Een theologie van de wereld

AUGUSTE LECERF EN HET FRANKRIJK VAN 2004

Als u aan het eind van de jaren dertig te Parijs op het Gare du Nord zou zijn aangekomen, dan zou u in de hoofdstad een drietal predikanten van de Eglise Réformée gevonden hebben, die wel de laatste der Calvinisten', genoemd worden: Auguste Lecerf, professor aan de Faculté de Théologie de Paris (overleden in 1943) en zijn discipelen Pierre Marcel, oprichter van de Société Calviniste de France en 'La Revue Réformée (overleden in 1992), en Pierre Courthial, oprichter van de Faculté Libre de Théologie Réformée d'Aix-en-Provence, die nu in zijn negentigste jaar is. Hou zou Lecerf reageren .als hij ons zestig jaar na zijn dood zou kunnen opzoeken? Hoe zou hij de situatie van het protestantisme in Frankrijk en de achteruitgang van zijn geliefde Eglise Réformée de France inschatten?

In het licht van het leven en het werk van Lecerf zou e; en volgend scenario mogelijk kunnen zijn... De 'historische', uit de Reformatie voortgekomen kerken, zou Lecerf opmerken, hebben verscheidene problemen op te lossen, waarvan één van de grootste het afkalven van de plaatselijke kerkelijke gemeenten is. Waar zijn de jonge mensen gebleven? De nieuwe generaties zijn immers zo moeilijk te integreren en 'bij het geloof te houden'? De opvolging wordt niet meer op natuurlijke wijze gegarandeerd en de godsdienstige traditie loopt niet meer vanzelf. Overigens is aansluiting bij gemeenten in de situatie waarin deze zich bevinden, zeer moeilijk voor personen die niet tot het christendom behoren.

Zelf van anti-geestëlijke afkomst en op jonge leeftijd 'bekeerd', zou het Lecerf zeker verdriet doen om te zien hoe de 'theologie van de bekering' onacceptabel wordt geacht en hoe voortaan 'bekeringen' minder vaak voorkomen... Lecerf, die een 'Introduction a la Dogmatique Réformée' in twee delen geschreven heeft en die beïnvloed werd door Herman Bavinck, zóu al snel inzien dat de armoede van de kerk onderdeel is van een globaal probleem van theologische oorsprong.

Christendom zonder geloofsleer

De ideologie van de 'slappe consensus' zet een domper op de kerk, die het van dag tot dag meer verleerd heeft om leer en leven met elkaar te verbinden. Deze theologische tekortkoming vervormt de kerken tot bloedeloze gemeenten, tot krachteloze lichamen, soms zonder lidmaten, overgeleverd aan de aanvallen van het virus van het modernisme, van de secularisatie en van het materialisme. Het christendom zonder geloofsleer, dat theologen vormt zonder theologie en christenen zonder geloofsbelijdenis, is volgens Lecerf tegenwoordig een ernstig gevaar voor de hele kerk. Toch zou Lecerf daar niet bij stil blijven staan. Hij zou ongetwijfeld opmerken dat het christendom zonder geloofsleer toch gepaard gaat met een 'Ersatz'-theologie, waarbij het niet draait om de God van de Bijbel, maar om het individu, zijn gevoelens en zijn verantwoordelijkheden. In de kerken die tussen 1968 en 1985 aangevreten zijn door het religieuze 'pluralisme', is het Evangelie van lieverlede gereduceerd tot het 'heden' van een 'veredeld' wezen, menselijker. Er heeft zich een 'theologie van de wereld' ontwikkeld en het accent is gelegd op het 'hier en nu' van de bevrijding, in de hoop dat ethische vooruitgang de technische ontwikkelingen van onze eeuw wel zouden volgen.

Universalisme

De vooronderstelling van deze 'theologie', zou Lecerf met zijn gebruikelijke scherpzinnigheid hebben geconstateerd, is het universalisme van het heil: de gevoelens ten opzichte van de naaste sporen niet aan om het Evangelie aan alle mensen te verkondigen, opdat zij tot berouw en geloof in Christus zouden komen, maar om het heil voor iedereen te veronderstellen, als zou het Evangelie een boodschap van alverzoening zijn.

Lecerf, die zo krachtig heeft gestreden tegen het nog altijd bestaande 'theologische liberalisme' en die weet had van de periodieke 'vrije vluchten' in het Franse 'protestantisme, zou opmerken dat als men één kop van het veelkoppige monster Hydra afhakt, er tien andere voor opkomen... Zelfs de theologie van Karl Barth heeft geen weerstand weten te bieden tegen de stuwkracht van het horizontalisme. De

Van 10 tot 20 maart is het tijd voor de jaarlijkse Boekenweek, dit jaar onder het thema Gare du Nord. Ontmoetingen met Frankrijk. In dat kader vroeg de redactie prof. Paul Wells, hoogleraar Systematische Dogmatiek aan de Faculté Libre de Théologie Réformée te Aix-en- Provence, om een bijdrage, waarin we een aantal Franse theologen ontmoeten. Die ontmoeting loopt uit op de oproep van Auguste Lecerf om te midden van de crisis van de westerse kerk te volharden in onze trouw aan de leer van de apostelen. ;

Red. oe Waarheidsvriend

Barthianen van eertijds zijn de theologen van de wereld geworden! Voor wat de aard van de kerk betreft, zou Lecerf, die als vurig pleitbezorger van de eenheid, de constitutie van de Eglise Réformée de France in 1938 met instemming begroette, ertoe gebracht zijn om in het licht van deze crisis, zijn houding te herzien?

Pluralisme

De verzoeking voor de kerken van vandaag, zou Lecerf zeggen, is te proberen hun eenheid terug te vinden en daarin te leven, niet in de waarheid, maar in de onzekerheid, daartoe aangespoord door gelegenheidsakkoorden, zoals de Konkordie van Leuenberg.

De taal is tweeslachtig en lijkt 'orthodox'. Iedereen spreekt over 'een verwijzing naar de Schrift' en iedereen bedoelt wat hem uitkomt. Iedereen heeft zijn Jezusbeeld, zijn opvatting over het heil, het kruis, de wederopstanding, de wederkomst van Christus, zijn leerstuk over de Schrift en zijn manier van schriftlezing en al die voorstellingen en opvattingen kunnen zover gaan dat zij met elkaar in tegenspraak zijn gekomen, als men de moeite neemt ze te verifiëren door de zaken grondig te onderzoeken. Velen zijn zich dat niet bewust; degenen die dat wel zijn, schikken zich ernaar, koste wat het kost, of ze zijn er blij mee, want deze verschillen zouden 'verrijkend' zijn. De kerk blijkt zonder gemeenschappelijk dogma te zijn, behalve het pluralisme, dat als onderlinge band fungeert. Maar dit pluralisme verstikt het Semper Reformanda, zou Lecerf verontwaardigd zeggen!

Evangelische gemeenten

Om een heel ander register open te trekken, Lecerf zou onder de indruk zijn van de exponentiële vlucht van de evangelische gemeenten en hij zou er moed uit geput hebben. Deze kerken hebben tenminste zorg voor het Evangelie en proberen het te verkondigen, inclusief aan heidenen en moslims, die in onze maatschappij talrijk geworden zijn. Echter, als hij de 'evangelische' beweging diepgaand zou onderzoeken, zou Lecerf zich ongetwijfeld ongerust maken over haar gevoeligheid en over haar openstaan - in bepaalde opzichten begrijpelijk - voor het 'overheersende protestantisme'. Hij zou zich de vraag stellen om te weten hoe, als hervormde belijdende leden zich slecht op hun gemak kunnen voelen in de officiële instellingen waar de 'slappe consensus' overheerst, 'evangelischen' zich dankbaar kunnen voelen als zij deze zelfde milieus vaak bezoeken? Zijn de 'evangelischen' theologisch voorbereid op een dergelijke confrontatie? Zullen ze, psychologisch gezien, door de wens om zich broederlijk en open op te stellen geen slechte beurt maken?

Welnu, zou onze beste Auguste blijk geven van pessimisme en defaitisme? Met de beste wil van de wereld niet! Hier en daar zou het Lecerf niet ontgaan zijn, dat een bewustwording traag op gang komt, gesteld tegenover de zinsbegoocheling van de moderniteit en van haar mythen. Zoals dat zo vaak voorkomt, zal het kader van de kerk de laatste zijn om dat op te merken!

Alvorens te vertrekken, zou Lecerf ons vast en zeker een testament ter opwekking en ter bemoediging nalaten, dat er als volgt uit zou kunnen zien:

'Neem het ontwrichte karakter van de huidige situatie ernstig op en houd in gedachten dat het uolk uan God hoop heeft uoor de toekomst, dat God een 'ouerblijfsel' zal verwekken om te handelen met een holistische kijk op haar historische roeping.

Attentie! Deze hoop is bij uelen nog wankel. Het tijdperk waarin u leeft geeft de indruk, dat men of in gesprek wil blijuen met het uerleden en wil uluchten in de irrealistische en verouderde idealen, of dat men om moet slaan in een ongefundeerd optimisme. In heel ueel kerken is er blijk uan gegeuen dat realisme geen gemakkelijk gegeven is en groot is de beproeuing om zich in te dekken door te beuestigen dat 'alles goed gaaf. Dit type gesprek is eigenlijk, hoe paradoxaal, alleen maar een soort wereldwijde getuigenverklaring van het echec van de kerk uan het Westen.

Zodoende bent u gekomen tot wat u hopen mag, slechts eengolfdal is en niet een point-of-no-return op een hellend vlak. De tijd zal het leren. Hoe het ook zij, er zullen zeker zware oordelen gaan over de compromissen uan de kerk, ouer de kerkmensen en ouer de christenen uan de XXIe eeuw.

Wat kan een christen doen? Volharden in zijn trouw aan de leer uan de apostelen, de enige weg ter zaligheid, volharden in het gebed, opdat er zich een herstel in mag zetten en, in de huidige uerwarring, zich inspannen tot een houding en een gesprek ontbloot van tweeslachtigheid voor wat betreft de hoop die in hem is.

Ten slotte, eerder nog dan een reueil is uoor een eenvoudige opwekking van een zieltogende Kerk, misschien een herontdekking nodig, een reformatie van de waarheid, zoals de kerk van alle tijden beleden heeft in haar grootse geloofsbelijdenissen, opdat er om de kaap uan de grote depressie heen gevaren moge worden en dat de kerk andere dagen moge kennen waarop de lof van God weer gezongen wordt.'

Populair? Dat zou Lecerf zeker niet zijn, als hij terug zou komen. En toch...

Paul Wells

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen