staat zijn weer te geven wat Lukas na de verloochening van Petrus vermeldt: 'En de Heere, Zich omkerende, zag Petrus aan'. Of de woorden uit Johannes 19, gesproken vanaf het kruis: 'Vrouw, zie uw zoon'. De evangelist Lukas heeft alles nauwgezet onderzocht, voor hij zijn evangelie schreef, opdat zijn lezers zekerheid hebben van de dingen waarin zij onderwezen zijn. Dat onderwijs is altijd weer de weg waarin God werkt. Onderwijst al de volken is een opdracht die op veel manieren gestalte kan krijgen, maar waarbij er dan wel van onderwijs sprake moet zijn. Opdat wij Hem leren kennen, zoals Hij Zich bekendgemaakt heeft. Als The Passion in de Nederlandse bioscoop vertoond wordt, als de film eventueel op de Nederlandse televisie te zien is, staan wij voor de vraag op of we deze willen en mógen zien. Voor mij is het twee keer 'nee'.

P. J. Vergunst

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen