Kerktorens in het Friese land

De provincie Friesland wordt in het westen en noorden omspoeld door het IJsselmeer en de Waddenzee, in het oosten en zuiden begrensd door Groningen en Drenthe. Velen uit 'Holland' brengen er graag hun vakantie door: genieten van wijde verten op de Friese 'klei'.

Friesland is de provincie waar vanaf 1585 in Franeker een universiteit was met een theologische faculteit, waaraan bekende godgeleerden als Maccovius, Amesius, Coccejus, Witsius en Joh. a Marck doceerden. Tot 1843 heeft deze universiteit bestaan. Friesland is bekend door Bonifatius, 'zendeling der Friezen', die in 754 bij Dokkum werd vermoord. Aan hem wordt dit jaar veel aandacht besteed. Friesland is ook bekend door de Elfstedentocht, het skütsjesile, de zeilwedstrijd in juli, en het aai sykje (eerste kievitsei in maart). De Friese taal is velen dierbaar; in heel wat hervormde gemeenten wordt soms of regelmatig een Fryske tsjinst gehouden. Hoe mooi Friesland is, kun je het best per fiets ontdekken. Als u een zondag overblijft, zal de hervormde gemeente ter plekke u graag verwelkomen.

Kerkelijke kaart

Friesland is een provincie waar kerktorens het landschap markeren: in de elf Friese steden, waar men prachtige historische kerkgebouwen vindt, maar ook op het platteland, waar een dorp soms uit niet meer bestaat dan een (hervormd) kerkgebouw met een paar huizen en boerderijen eromheen. In de meeste van die kerken wordt wekelijks dienst gehouden.

In Friesland heeft de Doleantie veel voet aan de grond gekregen, met name in het noordoosten, waar soms in kleine dorpen grote gereformeerde kerken zijn. In sommige dorpen is alleen een gereformeerde kerk, wat in de rest van het land maar zelden voorkomt. Eind 19e eeuw ontstonden niet alleen in het zuidoosten, waar veel vrijzinnigheid was, gereformeerde kerken, maar óók waar de hervormde gemeente rechtzinnig was; met name in de zuidwesthoek lag de verhouding tussen hervormd en gereformeerd soms scherp. Uit een 'gemengd' huwelijk werden de dochters gedoopt in de kerk van mem, de zoons in de kerk van heit.

In mijn eerste gemeente, Parrega- Hieslum, mochten tot rond 1950 gereformeerde kinderen wel de hervormde school bezoeken, maar hun gereformeerde heit mocht niet in het schoolbestuur.

Gereformeerde Bond

Uitzonderingen daargelaten, was de invloed van de Gereformeerde Bond beperkt in Friesland. Vanaf 1974 was er een regionale afdeling 'Noord' van de Bond, waaruit op 28 november 1977 een Friese afdeling ontstond. Deze afdeling houdt vier a vijf bijeenkomsten per jaar, waar plm. 40 belangstellenden op afkomen. Echte bondsgemeenten zijn Driesum en Wouterswoude. In Hardegarijp en Kollum zijn vanouds hervormd-gereformeerde evangelisaties.

De laatste decennia zijn er evangelisaties ontstaan in Garijp, Grouw en Lemmer, die een duidelijke streekfiinctie hebben.

In Friesland is de Confessionele Vereniging een bekender begrip, dankzij de in 1854 ontstane provinciale Friesche Vereeniging van 'Vrienden der Waarheid'. Daar liggen voor een deel de wortels van de landelijke CV. De 'Waarheidsvrienden' waren een vrucht van het Friese Réveil.

J. W. Oudendag stelt in It Beaken (1980): 'Door haar activiteiten is een belangrijke rechtzinnige groepering in de Hervormde Kerk gebleven tot aan de Doleantie. Het is zeer waarschijnlijk, dat velen de kerk zouden hebben verlaten, als de "Waarheidsvrienden" hun zegenrijke werk niet hadden gedaan. Hierdoor hebben zowel Modernisme als Afscheiding, als sectarisme aan invloed in Friesland ingeboet. Kuyper vindt in deze groep vele aanhangers. Zo kan hij dankzij het werk van deze Vereeniging in Friesland een grote steun krijgen. Niet alleen de aanhangers van de Doleantie, ook de Hervormde Kerk heeft veel te danken aan de "Waarheidsvrienden", een deel blijft namelijk in de Hervormde Kerk. De laatste groep zal veel invloed krijgen...'

Evangelisaties

Vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstonden in Friesland ruim vijftig Hervormde Evangelisatieverenigingen, sommige omdat het dichtstbijzijnde kerkgebouw te ver verwijderd was van waar men woonde (afstandsevangelisatie), de meeste omdat de plaatselijke hervormde gemeente vrijzinnig was en men een prediking begeerde waarin het verzoenend werk van de Heere Jezus centraal stond en een gemeenteleven daarmee in overeenstemming. De evangelisten die met grote trouw deze groep dienden, hebben zegenrijk werk verricht. Pas verscheen een interessant boekje van Dick van der Burgh en Teije T. Osinga: Vereniging voor Evangelisatie 'Uw Koninkrijk Kome' te Burgum. Deze bestond van 1904-1957. Na de aanvaarding van de kerkorde in 1951 zijn al deze evangelisaties opgegaan - soms na moeilijke samensprekingen - in de plaatselijke vrijzinnige of midden-orthodoxe gemeenten. Voor zover ik kan beoordelen, is de confessionele inbreng in veel gevallen langzamerhand weggeëbt. Vanouds op de Gereformeerde Bond georiënteerde (Tietjerk) of duidelijk confessionele gemeenten zijn van kleur verschoten in de richting van de midden-orthodoxie.

Huidige (geestelijke) situatie

Hervormd Friesland telt zeven classicale vergaderingen. Samen omvatten ze 197 gemeenten, waarvan er 139 minder dan 500 zielen tellen, wat met zich meebrengt dat er veel combinaties bestaan (65). Van de 197 hervormde gemeenten en 151 plaatselijke gereformeerde kerken waren er half november 2003, 79 Samen op Weg. Naar mijn waarneming zijn het vooral kleine plaatselijke gemeenten die federeren, maar ook de grootste gereformeerde kerk van Friesland: Drachten (7800 leden), is gefedereerd; de Kapelgemeente daar blijft hervormde gemeente. Ook Leeuwarden is gefedereerd.

Het RDC in Leeuwarden ontplooit tal van initiatieven ten behoeve van de opbouw van het kerkelijk leven. De medewerkers zijn zeer actief en bereid de gemeente van advies te dienen. In midden-orthodoxe en SoW-gemeenten landt hun aanbod, terwijl gemeenten ter rechterzijde veel materiaal van het RDC niet bruikbaar vinden. Die gemeenten, maar ook wel gereformeerde kerken en enkele SoW-gemeenten maken gebruik van HGJB- en IZB-materi-

aal. Dankzij 'Sebaldeburen' kregen HGJB en IZB ingang in de gemeenten. We hopen dat dit ook in de toekomst gestabiliseerd wordt.

De laatste decennia is de kerkelijke betrokkenheid getalsmatig achteruitgegaan. Dertig jaar geleden kenden bijna alle gemeenten in de ring Workum twee diensten per zondag, nu alleen Workum nog. In veel hervormde gemeenten en gereformeerde kerken in noordoost Friesland worden gelukkig nog twee diensten gehouden.

Prediking

Wat ik persoonlijk meemaak, is een intense aandacht voor de prediking, ook bij de jongeren, ook voor de catechismuspreek. De jeugd die naar catechisatie komt, doet grotendeels actief mee. De thuissituatie draagt bij aan deelname van kinderen en jongeren aan het gemeenteleven, waarbij het soms verrassend en moedgevend is dat kinderen uit niet-kerkgaande gezinnen, of gezinnen waarvan slechts één ouder meeleeft, heel positief meedoen.

Een ervaring is dat iemand naar aanleiding van droeve gebeurtenissen en de pastorale contacten daaromheen, weer de weg naar de gemeente vindt, op een bijbelkring komt en via een kring soms op belijdeniscatechisatie. Ondanks de secularisatie speelt de kerk - vooral op het platteland - in grenssituaties een duidelijke rol. Dé evangelisatiediensten zijn de rouwdiensten. Ter illustratie: van de 101 personen van wie ik sinds 25 mei 1996 de rouwdienst leidde in Twijzelerheide, hadden 52 geen actieve band met de kerk, meerderen (14) waren niet eens lid van de kerk. Soms puilt de kerk dan uit. Dan is het zaak een duidelijk nodigend woord over de Heere Jezus te spreken, en het stemt tot dankbaarheid dat de Heere daar zegen op geeft, zodat er openheid komt voor een pastoraal contact en soms deelname aan de kerkdienst en het gemeenteleven.

Aandachtspunten voor dank en voorbede

* In veel kleine gemeenten zet een trouwe kerk zich in. Voor hun geestelijke en materiële betrokkenheid danken we de heere.

* Jongeren die bewust en gelovig meedoen, vormen in zo goed als elke gemeente een minderheid. We danken de heere dat ze voor hun christelijke overtuiging uitkomen, op school of hun werk, en trouw zijn in de gemeente.

* Kerkenraden constateren afnemende kerkgang en belangstelling voor huisbezoek. Er mag gebed voor hen zijn dat zij de moed niet verliezen. En gebed, dat zij de noodzaak zien van persoonlijke geestelijke vorming: er moet zoveel gerégeld worden. Psalm 62 moet meer prioriteit krijgen op kerkenraadsvergaderingen en in het persoonlijk ambtelijk bezig zijn (van de dominee niet te vergeten). Bij mijn bezoek als visitator (leerzaam werk) bleek mij dat men - als ik ernaar vroeg en dat deed ik altijd - juist aan het geestelijk gesprek als ambtsdragers, te weinig toekomt, en het gemis daarvan beseft; tegelijk de moeite constateert om het te veranderen.

* Gebed is nodig dat men trouw is in de plaatselijke gemeente. Het shopgedrag breekt af. Waar de prediking klinkt: 'Zie het Lam Gods, dat de zonde der wereld wegneemt', heeft men geen reden om naar elders te gaan. Baptistengemeenten en evangelische gemeenten lokken meelevehde gemeenteleden weg. Mijn collega's en ik zien dat met lede ogen aan, al begrijp je het soms, gezien de emotionaliteit van de Heide- en de Woud-Friezen, die daar meer aan hun trekken komen. 'Daar is het puur genieten, dominee', zei een catechisant.

* Gebed is nodig voor kerkenraden en predikanten die in het SoW-proces niet zozeer materiële hobbels, maar vooral geestelijke kloven ervaren en daar zwaar aan tillen. Om één voorbeeld te noemen: Lijdenstijd of Veertigdagentijd. Dan blijkt een duidelijk verschil in beleving van en visie op (en prediking over) Christus' werk. 't Mag kort door de bocht klinken, maar is wel realiteit: in veel gemeenten krijgt de paaskaars meer aandacht dan de Paas-Vórst. Bid, dat de Heilige Geest verandering geeft.

Dit verhaal is hier en daar persoonlijk gekleurd (op grond van ervaringen en constateringen). In de huidige situatie ontferme de Heere Zich over geheel onze kerk en geve Hij getrouw makende genade voor de dienst in de gemeenten, waarin wij allen geroepen zijn.

B. A. Dubbeldam, Twijzelerheide

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen