Herlevende heidense afgoden

BOODSCHAP AAN EUROPA [2]

liet hart van Boodschap aan Europa, pre- : ies middenin, is hoofdstuk 5 Bijbelse werwegingen. Hier zijn we bij de bron ran het SGP-beleid voor de Europese samenleving en politiek, bij de 'smidse' van het profetisch getuigenis. Er comen centrale thema's aan de orde: jods bemoeienis met Israël en met de indere volken. Denk bijvoorbeeld aan 3e profetische woorden jegens Elam [Irak) en Morenland (Ethiopië en Sudan). Verder: de notie van het Koninkrijk van God, de betekenis van bondgenootschappen en de taak van de overheid. Toch heb ik hier gezocht naar meer profetisch inzicht en een meer profetische boodschap. Als het gaat om Europa, ligt hier nog een grote uitdaging voor het studiecentrum van de SGP (en ook dat van CU en CDA). Ik wacht met spanning af. Waarom, leg ik hieronder uit door eerst in te gaan op het begrip bezorgdheid en vervolgens op de plaats van Israël n het Europa-beleid.

e kwestie van de bezorgdheid

Wat drijft de Europese samenleving in deze en de vorige eeuw? Ik moet nog weer denken aan het verhaal van de Indiase evangelist Sadhoe Soendar Singh, die met een Europese zendeling langs een bergbeek in Noord- India liep. Hij pakte een steen uit het water en sloeg hem doormidden. De steen was hol én droog van binnen. 'Kijk', zei hij tegen de zendeling, 'zo is het met jullie Europeanen. Jullie hebben eeuwenlang in het water van het christelijk geloof gelegen, , maar vanbinnen zijn jullie er niet dobr aangeraakt. In de kern zijn jullie heidenen gebleven.' Soendar Singh bedoelde met name dat de eeuwige bezorgdheid om het hier en nu, het altijd won van het vertrouwen in de eeuwige God.

We worden herinnerd aan de woorden van Jezus over bezorgdheid. 'Zijt niet bezorgd, zeggende wat zullen we eten of drinken, of waarmede zullen we ons kleden? ' (is dat niet bij uitstek typerend voor de Europese mens? ). Want al deze dingen zoeken de heidenen (d.w.z. de gojim, de niet-joodse volken). Het heidendom is niet alleen zichtbaar in de terugval op middeleeuwse rites en mythes, in de aandacht voor het esoterische, maar ook in de prioriteit van het economische, het materiële, het consumptieve leven. 'Al die dingen zoeken de heidenen'. Het Oude Testament is bepaald niet negatief over welvaart en het genieten van het aardse leven, maar die staan niet bouen alle andere waarden. Die staan in het licht van de tijdelijkheid van dit leven en in het licht van de Eeuwige God, die als de Schepper en Onderhouder alles ver te boven gaat. Christus zegt: 'Het is niet in de overvloed gelegen dat iemand leeft uit zijn goederen' (Lukas 12 : 15). Het is daarom des te opvallender dat een groot deel van de recente geschiedenis van Europa bepaald is door de economische verhoudingen. Dat geldt voor de voormalig communistische landen, waar het marxisme God volkomen aan de kant zette, en zich baseerde op de economische verhoudingen. En niet minder voor West-Europa, waar de welvaart voor een belangrijk deel heeft geleid tot onverschilligheid wat betreft (christelijk) geloof en God.

Economische motieven

In dat licht is het bepaald niet schokkend dat de motieven die geleid hebben tot de ontwikkeling van de Europese Unie eerst en vooral van economische aard waren. Het begon met de oprichting van de EGKS, de Europese

Gemeenschap voor Kolen en Staal, in 1951. Dat is het hoofdmotief gebleven tot op de dag van vandaag en voornaamste symbool is daarvan de euro. De zogenaamde Europese grondwet is feitelijk niet meer dan een aantal regels waarin de economische samenwerking is vastgelegd. Daar zijn wel grote internationale problemen bij gekomen, zoals de vluchtelingenproblematiek, de misdaadbestrijding, de zorg voor veiligheid en milieu. De SGP wijst de 'humanistische geest die de Volkenbond en Verenigde Naties inspireerde af' (p. 50) en daarom ook de uitholling van de nationale staat en het optimistisch vooruitgangsgeloof zoals dat in de Europese Akte en de verdragen van Maastricht en Amsterdam werd verwoord. Maar het waren juist de economische voordelen die bij de SGP de doorslag gaven tot een (gematigde) pro-Europa houding. In 1984 was bij de lijstverbinding tussen SGP en GPV in het Europees Parlement het uitgangspunt dat de Europese integratie beperkt zou blijven tot het economische terrein. Later bleek dat standpunt onhaalbaar, omdat integratie op economisch gebied niet te isoleren is van aanverwante vraagstukken van milieu en sociaal beleid. Toch blijft ook het SGP-motief voor uitbreiding van de EU naar het Oosten toe: 'vanuit christelijke solidariteit bieden van politieke stabiliteit en goed economisch perspectief'.

De voormalig communistische landen zijn er niet bij gebaat dat ze hun huis hebben schoongeveegd van de socialistische arbeidsverhoudingen om eenvoudigweg plaats te maken voor de kapitalistische economie. Alsof die alleen maar zegen zou brengen. Ik vermoed trouwens dat het mildere Rijnlandse model het toch zal moeten afleggen tegen de het hardere Amerikaanse model. In deze ontwikkelingen is het onze roeping om ons krachtig te verweren tegen de nieuwe reductie van het mensbeeld: de mens die gedegradeerd is tot een homo consumens. Ook al zou deze een christelijke jas hebben aangetrokken.

Israël en het Europa-beleid

Als bij de bijbelse overwegingen de sprong van het Oude naar het Nieuwe Testament wordt gemaakt, blijft Israël echter aan gene zijde van de kloof achter. Een van de gevoeligste punten is nu juist de joodse kwestie, de verhouding tussen Europa en het Joodse volk. De ver-' houding tussen Gods bemoeienis mét Israël en Zijn bemoeienis met de volken, is een kwestie van de eerste orde! Zeker voor Europa, dat nog maar zestig jaar geleden een gruwelijke wereldoorlog ontketende, waarin miljoenen zonen en dochters van het oude volk van God de dood vonden. De spanning tussen Israël en de volken is in het Midden-Oosten dagelijks tastbaar in bloedige confrontaties. Ze is echter óók, in meer verborgen, geestelijk zin, in de ziel van Europa aanwezig. Een hevige inwendige strijd woedt in de boezem van Europa, waarvan de gevolgen gestaag doorsijpelen in de werkelijkheid van elke dag.

De ware aard van Europa

In een artikel van drie pagina's in Trouw getiteld 'J'accuse' klaagt Leon de Winter de Europese media en politiek aan. 'Iets is aan het rotten in de staat' Europa; de stank van hypocrisie is misselijkmakend' (Trouw, 13 april '02). Kort gezegd komt het hierop neer: het herlevende heidendom in de Europese politiek, media, normen en waarden heeft alles te maken met de blijvende verwerping van het Oude Testament en het daarmee verbonden jodendom. Op 13 december van dat jaar hield Benno Barnard de Huizingalezing over de ware aard van Europa. Hierin komt hij terug op de zouteloosheid van Europa zonder de (joodse) ingrediënten 'woord', 'moraal' en 'gedachtenis'. Die vormen een driehoek en gelegd op die andere driehoek: 'uitverkiezing', 'ballingschap', en 'tragedie' maken die de zes punten van de davidsster (NRC, 14 dec. '02). Deze zes punten van de davidsster vatten volgens Barnard samen wat in de ogen van de Europeaan verachtelijk en ondraaglijk is. Wie zal de 'ware aard' van een heel continent kunnen beschrijven? Niettemin blijft op de bodem van de Europese ziel het antisemitisme sluimeren. Daarom steken oude en nieuwe afgoden steeds weer de kop •op: van bloed en bodem tot pragmatisme en het Ego.

Groen van Prinsterer voorbij

Als 'binnenkomer' wordt in de publicatie Groen van Prinsterer geciteerd (p. 4). 'Wat zou er, zonder dit nieuwe levensbeginsel (van het christelijk

geloof, red.) uit de Germaanse volken en de Romeinen, uit de barbaarsheid van het woeste natuurleven en die der weelderigheid, zijn onstaan!... Waar niets dan ontbinding en verwoesting tegemoet werd gezien, keren begrippen van recht, orde en zedelijkheid terug. De herschepping van Europa mag zeker als een wonder worden be-

schouwd'. Wat hier door Groen wordt benoemd, roept verlangen op. Verlangen naar de terugkeer naar Gods geboden als richtlijn in de samenleving. Dat zoekt de SGP en de Tien Geboden zijn hier voornaamste maatstaf. Het is echter noodzakelijk dat we grondig peilen wat er is gebeurd sinds Groen dit schreef. We zijn sinds die tijd door

twee gruwelijke wereldoorlogen, door de wanhoop van existentialisme en ongebreideld materialisme heengegaan. De oude heidense afgoden van Europa herleven weer, zij het in een gecultiveerde jas. Geweld is aan de orde van de dag, de mens leeft voor zichzelf en voor het 'woeste, ongebreidelde' bestaan, de weelderigheid. Als Europa nog een ziel heeft, dan heeft die opnieuw herleving, réveil, nodig. Wat de betekenis van christelijke politieke partijen als SGP en CU voor die herleving is en nog meer kan zijn, wil ik in het laatste artikel bespreken.

N. M. Tramper, Vlaardingen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen