Waarom een herziening van de SV?

De titel van mijn bijdrage is een vraag. Een vraag die de afgelopen jaren een en andermaal aan de orde is geweest. Bij de presentatie van onze stichting en de uitleg van de doelstelling is daarop ingegaan. In interviews en in brieven aan kerkenraden is toelichting gegeven. Daarom span ik mij vandaag niet in om nogmaals alle overwegingen te noemen. Ik veronderstel dat een gedeelte van de voorgeschiedenis bekend is. Juist daarom is het vandaag voor ons als bestuur van de stichting tot herziening van de Statenvertaling een bijzondere dag. Het is ons een vreugde en voorrecht u een eerste uitgave, beter gezegd een deeluitgave, van ons hertaalwerk ter hand te stellen.

Ik waag het om bij het noemen van de Statenvertaling uit te spreken dat die gelijk staat met diepe eerbied voor de Bijbel als Woord van God en wezenlijk meer dan mensenwoorden. Het gaat om een vertaling die vormend in ons land gewerkt heeft. Op taalkundig gebied, maar wat veel belangrijker is: op geestelijk gebied, in het hart van vele ouderen en jongeren.

e zijn overtuigd van de persoonlijke erbondenheid van de zeventiendeeeuwse vertalers met het getuigenis van de Bijbel, dat zij hebben ervaren als openbaring van God. Die openbaring is onmisbaar voor alle mensen, wil het goed zijn in hun leven. Daarom is er de opdracht de stem van God te laten klinken van generatie tot generatie. De boodschap onder de bijzondere werking van de Heilige Geest, ons geschonken is voor de mensen van alle tijden en plaatsen. Wie dat belijdt, zal erop toe willen zien dat hij niet toedoet of afdoet aan het getuigenis uit de hemel.

Het werk van de hertaling is dan ook niet ingegeven door fundamentele kritiek op de Statenvertaling. Integendeel, de overweging om tot hertalen te komen is omgeven geweest met schroom en grote voorzichtigheid. Dat bewijst de voorgeschiedenis. Immers, pas nadat incidentele signalen van een verstaanskloof tussen de taal van de Statenvertaling en het huidige taaleigen veelvuldiger werden en sterker klonken, is op de contio van predikanten van de Gereformeerde Bond in januari 1998 de wens verwoord om onderzoek te doen naar een herziening. Daarover is interkerkelijk overleg gevoerd. Daarbij is de binnenkort te verschijnen Nieuwe Bijbelvertaling (NBV) in ogenschouw genomen. En de wens is geuit kritisch invloed te mogen uitoefenen op de NBV vanuit de hoop dat die een volledig geaccepteerde vertaling zou mogen zijn. Die hoop is niet in vervulling gegaan. Het is hier niet de plaats en het moment om daar dieper op in te gaan.

Taal leeft

Is het dan wenselijk om tot een eigen project te komen? En wel een tweede, geheel nieuwe vertaling? Dat bleek niet op een bevredigende wijze mogelijk. Er zal te veel verdeeldheid ontstaan in de beoogde gebruikerskring om zo'n grote taak verantwoord te realiseren. Een herziening bleef ten slotte als mogelijkheid over, waarbij de zorg is verwoord er op toe te zien dat we met aanzienlijke wijzigingen het eigene van de Statenvertaling niet verliezen. We hebben het toch over een geestelijk monument?

Al deze argumenten en overwegingen zijn onder de loep genomen en gewogen. De doorslag om toch iets te doen, gaf de door velen onderkende vervreemding van het taaleigen van de 17e eeuw. Taal leeft, ontwikkelt en beweegt zich. Dat geeft na verloop van een langere tijd een verstaanskloof. Die mag niet blijven of zich zelfs verder verdiepen. Op grond van het vorengenoemde is het besluit tot herziening of hertaling genomen. Het betekent dat de uitgangspunten van de Statenvertaling zijn gehandhaafd nl.: een brontekstgerichte en concordante vertaling. En de hertaling is gebaseerd op dezelfde groepen handschriften die onze vaderen gebruikten.

De gevolgtrekking uit dit alles is dat er een zekere afstand genomen is van en duidelijk onderscheid bestaat met de NBV. Daarover is in eerlijkheid en op goede toon gesproken met het Nederlands Bijbelgenootschap. Bij teleurstelling dat in Nederland niet met één nieuwe bijbeluitgave kan worden volstaan, is er ook de positieve houding dat elke uitgave van het Woord van God vaak zeer verschillende groepen mensen bereikt.

In dat verband noem ik ook de Gereformeerde Bijbelstichting. Die onderschrijft ons initiatief niet. Dat respecteren we. Van onze kant willen we graag al datgene benadrukken wat ons naar onze overtuiging meer verbindt dan scheidt. Dat betreft de eerbied voor de Bijbel als Gods Woord, het hanteren van dezelfde groepen handschriften als bijbelse bron en voor een Nederlandse vertaling dezelfde uitgangspunten. De overtuiging dat er desondanks na meer dan 350 jaar iets moet gebeuren, delen we ook. De GBS heeft zijn lijsten met de verklaring van verouderde woorden achter in de bijbeluitgaven. Wij passen die correctie direct in de tekst toe.

Kanttekeningen

Toch is daarmee de uitwerking van onze aanpak niet volledig aangegeven. Naast verouderde en onbekende woorden zijn er de zinsconstructies en de lange zinnen die ons steeds meer vreemd worden. Het verzwaart directe verstaanbaarheid voor de moderne en jonge lezer. Of die het alleen zijn, valt overigens te betwijfelen.

Zonder dit in detail aan te geven, vermeld ik dat we tot zeven criteria gekomen zijn die ons uitgangspunt vormen voor de hertaling. Dat loopt van eenvoudige spellingcorrecties tot verandering van een enkele minder juiste vertaling. Dit laatste is gezien de voortgaande kennis van de oude bijbeltalen en de archeologie meer logisch dan verontrustend. We voelden ons meermalen gesterkt door de constatering dat de Kanttekeningen bij de Statenvertaling een alternatief boden dat ook onze voorkeur had.

In de Statenvertaling zelf en dus proefbaar in de gedachtegang van onze vaderen ligt daarmee aantoonbaar meer ruimte dan op dit moment soms aanwezig is bij vertegenwoordigers van onze generatie in de kerken.

Theoloog en neerlandicus

Vertalen is en blijft keuzes maken. In één adem voeg ik toe: dat geldt evenzeer voor hertalen of herzien als voor vertalen. Wat stuiten we vaak op vragen en grenzen. Niet op de vraag of wij ons wel eensgeestes voelen met ons voorgeslacht. Gelukkig niet. Wel hoe ver wij nu moeten en mogen gaan binnen het raam van onze doelstelling.

Boeiende en levendige discussies zijn en worden er gevoerd tussen de verschillende deelnemende disciplines in ons project. De theoloog die bevraagd wordt door de neerlandicus en omgekeerd. De hertalers aan de basis en de leden van de resonansgroep in hun weging. Het leidde nooit tot verwijdering. Het gaf wel vragen waarover we ons als bestuur moesten beraden. Ds. J. van Amstel zal hierop ingaan. Op vele, vele bijeenkomsten en vergaderingen is gezocht, overlegd en gewogen. Met grote dankbaarheid blikken we naar alle medewerkers. Hun overtuiging dat aan iets goeds gewerkt wordt, hun warme inzet, de ongekende tijd die zij wilden en ook willen investeren maakt ons meermalen stil. Er spreekt liefde tot God en Zijn Woord uit. Er blijkt bewogenheid uit met de generatie waarvan wij deel uitmaken en met de jongeren die opgroeien. Op deze plaats en op dit moment wil ik u, de meesten persoonlijk aanwezig, hartelijk danken. Daarbij wil ik één naam noemen. De naam van dr. Chr. Fahner, die met name in de voorfase van ons werk sterk betrokken was en een belangrijke bijdrage leverde. Helaas is hij door een ernstige ziekte

Verwondering en verantwoordelijkheid. Met deze woorden typeren we de bijeenkomst van 5 juni jl., waar het bestuur van de stichting Herziening Statenvertaling een eerste deeluitgave van twaalf bijbelboeken presenteerde, een uitgave van Jongbloed in Heerenveen. Verwondering, omdat we het Woord van God ontvangen hebben en omdat God de arbeid van de afgelopen jaren voorspoedig wilde maken. Verantwoordelijkheid, omdat we geroepen zijn dit Woord te bewaren, het in een betrouwbare en verstaanbare vertaling door te geven, ook omdat er geoefende (jongere) bijbellezers nodig zijn. Ter informatie plaatsen we in dit nummer - in aansluiting op de vorige week opgenomen aanbeveling- de inleidingen van de HSV-bestuursleden ds. B. J. van Vreeswijk en ds. J. van Amstel.

PJV

zijn gezin en ook ons vroegtijdig ontvallen. Alle aanwezige medewerkers danken we als bestuur voor wat u deed, maar we spreken ook de hoop uit dat u uw gaven en tijd verder wilt besteden aan de voortgang van ons uiteindelijke doel: een hertaling van heel de Bijbel.

Beperktere uitgave

We zijn vandaag twee jaar verwijderd van onze perspresentatie op 7 juni 2002. Toen hadden wij het voornemen om eerder dan vandaag met een compleet Nieuwe Testament en enkele bijbelboeken van het Oude Testament uit te komen. Illustratief is in dit verband punt 4 uit het interne rapport dat in oktober 1998 verscheen. Ik citeer: 'Naast het volgen van de NBV kan begonnen worden met een herziening van de Statenvertaling die duidelijk ingrijpender is dan in het verleden gebeurd is. Een editie van Genesis en het Nieuwe Testament kan vermoedelijk in ongeveer een jaar gerealiseerd worden. Dit is in tijd te overzien en in kosten beperkt'.

De eerlijkheid gebiedt me om te zeggen dat onze taak omvangrijker en zwaarder is dan we ons van tevoren hebben gerealiseerd. Niet omdat we lichtvaardig van start gegaan zijn. Integendeel. Twee studies zijn verricht, voordat het werk is begonnen. We geven critici en deskundigen door de praktijk geleerd wel gelijk, die ons gewaarschuwd hebben voor de moeilijkheidsgraad van onze doelstelling. Een wezenlijke herziening zonder uit te monden in een heel nieuwe vertaling. Het is duidelijk dat we ons in de omvang van het werk en daarmee in de tijd verslikt hebben. Vanwege gedane toezeggingen en gewekte verwachting hebben we daarom gekozen voor een beperktere uitgave van twaalf bijbelboeken, die tijdig zou verschijnen.

Wat de kosten betreft kunnen we bevestigen dat die zeer beheersbaar blijken te zijn. Dankzij de vele, vele uren die een groot aantal medewerkers grotendeels pro Deo, letterlijk en figuurlijk, investeerde. De onvermijdelijk overblijvende kosten zijn tot hiertoe volledig afgedekt uit vele giften van particulieren, ker-kenraden en stichtingen. Ook daarvoor spreken we onze dank uit.

We werken verder. Vanaf vandaag kunt u meer structureel kennisnemen van de opzet en uitvoering van ons werk. Omdat het een deeluitgave is, zijn er nadere beslissingen mogelijk. Ik doel op de definitieve keuze van de vertaling van bepaalde Griekse en met name Hebreeuwse woorden en uitdrukkingen. Het totaaloverzicht na hertaling van alle bijbelboeken kan tot bijstelling leiden. In die zin heeft u een proeve voor u.

Het werk gaat verder. Hoe lang zal dat duren? Op dit moment durven we dat niet te voorspellen vanuit de opgedane ervaring. De hertalers en de resonansgroepen zijn met nieuwe bijbelboeken bezig. Als bestuur beraden we ons op de uitvoering van heel het project. In hoeverre kunnen we via gehele of gedeeltelijke vrijstelling van medewerkers een tijdige afronding realiseren? De daaraan verbonden kosten spelen natuurlijk ook een grote rol. Graag blijven we een beroep doen op uw meeleven en noodzakelijke offervaardigheid.

Een woord van waardering en dank gaat naar de medewerkers van uitgeversgroep Jongbloed. Ik blik daarbij in het bijzonder naar onze eerste contactpersoon, de heer Aangeenbrug. Onze moeite om op tijd persklaar te zijn werd ook meer en meer uw moeite. U hebt ons gesteund en verdragen. Veel is van u en uw medewerkers gevraagd. In alles kwam u ons tegemoet. Vandaag toont u een nieuwe uitgave van uw rijke assortiment aan bijbels. Daarin bent u mede dienstbaar aan de voortgang van de Evangelieverkondiging.

Die heeft Jezus Christus als middelpunt. Zijn Koninkrijk komt. Als Hij alles aan Zijn Vader overgegeven heeft, zal het einde zijn. Het einde waarin God alle eer en dankzegging, aanbidding en heerlijkheid zal ontvangen. Onze begeerte is dat Zijn Woord, ook in deze hertaling, daarin mede tot zegen zal zijn.

B. J. van Vreeswijk, Veenendaal

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen