Theologen, wie heeft ze nodig?

Rond het thema Theologen, lüie heeft ze nodig? kwamen oud-studenten van de Theologische Universiteit Kampen vorige week samen. Het congres werd gehouden ter gelegenheid van 150 jaar theologie in Kampen. Gesproken werd over het predikantschap. Er werd geconstateerd dat veel van de predikanten teleurgesteld zijn, willen stoppen, zich overbodig voelen. Nuttig voelen zij zich met name in het pastoraat, het nabij-zijn van mensen in crisissituaties. Tegelijk is er vervreemding: 'We weten niet meer inhoud te geven aan het gemeente-zijn van Jezus Christus'. Zelfben ik in Kampen niet geweest. Mijn theologische wortels liggen in Utrecht, niet in de oude Hanzestad aan de IJssel.

Verwachtingspatroon

Voor theologen is de vraag uit het thema van belang. 'Theologen, wie heeft ze nodig'. Ik neem de vrijheid de vraag iets anders te formuleren: 'Wie heeft de boodschap van de theoloog nodig? ' Laten we daar maar eerlijk over zijn: niemand. Vanuit de Schrift, vanuit de gereformeerde theologie weten we dat. Niemand zit er uit zichzelf op te wachten. Het zou goed zijn dat dit besef onder theologen krachtig zou leven. Dat zou veel misverstand voorkomen en het zou de helderheid van de verkondiging dienen.

De klassiek-gereformeerde theologie probeert de diepten van het menselijk bestaan te peilen. Zij probeert dat te doen aan de hand van Schrift. Daar stuiten we namelijk op dat ondoorgrondelijke, intense verzet van de mens tegen het heilig Evangelie. Het is de radicaliteit van de zonde die mijn bestaan danig en ernstig heeft aangetast. Diep zit het vanaf het begin, mijn geboorte, in mij.

Tijdens het Kamper congres pleitte dr. S. Schoon voor het opnieuw leren lezen van de Bijbel. Dat is een uitstekende gedachte. Een theoloog moet steeds weer de Bijbel leren lezen. Zijn doordenking moet steeds weer getoetst worden aan de Schriften. Een theoloog moet kind zijn en steeds weer worden. Al lezend stuiten de Kamper theologen dan zonder meer op de donkere tonen van Genesis 3, van Romeinen 3 en van de tweede helft van Romeinen 5. Daar ontdek ik tot mijn verbijstering dat niemand de boodschap van God meent nodig te hebben. Ook theologen zelf niet.

Confronterende vragen

Het geheim van deze boodschap is dat ze vragen oproept in mijn bestaan. God stelt mij vragen die ik nooit zou hebben gesteld. Hij confronteert mij met de werkelijkheid die ik niet onder ogen wil zien. Postmodern, als ik ben, ga ik de waarheidsvraag uit de weg. Maar, vragen die nooit in mij zouden opkomen, worden mij gesteld van de kant van de Ander. Vragen als: 'Waar ben je? ' Confronterend. Vragen naar God. Vragen die ik onderdruk, ten onder houd, maar, die zich van Godswege onontkoombaar aan me voordoen. Waardoor ik er niet meer onderuit kom.

Dan kom je de oude Adam in al zijn bitterheid tegen. Dat donkere, dat je God kwijt bent. Datje meent God niet nodig te hebben. Het is jammer dat de klassieke theologie niet hoger op de agenda stond tijdens de opleiding van deze theologen. Dan waren deze donkere noties eerder ontdekt. Dan was in Kampen op de studiedag wat dieper gezocht, als het om vervreemding en herkenning gaat. En dan had zonder meer Christus een plaats in de lezingen gekregen.

Nee, dat is niet te smal en te makkelijk. Dit is het heilig en hoog geheim van de gemeente van Christus. Om dan van de vele aspecten die aan Hem en Zijn werk zijn verbonden, nog maar te zwijgen.

Predikant zijn zonder besef van deze donkere diepten is niet mogelijk. Want dan ben ik ook niet werkelijk overtuigd van de kracht van Christus, de rijkdom van Zijn Evangelie. Predikant zijn zonder Hem is niet mogelijk. Zo zaaien we voort ook in deze tijd. Dat is geen versmalling. Achter het werk van Christus licht de Vader op. En Christus licht op in het krachtenveld van de Heilige Geest.

Er zijn voor de ander

Een ander aspect dat mij opviel in de verslagen van deze studiedag, was het gevoel overbodig te zijn. Theologie die teruggebracht is tot: er zijn voor de ander, zoals Jezus Christus deed. Het er zijn voor de ander komt vooral tot uitdrukking in de pastorale zorg, de gesprekken in die situaties waarin 'het kwade goede mensen treft', las ik. Iedere predikant is zeer geroepen er te zijn voor de schapen van de kudde. Juist als het kwaad mensen treft. Maar, als we hierbij blijven staan, wat is dan de werkelijke noodzaak van een evangeliedienaar? Als het hierbij blijft, is er een werkelijke verschraling.

Waarom? Omdat er een andere dimensie schuilgaat achter het feit dat we in de dienst des Heeren staan. We konden niet anders. Uit liefhebberij zijn we er niet aan begonnen. We werden geen predikant omdat we geen andere studie wisten. Wie zich niet door de gemeente en mitsdien door God geroepen weet, moet er niet aan beginnen. Hoe zullen we preken, als we niet zijn geroepen? En juist daar voltrekken zich de diepste dingen. Onder de verkondiging. Jammer dat ik daar niets van las bij de Kamper theologen. Door de dwaasheid van de prediking maakt God zalig die geloven.

Vader, Zoon, Geest

Prof. dr. F. G. Immink riep twee dagen eerder op een congres van het Nederlands Dagblad 'die gereformeerde stromingen uit de Doleantie die nogal de neiging hebben het daadkarakter van het geloof te beklemtonen' op wat meer aandacht te besteden aan het ingekeerde leven. 'Dan kom je niet alleen het nieuwgeboren zelf tegen, maar ook de oude Adam. De boetvaardigheid is een blijvende opdracht in de gereformeerde traditie'. Het ingekeerde leven is het leven van gebed en omgang met de Schrift. Daar ligt een ontzaggelijke inspiratie om het Evangelie te verkondigen.

Waarom komt de klassieke verzoening, het lijden en sterven en de opstanding van de Heere, niet aan de orde? En als dat niet aan de orde komt, verdwijnt ook het welbehagen, de verkiezende liefde van de Vader. Dan is er ook geen werkelijke aandacht meer voor de Heilige Geest, Die de vervreemding doorbreekt. Daar ligt toch het geheim van iedere theologie?

Theologie waar dat niet meer klinkt, wordt hol en leeg. Prediking die niet meer getuigt van het kruis van Christus, verliest haar kern, haar inhoud. Om Hem draait het steeds weer in Zijn gemeente. En als het draait om Hem, de Zoon, dan gaat het ook om de Vader en de Heilige Geest. En anders, anders gaat het ten diepste nergens meer over. Dan is de kerk haar boodschap kwijt. Als het Christus-getuigenis verstomt, verliest de kerk alles: leden, moed, kracht en licht. Dan is ze geen veilige plaats meer voor mensen om te schuilen in deze barre wereld. Dan is de kerkdienst geen werkplaats meer van de Heilige Geest.

De klassieke theologie

Nadat ik de verslagen over deze dag had gelezen, besloop mij een gevoel van verslagenheid. Als niet meer helder is 'wat het Evahgelie toevoegt aan het leven van alledag', dan zijn we de diepste kracht van het Evangelie in de kerk kwijt. Hoe is het zover gekomen? Gingen ook hier predikanten en hoogleraren voorop? Zijn niet alle zekerheden betwijfeld? Waar liggen de wortels van deze problemen? Dat zijn aangrijpende vragen waar de kerk voor staat. We moeten elkaar voortdurend de vraag stellen in hoeverre de theologie horig is geworden aan de tijd. Waar de theologie drinkt uit twee bronnen - de Schrift en de cultuur, de Schrift en het moderne levensgevoel - daar raakt ze haar geestelijke spankracht kwijt. Daar is haar werkelijke diepgang verloren. Dan is ze haar kracht verloren.

Waar is de klassieke theologie van de kerk der eeuwen gebleven? Theologen als Augustinus, Calvijn en Luther trokken de grote en diepe lijnen. De Heidelberger heeft een geweldige rijkdom aan theologische doordenking. Die doordenking is op praktische, persoonlijke wijze verwoord, van grote betekenis voor de zoekende, onzekere, verweesde mens van vandaag. De doordenking van de grote vragen in het licht van de Schrift kan niet zonder de bronnen te bestuderen. We zijn niet de eersten die zich met theologie bezighouden. Laat op de lijn van de exegese naar de prediking de dogmatiek een 'veilige geleide' blijven of opnieuw worden.

Theologie die leeft bij de moderne waan van de dag is als een eendagsvlinder en versterft even snel als ze is

opgekomen. Theologen publiceren vaak te snel en te veel. Tal van nieuwe ideeën blijken niet duurzaam te zijn.

Een ongevraagd advies is zelden welkom. Vruchtbaar zou het zijn als tijdens de volgende conferentie voor Kamper theologen de klassieke bronnen zorgvuldig opengaan. De theologie van de kerk der eeuwen vraagt on-

ze aandacht. De kerk heeft in spannende tijden haar confessies ontvangen. De daar verwoorde geloofsgeheimen hebben ook vandaag geestelijke kracht en lading. Blijven deze bronnen gesloten, dan raken theologen en dan • raakt de kerk steeds verder van het spoor.

G. D. Kamphuis, Amstelveen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen