Dr. Hoek beschrijft christelijke hoop

Veelzeggende titel

Dr. J. Hoek heeft ons verblijd met een prachtig boek over de toekomstverwachting van de christelijke gemeente. Er is door de eeuwen heen al ontzaglijk veel over dit onderwerp geschreven. Toch heb ik dit boek gelezen alsof het voor mij een volstrekt nieuwe boodschap bevatte. Ik heb me afgevraagd, waar dat aan ligt. In wat er volgt, zal ik dat proberen uit te leggen. De titel van het boek, Hoop op God, sprak mij direct al aan. Onze ogen worden niet direct gericht naar voren toe, de toekomst in. Maar we worden gericht op God. Christelijke toekomstverwachting is een gestalte van ons hopen op God. In onze hoop op God ligt de bron en tegelijk ook de grond van onze verwachting. Hoek begint dan ook met te zeggen, wie deze God is en waarom er reden is om op Hem te hopen. Daarmee legt hij een breed en diep theologisch fundament onder de christelijke hoop. Het trof mij dat Hoek zeven redenen noemt om op God te hopen. Zeven is het getal van de volheid en de volkomenheid. Wie op God hoopt, mag delen in een volkomen zaligheid!

De toekomst begint bij Israël

Niet minder verrassend vond ik het dat vanuit dit spreken over wie God is, het volk van God in het volle licht wordt geplaatst. Dat volk is echter niet allereerst de kerk, maar Israël. De hoop die we op God hebben, omvat allereerst hoop voor Israël. En dan ook voor de volken. w

Hoek gaat breed en diep in op de vragen rondom Israël zelf en zijn verhouding tot de volken en ook op zijn verhouding tot de christelijke kerk. Zoals in heel het boek blijkt, maakt hij daarbij gebruik van de theologische bezinning uit verleden en heden. Zorgvuldig weegt hij de verschillende standpunten af.

Daarbij werd ik telkens getroffen door de evenwichtigheid van zijn oordeel. Ook wanneer hij de uiterste posities van de vervangingstheologie enerzijds en het dispensationalisme in de lijn van W. J. Ouweneel anderzijds meent te moeten afwijzen, doet hij dit toch met een erkennen van de waarheidselementen die ook daarin te vinden zijn. Hoeks grondpositie wordt echter gevormd door de overtuiging dat het gaat om het ene volk van God, waarin Israël de eerste plaats inneemt en de christelijke kerk bij Israël is ingelijfd. Na het lezen van dit hoofdstuk heb ik er nog veel over moeten nadenken. Ik denk dat Hoek het goede inzicht heeft. Toch heb ik zelf de neiging om de dualiteit van Israël en de kerk uit de volken een sterker accent te geven. In ieder geval is de bezinning daarover, zowel vanuit de Schrift als in de actualiteit van vandaag, nog volop in beweging. Ik denk dan onder andere aan wat dr. B. Reitsma hierover te zeggen heeft.

Hoe lezen wij de Schrift?

In het derde hoofdstuk blijkt op welk hoog niveau Hoek zijn thematiek behandelt. Als ik dit zo schrijf, schrik ik even van mezelf. Want nu gaat de lezer misschien denken dat dit boek voor een 'gewone leek' veel te moeilijk is. En dat is het nu juist helemaal niet. Wat Hoek schrijft, is zo glashelder dat ieder geïnteresseerde lezer het zonder meer kan begrijpen. En dat niet alleen. Maar de auteur legt ook een persoonlijke, ik zou zelfs willen zeggen, bevindelijke gloed over zijn boek, zodat het op vele momenten mijn hart heeft geraakt en mijn hoop op God - en dat is in deze verschrikkelijke wereld - heeft verlevendigd en verdiept.

Als ik toch spreek van een hoog niveau, dan wil ik ermee zeggen dat de schrijver de vragen die het lezen van de Schrift ons oplevert als het over de toekomst gaat, niet uit de weg gaat. Ze worden openhartig onder woorden gebracht met de erkenning dat er op veel van die vragen (nu nog) geen antwoord kan worden gegeven. In dat licht bezien zou ik het ook een eerlijk boek willen noemen. Aan wat Paulus schrijft in 1 Korinthe 13, dat wij nu nog zien 'door een spiegel in een duistere rede', wordt hier ten volle recht gedaan. En dan brengt dit boek ons juist dichter bij onze vragen, die ons zo vaak in verlegenheid brengen en ons soms ook doen twijfelen. Toch geeft de auteur ons veel inzicht in hoe we de Schrift mogen lezen en verstaan. Hij geeft een paar 'leesoefeningen' van de veelbesproken hoofdstukken Zacharia 14 en Jesaja 65. Daarmee geeft hij ons wat we in de theologie noemen een hermeneutische sleutel om op de juiste wijze het spreken van de Schrift over de toekomst te verstaan.

Voorbij de dood

Daarna komen meer expliciet de thema's aan de orde die concreet over de toekomstverwachting handelen. Want de hoop op God reikt verder dan dit leven. Ze reikt tot 'voorbij de dood'. Alle vragen die hieromheen zich aan ons voordoen, worden grondig en duidelijk gesteld en ontvangen een zodanig bijbels antwoord dat de Schrift nieuw voor ons wordt. Wat hebben wij toch veel schriftgegevens laten liggen! Vragen als: wat en waar is de hemel? En is er een hel en zo ja, hoe moeten we die dan zien? De onsterfelijkheid van de ziel, een eventuele zielenslaap, maar ook een analyse van de moderne doodsbeleving komen aan de orde. Hoek geeft zelfs een - wat we zouden kunnen noemen - theologie van de geschiedenis, waarbij Openbaring 20 en het chiliasme uitvoerig ter sprake worden gebracht. Ook daarbij viel het ons weer op, hoe zorgvuldig Hoek de standpunten weegt.

Al blijven natuurlijk ook hier vragen open. Het viel me op dat de schrijver ver gaat in de herkenning in de hemel van hen die op aarde ons dierbaar zijn geweest. Al wil hij liever spreken over 'ontmoeting'. Zelf heb ik daar wat moeite mee. Of moeite... Deze moeite zal ruimschoots worden vergoed door de stralende aanwezigheid van het Lam dat geslacht is.

Eerlijk omgaan met de traditie

Als ik sprak van een eerlijk boek, komt dat ook daarin naar voren dat de schrijver zich niet alleen nauw aansluit bij de Bijbel maar ook bij de traditie van de kerk, met name zoals deze in het gereformeerd protestantisme is vertolkt. Dit sluit echter niet uit dat er ook van deze traditie wordt afgeweken, wanneer een eerlijk verstaan van de Schrift correctie en aanvulling noodzakelijk maakt. Dat werd al duidelijk toen het over Israël ging. In dit boek staat de verwachting voor Israël voorop, maar zowel in de oud-kerkelijke als in de gereformeerde confessies ontbreekt ze geheel. Hoek laat zien waardoor dit is gekomen. Dat gaat heel diep.

Eenzelfde positieve maar toch ook kritische verwerking van de traditie vinden we ook wanneer over het chiliasme wordt gesproken. Het extreme chiliasme wordt duidelijk afgewezen, maar een legitieme en positieve verwerking van de bijbelse uitspraken hierover wordt ten volle gehonoreerd. Dat is winst. Temeer, omdat er juist dan een herkenning plaatsvindt met weliswaar niet confessionele maar wel piëtistisch-gereformeerde lijnen in onze traditie.

Op hoop tegen hoop

In het voorlaatste hoofdstuk komt de eschatologische verwachting in haar strikte betekenis aan de orde: de wederkomst van Christus, het laatste oordeel, de opstanding der doden en het eeuwige leven in Gods nieuwe wereld. Het lezen ervan heeft me blij gemaakt. Wie alleen afgaat op wat er nu in onze wereld gebeurt, wordt door een diepe moedeloosheid, ja zelfs door vlagen van wanhoop getroffen. Maar God zij dank, er is meer. Er is ook nu reden om te hopen op een nieuwe wereld, waarin God verheerlijkt zal worden en alles van de vrede zal bloeien.

Nog één opmerking. Ik schreef dat het gewone gemeentelid veel aan dit boek zal hebben. Maar ik heb ook aan de predikanten en alle kerkelijke werkers gedacht. Zij vinden hier niet alleen een geloofsversterkend leesboek, maar ook een bijzonder instruerend hand-

boek voor alle vragen rondom de christelijke toekomstverwachting. En wat worden er veel van dat soort vragen gesteld. Op de catechisatie en de bijbelkring, op huisbezoek en rondom begrafenissen. Er valt in dit boek heel veel te leren. Het is een boek om telkens weer te raadplegen. Dank aan de auteur!

C. Graafland, Gouda

N.a.v. dr. Jan Hoek Hoop op God, Eschatologische verwachting. Uitg. Boekencentrum, Zoetermeer; 344 blz.; € 24, 50.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen