Scheuren wordt een missie

De dominees gingen voorop

In een aantal-hervormd gereformeerde gemeenten is na het fusiebesluit van de SoW-kerken op 12 december tweedeling ontstaan. Spanningen lopen hier en daar hoog op, met name daar waar kerkenraden in meerderheid hebben aangegeven niet met de PKN mee te gaan en soms ook nog eens deelnemen aan een proces bij de burgerlijke rechter om met betrekking tot uittreding, c.q afscheiding een zogeheten 'verklaring van recht' te krijgen, met ook recht op kerkelijke goederen. Gemeenten zijn daarbij soms niet of slechts ten dele op de hoogte gebracht van het beleid dat de kerkenraad ontwikkelt of moeten het doen met eenzijdige informatie.

Van buitenaf

Hier en daar gaat de splijtzwam er diep in. In allerlei gemeenten kan men vernemen dat men het nooit voor mogelijk heeft gehouden dat zou gebeuren wat zich nu aandient. Daarbij wordt gezegd dat het invloeden van buitenaf zijn, die de tweedeling en de daarbij komende spanningen opjagen.

Daarbij kan men natuurlijk denken aan de vele artikelen die in de dagbladpers of in (semi-)kerkelijke organen aan de fusie zijn c.q. worden gewijd.

Vooral echter speelt een rol de wijze waarop vanuit het Comité tot Behoud van de Hervormde Kerk wordt geïnfiltreerd in gemeenten door middel van formulieren, met bijgevoegde informatie, die onder gemeenteleden worden verspreid. Dat men daarbij gebruikmaakt van contactpersonen in de gemeente die bereid zijn verzet te organiseren tegen het beleid van de kerkenraad roept op zich al de vraag op hoe zich dat verdraagt met het zicht naar Schrift en belijdenis op ambt en gemeente. Dat predikanten vervolgens bereid zijn buiten de grenzen van hun eigen gemeente de tweedracht te organiseren of de spanning op te jagen, door, op uitnodiging van een groep, soms ook van een enkeling in gemeenten, voor een willekeurige groep mensen op te treden, roept de vraag op welk zicht zij zelf hebben op hun roeping als ambtsdrager, die toch de gehele kudde betreft. Heeft het zicht op het ambt hier nog te maken met het 'exclusief gereformeerde' waaraan men de kerk wil houden?

Dominees

'De dominees gingen voorop', is de titel van een publicatie van wijlen ds. M. A. Lindeboom, waarin hij de theologische en geestelijke ontwikkelingen beschrijft in de naoorlogse jaren in de Gereformeerde Kerken. Hetzelfde kan worden gezegd van de afsplitsingsbeweging die in gemeenten aan de gang is.

Predikanten hebben het voortouw genomen en zijn daarin steeds een stap verder gegaan, hetgeen uitliep op een program van actie, vergelijkbaar met ooit het program van Doleantie van Abraham Kuyper, waarin tot in detail is aangegeven hoe men te werk moet gaan om zich als door het comité zelf in het leven geroepen bezwaarden ten opzichte van de gemeente te verzelfstandigen. Men heeft zich daarbij een eigen werkelijkheid geschapen, bijvoorbeeld ten aanzien van het voortzetten van de Hervormde Kerk of van het hervormd lid blijven buiten de PKN. De tijd zal het leren.

Het mag hierbij opmerkelijk heten, dat onder de bewerkers van de scheuring jonge predikanten zijn die zich nog maar kort geleden binnen de Nederlandse Hervormde Kerk tot het ambt hebben laten ordineren, terwijl men wist dat deze kerk op weg naar fusie was. De Hervormde Kerk heeft zich de jaren door als een moeder ontfermd over velen die van buiten komend dienaar des Woords wensten te worden.Velen hebben er met zegen en diepe betrokkenheid op de kerk gewerkt. Het is echter verbijsterend te zien hoe sommigen tot die kerk zijn toegetreden om vervolgens zonder scrupules de gemeente die aan hun hoede werd toevertrouwd, mee te nemen op wegen buiten de kerk.

Hervormd

Het ambt ontvangt men van Christuswege maar intussen wel in de middelijke weg, namelijk door tussenkomst van de kerk. 'Wat gebeurt hier?', vragen leden van de gemeente die onder klassiek hervormde predikanten zijn opgegroeid, bij het zien van de separatie die zich onder leiding van hun predikant aan het voltrekken is, allereerst binnen de kerkenraad en vervolgens binnen de gemeente. Argumenten tellen niet meer: 'wanneer het geweten spreekt moeten argumenten zwijgen'. Derhalve gelden geen kerkelijke regels of bepalingen meer. Binnen de eigen gecreëerde werkelijkheid ontstaat ook een eigen recht.

Als verder de vraag wordt gesteld wat nu echt gaat veranderen in de gemeente, in prediking en pastoraat in vergelijking met de situatie nu in de Hervormde Kerk, blijft men het antwoord schuldig. Nochtans laat men de eigen gemeente maar ook die van anderen scheuren, zonder te letten op de schade aan de zielen van mensen.

Men kan zich hier afvragen hoe diep het hervormd zijn heeft gezeten. De gereformeerde beweging binnen de Hervormde Kerk blijkt anderhalve eeuw nadat zich de eerste grote afscheiding in de Hervormde Kerk aandiende, alsnog mede deel te hebben aan het scheuren van de kerk. De gereformeerde wereld is - blijkens de praktijk in de gereformeerde gezindte - het prototype van scheuringsgezindheid. Vandaag scheurt de kerk opnieuw en verder (in) haar gereformeerde flank. Aangrijpend is dat.

Concreet

In wil ook concreet worden. Ik gaf al aan dat het onbegrijpelijk is hoe predikanten zich in hun eerste gemeente in het ambt lieten bevestigen en vervolgens er niet voor terugdeinsden hun gemeente te scheuren of zo mogelijk helemaal mee te nemen buiten de kerk. Een van de meest sprekende voorbeelden is ds. A. Kot in Schoonrewoerd, opgegroeid in afgescheiden kring. Hij is daar twee jaar dominee.

Direct vanaf het begin heeft hij in zijn gemeenteberichten in De Zaaier, het regionale kerkblad van de Alblasserwaard, de trom geroerd over het SoWproces. Een gemeente waar ooit klassiek hervormde dominees stonden, zoals ds. L. Kievit en dr. A. van Brummelen, wordt nu geleid op de weg van afscheiding. Tot diepe droefenis van mensen die sinds jaar en dag tot de gemeente behoren.

In genoemde kerkbladstukken heeft de kersverse dominee, met nog geen enkele ervaring in de kerk, het van tijd tot tijd gewaagd om predikanten die vergrijsd zijn in de dienst en weet hebben van een levenslange worsteling om het rechte belijden en een eerlijke dienst naar het Woord Gods in de vervallen Hervormde Kerk - de huidige Hervormde Kerk oprichten 'uit haar diep verval', zegt het statuut van de Gereformeerde Bond - te attaqueren. In noem hier ds. R. H. Kieskamp en ds. C. den Boer.

Een kennelijk beproefde methode, eerder gepraktiseerd door ds. J. W. van Estrik, is daarbij om stukken die in het verleden zijn geschreven, voor het voedicht te halen, selectief, los van de context waarin ze geschreven zijn, met miskenning van de spits die ze hadden, maar ook met weglating van wat de echte intentie was. Zo werd laatstelijk onder de berichten van Schoonrewoerd en Leerbroek beetje voor beetje, week voor week geciteerd uit een RDinterview van ds. C. van den Bergh, oud-voorzitter van de Gereformeerde Bond en ondergetekende. In dit interview (1994) werden de fundamentele bezwaren tegen SoW nog eens scherp verwoord. Ieder weet toch echter dat zulks stond in een ontwikkeling waarin de kerk verder ging? Maar bovendien: dat interview lag tussen Putten en Amersfoort in. Dat in Amersfoort, in continuïteit met het de jaren door gevoerde beleid, de in hervormd-gerefomeerde kring opkomende roep om afscheiding gemotiveerd werd tegengestaan, wordt in stukken als van de Schoonrewoerdse dominee nergens genoemd. Men kan zo echter, los van de context, ook de waarheid liegen. Zo'n weergave verkeert in leugen als men denkt daarmee de weg van afscheiding te kunnen legitimeren, die nimmer heeft voorgezeten bij betrokkenen. Gemakshalve wordt dan weggelaten wat niet te pas komt.

Zulke stukken worden niet geciteerd uit respect voor wat werd geschreven of voor de gevoerde strijd op de fronten in het geding om de kerk, ook in het SoW-proces. Ze worden slechts geciteerd om eigen gelijk te bevestigen en ontrouw van de schrijvers aan de kaak te stellen.

Ds. Kot schreef met vier andere predikanten bovendien een suggestieve brochure, in vraag-en-antwoordvorm, die zo wat de principia betreft ook in de huidige Hervormde Kerk had kunnen worden uitgegeven, een brochure die dankzij sponsors op grote schaal in gemeenten is verspreid. Gemakshalve blijft overigens de naam van ds. B. Meuleman op het front prijken, die intussen in zendingsdienst aantrad bij de GZB en daarmee aangaf mee te gaan in de PKN.

Missionair

Vanwaar toch, is mijn slotvraag, deze missionaire drang bij predikanten die tot beter dienst zijn geroepen? Vanwaar deze drang bij predikanten die de eerste stappen nog bezig zijn te zetten op het ambtelijke pad? De Schoonrewoerdse dominee staat hier niet alleen, maar profileert zich wel heel in het bijzonder.

Ik kan niet anders dan constateren dat hier sprake is van een ander staan in de kerk dan het hervormd-gereformeerde voorgeslacht praktiseerde vanuit het diepe besef dat men deel had aan de nood en de schuld van de kerk. Ook wanneer men zich het oordeel Gods over kerk en volk inleefde, was men er diep van doordrongen dat men niet vanonder dit oordeel mocht weglopen. Een andere geest is onder ons vaardig geworden. Dat men nog een roeping heeft in het geheel van de kerk, met alle lijden aan de kerk dat daarmee verbonden is, is op de achtergrond geraakt en ingeruild voor groepsdenken. Geestelijke argumenten en motieven landen intussen niet meer.

Arme gemeenten, die aan deze 'missie' worden blootgesteld. Totdat zal blijken dat geen groep die zich uitzuivert gevrijwaard zal zijn voor verval. Totdat - God geve - blijken zal dat de kerk die werd afgeschreven nochtans werkplaats van de Heilige Geest blijft, waar zondaren worden toegebracht en' het geloof wordt versterkt, omdat de - kerk daar is waar het Woord is.

In de ontwikkelingen van dit moment wordt me de schuld van de gereformeerde gezindte binnen de huidige Hervormde Kerk het meest op de ziel gedrukt. Quis non fleret?, wie zou niet wenen?

J. van der Graaf, Huizen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen