Slijtplekken op het bankstel

OVER ARMOEDE IN NEDERLAND [1]

Een ambtsdrager vertelt: 'Op huisbezoek viel het me op dat het bankstel slijtplekken vertoonde. Dat was niets voor die mensen. Waarom zouden ze daar niets aan laten doen? Naderhand dacht ik dat dat wel eens aan de financiële situatie kon liggen.'

Wat mij vooral opviel in het verhaal van deze ambtsdrager, is het woord slijtplekken. Niet alleen op de bank, maar in heel onze samenleving zien wij slijtplekken. Ook levens van mensen vertonen slijtplekken. Heel lang zie je ze niet, maar opeens vallen ze op. Wat moetje dan? Hebben deze slijtplekken iets te maken met het geloof en met je lidmaatschap van de kerk? Of, anders gezegd: heeft de kerk iets met deze plekken van doen? In dit artikel wil ik ingaan op armoede in het algemeen, terwijl in een tweede artikel de rol van de christelijke gemeente aan de orde komt.

Besteedbaar inkomen

Onze maatschappij is aan het veranderen. Wie rondkijkt, ziet daar allerlei voorbeelden van. Voor sommige personen zijn die veranderingen heel ingrijpend en plotseling. Voor anderen gebeurt er een aantal zaken veel geleidelijker. Bij de eerste groep personen kunnen wij denken aan bedrijfssluitingen en (massaal) ontslag, maar ook aan een andere benadering van keuring, zodat men niet meer op dezelfde manier aanspraak kan maken op bepaalde uitkeringen als vroeger. Bij de tweede groep zijn er voorbeelden bij andere vormen van premiebetaling, waardoor het besteedbaar inkomen minder wordt of een andere manier van kostenvergoedingen, waarover in tegenstelling tot voorheen nu wel belasting betaald moet worden. Dit zijn slechts een paar voorbeelden, maar iedereen kan, denk ik, deze lijst voor de eigen situatie of voor die van mensen die u kent, wel aanvullen. Deze voorbeelden hebben te maken met de veranderende situatie, niet alleen in ons land, maar wereldwijd.

Sociale wetgeving

In eerste instantie is er teruggang in de economie. Deze zorgt ervoor dat veel mensen minder te besteden hebben dan voorheen. Er speelt nog iets anders mee: er is ook een andere kijk op hoe wij maatschappelijk in ons land met elkaar omgaan. Tot voor enkele jaren was er voor grote groepen van de bevolking de mogelijkheid om onder zeer diverse omstandigheden toch een redelijk inkomen te genieten. Dit alles was vastgelegd in de sociale wetgeving. Deze wetgeving bestaat nog steeds, maar wij zien een tendens dat de verantwoordelijkheid meer en meer bij de burger komt te liggen en niet meer bij de zorgende overheid. Het gaat er hier niet om, om een oordeel uit te speken over deze wetgeving. Er heeft echter wel een verandering in het denken hierover plaatsgevonden. Het is bekend dat velen zich niet realiseren wat deze verandering van denken over sociale en andere zorg in hun situatie betekent. Vooral de financiële gevolgen worden lang niet door iedereen onderkend. Je zou kunnen zeggen dat door meer de nadruk te leggen op de individuele verantwoordelijkheid er slijtplekken ontstaan in de zorg die wij in Nederland gewend zijn te geven en te ontvangen.

Wereldwijd

Voordat wij verder ingaan op onze Nederlandse situatie, eerst iets over de situatie in andere delen van de wereld. De economische teruggang is een zaak die vrijwel wereldwijd aan de orde is. Als wij echter kijken naar het geheel van de verdeling rijk/arm in de wereld, dan constateren wij dat ons land tot de rijkste van de wereld behoort. De armoede die we aantreffen in de grote krottenwijken van de wereldsteden en in grote droogtegebieden en landen waar een al dan niet officiële oorlog gevoerd wordt, is onvoorstelbaar veel groter dan de slijtplekken die wij in eigen land tegenkomen. Dat moeten we goed onder ogen zien. Ook armoede is een relatief begrip. Je kunt het inkomen van een gezin in Nederland niet zomaar vergelijken met gezinnen in bijvoorbeeld Zimbabwe. Ook binnen Europa zijn de verschillen al groot. Degenen die contacten hebben met gemeenten in Midden-, Oost- of Zuid-Europa, zullen dat beamen.

Betekent dat, dat er in ons land wat dat betreft geen problemen zijn? Is het genoeg als wij dan verwijzen naar de toestand in arme landen om zodoende niet naar elkaar om te kijken in eigen land? Dat is een moeilijke vraag. In de eerste plaats moeten we zeggen dat wij als rijk land heel erg veel verantwoordelijkheid dragen in de wereld. Die verantwoordelijkheid is voornamelijk een politieke en economische verantwoordelijkheid. Degenen die ons land vertegenwoordigen in allerlei wereldwijde organen, zullen zich ervoor in dienen te zetten dat de totaal scheefgetrokken verhoudingen in de wereld niet blijven bestaan.

Menigeen zal zeggen: 'Maar kunnen wij daar dan iets aan doen? ' Dat kunnen wij wel degelijk. Denk alleen maar eens aan de partij waarop u stemt bij de verkiezingen. En laten wij ook dankbaar zijn voor de grote bedragen en inspanningen die gegeven worden bij zending en werelddiaconaat. Gelukkig is de armoede in de wereld geen vergeten gebied voor velen van ons. Als wij dus spreken over een besteedbaar inkomen, dan zullen we nooit uit het oog moeten verliezen hoe leefbaar het leven in grote delen van de wereld is.

Eigen land

Dit alles is nog geen reden om onze eigen samenleving niet kritisch te bezien. Integendeel. Wie op een geloofwaardige manier in de grote wereld wil staan, zal zich af moeten vragen, hoe de onderlinge maatschappelijke en economische verhoudingen in ons eigen land zijn. Het is dus niet de vraag, of de keuze, of wij zorgdragen voor de grote wereld of dat wij dat voor elkaar in Nederland moeten doen. De vraag is hoe wij zo met elkaar in ons eigen land kunnen omgaan, dat dat ook ten goede kan komen aan anderen in de wereld. Het doel is om een basis te vormen, vanwaaruit wij de mogelijkheid hebben om ook over de grenzen heen anderen te laten delen in wat wij gekregen hebben.

Het verwijzen naar de slechte toestanden in de wereld is overigens ook nog eens voor velen een alibi om maar niet naar de naaste dichtbij om te zien. Andersom is dat trouwens ook het geval. Niet de keuze tussen daar en hier is aan de orde, maar: hoe neem je in beide gevallen je verantwoordelijkheid en wat kun je eigenlijk doen in je eigen situatie?

De armoede in ons eigen land is vaak naar de achtergrond gedrukt. Dat komt doordat de veranderingen veel mensen overvallen en doordat wij door de grote armoede in de wereld in beslag genomen worden.

Onderlinge verschillen

Wij stellen ons de vraag: wanneer is een land arm of rijk? Het antwoord is: hoever liggen de rijksten en de armsten uit elkaar? Wij gaan dus niet kijken naar het gemiddelde inkomen, want gemiddelde mensen bestaan er niet. Wij kijken naar de onderlinge verschillen. Hoe groter die verschillen, hoe armer het land.

Ik noem dit hier om te laten zien hoe gevaarlijk het is als je geen erg hebt in de verschillen in een land. In andere landen, zagen wij hierboven, zijn die verschillen heel duidelijk. Daar zie je krotten en zeer dure huizen op korte afstand van elkaar. In ons eigen land zul je je veel meer in de situatie van • mensen moeten verdiepen om erachter te komen wat er werkelijk aan de hand is.

Dat geldt niet alleen voor het omzien naar elkaar, maar ook voor het (leren) doorzien van de eigen situatie. Veel mensen hebben niet door dat er heel wat aan het veranderen is en dat het goed is om daartoe maartregelen te nemen. Als je leven niet veel bijzonderheden kent, dan zal het misschien ook niet allemaal zo'n vaart lopen. Er kunnen zich echter omstandigheden voordoen, waardoor je met de neus op de feiten wordt gedrukt. Er zijn voorbeelden te over. Het kan blijken datje huis lang niet meer waard is watje dacht. De uitkering waar je recht op dacht te hebben, is aan veel strengere regels gebonden, zodat jij er niet meer voor in aanmerking komt. Sommige kosten stijgen veel meer dan eerst. In een tweede artikel gaan we in op de vraag hoe wij daar als kerk mee om zullen gaan.

K. E W. Borsje, Katwijk aan Zee

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen