Boekbespreking

Prof. dr. H. M. Vroom Een waaier van visies. Uitg, Kok, Kampen; 299 blz; € 27.50.

Uitg. Kok, Kampen; 299 blz.; € 27, 50. Wie om zich heen kijkt en zijn krant leest, vreet het: de levensbeschouwelijke kaait in Nederland verandert snel. De ontkerkelijking Z f d ^ ^ u 'reiï|3gy> lijft in. Vele al ofnj/prdigieuzero^^sclwlHringen zijn in qtis land voorhanden. Soms geefr^afefJM derling spanning en soms worden er bewust of onbewust karikatuurbeelden van el-

kaar gemaakt. In Een waaier van visies gaat prof. dr. Vroo in op een aantal kernpunten die in de verschillende levensbeschouwingen herkenbaar zijn. Zijn doel hierbij is onderling begrip en gesprek te bevorderen. Allereerst behandelt hij een aantal in de godsdienstfilosofie bekende voorvragen. Zo komt de vraag aan de orde of je verschillende voorstellingen van het transcendente wel met elkaar kunt vergelijken. Vroom antwoordt bevestigend. De diverse levensbeschouwingen richten zich immers alle op 'de grond en samenhang van onze werkelijkheid'. Om misverstand te voorkomen, wijst hij hierbij direct op het gevaar van drogredenen als 'alle mensen zijn gelijkwaardig, en daarom is alle geloof even waar', of'uit respect voor andere levensovertuigingen volgt datje alle geloof gelijkwaardig moet achten' (43, 44). Ook weerlegt dit boek die an'dat we uiteindelijk toch allemaal in dezelfde God geloven'. In feite de uitspraak van een Hindoe-gelovige! Duidelijk wordt dat de diverse levensbeschouwingen en godsdiensten wat betreft hun basisinzichten en visie op de werkelijkheid fundamenteel verschillen.

Vanaf hoofdstuk 6 komt de godsleer in zicht. Hier onderscheidt Vroom drie opvattingen van transcendentie: akosmisch, kosmisch en theïstisch. Achtereenvolgens komen die op het volgende neer: 1. Onze werkelijkheid is slechts schijn en het echte gelukkige leven ligt niet in deze aardse werkelijkheid. Te denken is aan bepaalde hindoeïstische stromingen. 2. De mens valt m geheel samen met de natuur en de gedachte van autonomie van de mens zorgt juist voor veel narigheid. Dit geldt o.a. voor bepaalde boeddhistische stromingen. 3. God is de schepper van deze werkelijkheid en leed en pijn komen voort uit ongehoorzaamheid aan Zijn bedoelingen. Denk aan jodendom, christendom en islam.

Deze hoofdindeling, en zes 'functies van transcendentie' die Vroom onderscheidt, geeft hem de mogelijkheid elementen uit verschillende godsdiensten met elkaar te vergelijken. Ik geef één kenmerkend voorbeeld: het boeddhistische mahakaruna wordt vaak vertaald met 'mededogen'. In populaire literatuur wordt dit gelijkgesteld met christelijke naastenliefde. Echter, bij mahakaruna wordt ervan uitgegaan datje volledig moet onthechten. Ons 'gehecht zijn' aan materie, aan onszelf, maar ook

an anderen, is hier de grondfout. Liefde aarentegen is juist een vorm van hechting. Iet christelijk geloof is uit op een positieve inding aan onze naaste, aan onszelf, aan iod en aan zijn goede schepping. De ; rondfout van mensen is hier verkeerde Lechting, veelal aan zichzelf. Zo wordt duilelijk waarom de uitspraak 'God is liefde n vraagt liefde', voor veel boeddhisten onlegrijpelijk is.

4et deze en andere analyses laat Vroom ; ien dat godsdiensten ten aanzien van deielfde 'zaak' soms dicht bij elkaar liggen en egelijkertijd diep en fundamenteel verichillen.

n de hoofdstukken 7, 8 en 9 analyseert hij > p deze wijze opvattingen rond het

(on)persoonlijk zijn van God en rond visies op wat kwaad en goed is. De laatste hoofdstukken van het boek gaan in op de dialoog over moraal en religie in een pluralistische samenleving. Ik mis hier een heldere uiteenzetting over hoe omgegaan kan worden met de spanning tussen het doen van exclusieve waarheidsclaims voor delen van het eigen geloofsgoed, en het begripvol en tolerant in gesprek gaan met aanhangers van andere godsdiensten. Zo'n exclusieve claim is bijvoorbeeld dat er 'alléén in Jezus Chris- • tus heil is'. Een dergelijke uiteenzetting had goed gepast in het n e hoofdstuk, getiteld: 'religie, conflict en dialoog'. Al met al ligt er een gedegen boek van hoog abstract niveau (voor hbo en universitair onderwijs). De schrijver vereenzelvigt zich in dit boek niet met een van de behandelde levensbeschouwingen, maar wil zuiver beschrijven en analyseren. Dat maakt dat, als je dit boek als gelovige leest, je jezelf herkent in de typering van Dewi Phillips waar Hij spreekt over 'de koele plaats van de levensbeschouwingtheorie' (24). Gevolg: je gelovig hart gaat er niet direct sneller van kloppen. Wel leidt het tot inzicht in de levensbeschouwingen en godsdiensten van medelanders, maar óók tot bezinning op het eigen geloofsgoed. Juist als Jezus Christus onze vaste grond is, zullen wij dat - om onszelf én om hen met wie wij 'in liefde' samenleven - niet uit de weg gaan.

G. Vierwind, Putten

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen