Globaal bekeken

• 'Na de Wende en het uiteenvallen van de Soujet, Unie werd ook de Oekraïne zelfstandig. Dat betekende een forse ver betering voor de positie uan de kerk. De kerk is nu vrij in baar verkondiging en dienst en zo ook in baar evangelisatiearbeid. De gevolgen zijn merkbaar. Hier is vandaag sprake van gemeente-uitbreiding en van groei. Daarmee is niet gezegd dat de kerk nu zonder zorgen is. De (Russisch) Orthodoxe Kerk is de bevoorrechte Kerk (...). De president echter, die tien jaar geleden als eerste van de nieuwe staat aantrad, zelf nominaal Üussisch-Orthodox, is de kerkleiders welgezind. Van tijd tot tijd gaat hij bij hen op bezoek. Bij het tienjarig bestaan - grootser gevierd dan duizend jaar Hongarije - mocht bisschop Horkay Laszlo van de Hervormde Kerk in een bidstond voorgaan. En (N.B.) door toedoen uan de president mochten kerkleiders op kosten van de staat een bezoek brengen aan Israël. Dat betekent toch wel een forse wending in de bejegening van Joden.

De Joden vormen hier een verhaal apart. Ooit woonden er in dat gebied dertigduizend Joden. Onder het communisme werden ze even zwaar vervolgd als de christenen. Velen zijn uitgeweken naar Israël of naar Hongarije. Momenteel wonen er in dat uitgestrekte gebied nog slechts 600 Joden. Wel komt er vanwege de moeilijke situatie in Israël een voorzichtige terugkeer naar de Oekraïne op gang. (Openbaar) antisemitisme is niet meer aan de orde, af blijft het latent altijd nog aanwezig.'

• 'De geschiedenis van de Joden in Hongarije zelf is ook heel markant. Euenals de Joden elders in Europa hebben ze de verschrikkelijke gevolgen van de Holocaust aan den lijve ervaren. De gruwelijke vervolging greep plaats in heel korte tijd, namelijk in 1944 toen de Duitsers Hongarije waren binnengevallen. Voordien was er wel antisemitisme, waardoor Joden werden tegengewerkt. Toen kwam echter het uitsluiten van Joden uit allerlei functies en werden Berufsverbote uitgevaardigd. Toen kwam ook hier het dragen van de gele ster. Vervolgens werden de Joden afgevoerd naar de vernietigingskampen in Auschwitz, Buchenwald, Dachau, Mauthausen en Ravensbrück. Tussen 15 mei en 7juli van dat jaar vielen er 437.000 slachtoffers, een aantal dat nog verder zou oplopen tot ongeveer 550.000 a 600.000. In een nieuw Holocaust Herdenkings en Documentatie Centrum is eep kunstwerk te zien van een Oostenrijkse kunstenaar, dat herinnert aan een mars van 200 km, die 200.000 Joden uit werkkampen op de grens van Hongarije en Oostenrijk moesten maken naar het vernietigingskamp Mauthausen. Van hen kwamen er alsnog 7000 om.

De Joden in Boedapest bleven goeddeels gespaard. Ze werden aanvankelijk uit hun huizen gezet en in getto's ondergebracht. De gouverneur van Hongarije, ofwel de zaakwaarnemer van de Koning (sinds 1920), Miklós Horthy, weigerde echter aan de transporten van de Joden uit de stad mee te werken, toen het duidelijk werd dat ze naar de vernietigingskampen werden afgevoerd. Hij sloot vervolgens ook urede met de Russen die op weg waren om Boedapest te bevrijden. Het kostte de zoon van Horthy het leven. Maar zo bleven uiteindelijk in Boedapest meer dan honderdduizend Joden gespaard, een relatief groot percentage in vergelijking met andere grote steden in Europa. Bij de huidige grote en geheel vernieuwde synagoge, met 5000 zitplaatsen de grootste van Europa, staat een boom met zilveren blaadjes waarop namen zijn geschreven van duizenden die omkwamen.

Onder het communisme hebben joden en christenen gelijkelijk te lijden gehad. In Oekraïne ging dat (nog) dieper dan in Hongarije. Na de Wende in 1990 kwam er voor beide godsdiensten vrijheid. In Hongarije is toen de regeringsperiode van de jonge Victor Orban van fundamentele betekenis geweest. Hij heeft zich ingezet voor gelijke berechtiging van bijvoorbeeld het christelijk onderwijs ten opzichte van het onderwijs op de staatsscholen. Wat hij echter ook deed was het invoeren van een jaarlijkse holocaustherdenking op 16 april, de dag waarop in 1944 de Joodse getto's een aanvang namen. Dit jaar was dat zestig jaar geleden. Daarom was de president van Israël, Mosje Katzav uitgenodigd. Er was een uitgebreide bijeenkomst met Hongaarse prominenten uit kerk en samenleving. Op tal van plaatsen in Boedapest hing de Israëlische vlag. Op scholen werd (dit jaar extra) aandacht gegeven aan de verschrikkingen in 1944. We waren op een grote school elders in het land waar men met groepen leerlingen jaarlijks op die dag de synagoge bezoekt. Opdat zij niet zullen vergeten!'

v.d.G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen