De gemeente betrokken

Creatieve vormgeving

4. Op mijn oproep in de Waarheidsvriend ontving ik diverse reacties van collega's die de catechismus preken. Ik vond het heel verrassend te lezen hoe creatief verschillende predikanten zijn als het gaat om het gebruik van hulpmiddelen. Ik noem enkele dingen. Verschillende predikanten maken gebruik van een korte samenvatting van de preek op stencil, die qua lay-out soms heel aansprekend is. De een voegt een illustratie toe, de ander een paar gespreksvragen, weer iemand anders verwijst naar literatuur. Iemand schakelt kinderen in om de stencils uit te delen, enz. Allen zeggen zij dat de betrokkenheid van de gemeente op de catechismusdienst hierdoor groter is geworden.

Er zijn ook voorbeelden dat men gemeenteleden mee laat denken bij de voorbereiding van de catechismuspreek. Iemand heeft een speciaal e-mailadres geopend met het oog op de catechismuspreek, waar telkens enkele gemeenteleden naar afspraak hun gedachten en vragen over de aan de orde zijnde zondag naar toe kunnen mailen ten behoeve van de predikant die ermee aan de gang gaat in de voorbereiding. Dan wordt er ook het een en ander gedaan aan visualisering. Men Iaat bepaalde voorwerpen zien, als illustraties bij de inhoud van de preek. Wat dat betreft ben ikzelf benieuwd of iemand met een beamer werkt. Ik kreeg deze reactie niet binnen. Hoever moet je gaan met de visualisering als begeleiding van de preek? Mijn gedachte is dat hierin enige terughoudendheid betracht moet worden. Het beeld moet in elk geval niet op gespannen voet met het kerugmatische, de verkondiging in de preek komen te staan. Het beeld is als een jong paard, dat door het Woord beteugeld moet worden.

Integratie

Prachtig vond ik de wijze waarop sommigen de catechismuspreek integreren in het gemeenteleven, zodat ze echt een vorm van gemeenteopbouw wordt. Iemand schrijft: 'Als in het voorjaar in de catechismuspreek het Heilig Avondmaal aan de orde is, willen we (opnieuw) er een gemeenteavond over houden. Verder willen we in de week van voorbereiding een keer bij elkaar komen. Dat is hier nog nooit gedaan. En in de week van voorbereiding willen we de tafel in de kerk alvast klaarzetten en die met alle catechisanten bekijken. Ook is er dan op zaterdagavond een keer gelegenheid voor ouders om met hun kinderen naar de kerk te komen, zodat de kinderen mogen kijken bij de avondmaalstafel die klaarstaat. Ik zal daar vragen beantwoorden en wat vertellen en ook iemand van de kerkvoogdij kan vertellen over het avondmaalsservies van onze gemeente.'

Dat is prachtig. Zo wordt de catechismuspreek uit het isolement gehaald en geïntegreerd in de opbouw van de gemeente. Dezelfde predikant vertelt dat hij de thema's in de catechismuspreek ook aan de orde laat komen in de huisbezoeken door de ouderlingen en op de catechisatie, c.q. kringen. Zo wordt de preek besproken.

Website

Zelf speel ik met de volgende gedachte. Dit voorjaar komt er een nieuwe website over de HC in het kader van mijn leerstoel in Leiden. Daarin wordt een rubriek opgenomen: ideeën voor de catechismuspreek. Daarin kan iedereen bepaalde ideeën, hulpmiddelèn, verhalen enz. kwijt voor anderen en men kan die daar ook vinden. Vooral het narratieve element is in de catechismuspreek onmisbaar. Levensechte verhalen over het geleefde en doorleefde geloof brengen de thematiek dicht bij de hoorder, zodat men er iets mee kan doen in het leven van elke dag. Zo komt de techniek de catechismuspreek te hulp. Waarom ook niet? Ook zou ik zelf willen nadenken over de vraag hoe de kinderen in de catechismusdienst weer die ereplaats kunnen krijgen die zij van de beginne hadden. Waarom hen niet een paar keer per jaar in schakelen in de catechismusdienst, in samenwerking met club, kindercatechese of waar mogelijk met de school.

8. De catechismusprediker

Ik wil ten slotte enkele dingen zeggen over de prediker van de catechismus. Wanneer we geroepen worden het Woord van God te bedienen aan de hand van de HC, is het wel heel belangrijk hoe we daar zelf, persoonlijk in staan. Het eerste wat we dan moeten zeggen, is dat we zelf dienen te ademen in de HC. Hoe kunnen we anders de inhoud van de HC aan anderen overbrengen? Van de prediker van de catechismus mag worden verwacht dat hij - hoewel niet onkritisch - toch een hartstocht heeft voor de geloofsbeleving van de HC.

Midden in onze tijd

Tegelijk mag worden verwacht dat hij midden in onze tijd staat. Hoe kan iemand de HC prediken, als de vragen van de hoorders niet zijn eigen vragen zijn? Terecht zegt prof. Immink dat in de interactie tussen prediker en hoorders de persoon van de prediker een rol speelt en dat vanwege de performatieve werking van de toespraak de wisselwerking met de hoorder cruciaal is voor het welslagen van de preek. 'Die persoonlijke en existentiële betrokkenheid is geen bijzaak en komt ook niet in mindering op de noodzaak om God ter sprake te brengen, ' aldus Immink. De catechismuspreek is dan pas authentiek, echt, wanneer de prediker zelf'de weg' gaat en in heel zijn levensopenbaring, dus niet alleen door wat hij met zoveel woorden onderwijzende zegt, 'wegwijzend' is. De herder en leraar dient zelf levenslang leerling van de Schrift, en ook leerling van de HC te blijven. Luther schrijft in de voorrede op zijn Grote Catechismus (1529): 'En toch doe ik als een kind aan wie men de catechismus leert, en lees en zeg het woord voor woord des morgens, en als ik tijd heb, het Onze Vader, de Tien Geboden, het Geloof, Psalmen enz. en ik moet nog dagelijks lezen en studeren en ben toch niet zoals ik graag zou willen: ik moet een kind en leerling van de catechismus blijven en blijf het graag.'

Nieuwe preken maken

Zelf leerling blijven, zelfleren betekent ook telkens nieuwe catechismuspreken maken. Van Comrie is bekend dat hij steeds dezelfde catechismuspreken gebruikte. Hij verzucht ergens dat hij zijn oude preken bijna niet meer kan gebruiken, omdat de inkt zo bleek geworden .is (Heid. Kat., XV). Dat kon Comrie misschien zo doen, wij in elk geval niet. Noordmans vertelt van een dominee in Gaast, die altijd dezelfde preken hield. Altijd kwamen dezelfde voorbeelden in dezelfde volgorde terug. Bekend was zijn preek over het stelen, waarbij de ene ouderling de ander al aanstootte en zei: nu komt de varkensdief en dan zr. W. en dan is er nog de man die het varken stal; ja werkelijk, zegt Noordmans, dat wisten de hoorders, die was er ook nog en ze slikten man en varken voor de zoveelste maal (deel 1, 113).

Wie niets leert, maakt geen nieuwe preken en wie geen nieuwe preken maakt, leert niets. Die heeft dus heel zijn leven zelf van de catechismuspreek niets geleerd. Hoe kan zo iemand de gemeente leren? Rampzalige cirkel van waanwijsheid. t Ik geef toe, echt leren in de gemeente kun je niet maken. Het is het werk van de Heilige Geest. Maar met dr. G. van Ek zeg ik: geef de Geest de ruimte. Hij wil ons gebruiken om echt te leren, echt kennis te ontvangen en te verdiepen, echt gevormd te worden in de didachè.

L. Kievit

Ik eindig met het slot van de toespraak die ds. L. Kievit in 1963 hield op de jaarvergadering van de GB over de catechismuspreek. 'Het onderricht uit de Catechismus is echt onderricht. Christus bedient Zijn ambt! Onder ons. Ondanks ons. Dankzij Zijn volmacht en Zijn almacht. Hij bedient het door Woord en Geest. Hij is daarmee bezig. Is dat niet zo, is het niet het draagvlak en de draagwijdte van de prediking, dan is ze ijdel! Maar Gode zij dank. Zij is niet ijdel. Ook de catechismusprediking niet. En wanneer ik hier een wat hartstochtelijk pleidooi voor een catechismuspreek houd, die aan de catechismus recht doet, dan is het, omdat ik mij daardoor gezegend weet, steeds weer en steeds meer. Omdat ik, en velen met mij, dienaren en gemeenteleden, bij dit onderricht vele gedachten, ook vrome en ernstige gedachten, gevangen leerde leiden tot de gehoorzaamheid van Christus. En daarom met Kohlbrugge moet zeggen. De Heidelberger, de eenvoudige Heidelberger, houdt daaraan vast, kinderen.' (Waarheidsvriend 1963, 197).

W. Verboom, Waddinxveen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen