Aankondigingen Boekbespreking

Jaap Bönker, Ton Wintels en Maarten Nota Macht en manipulatie. Uitg. Gideon, Hoornaar; 156 blz.; € 11, 50.

Geestelijke manipulatie hoort niet thuis in de gemeente van Christus, maar omdat de werkelijkheid anders is, verscheen dit boek. De auteurs geven kenmerken van manipulatief leiderschap, dat gericht is op het klein en afhankelijk houden van mensen.

Pablo Martinez Gebedsleven. Uitg. Novapres, Apeldoorn; 185 blz.; € 9, 90.

De auteur, psychiater en voorzitter van de Spaanse Evangelische Alliantie, gaat in op de vraag hoe persoonlijkheid en karakter ons gebedsleven beïnvloeden. Hij hoopt dat bidders hun eigen temperament onderkennen en dat willen vormen. Ook bespreekt hij veel vragen rondom het gebed.

Dr. Willem J. Ouweneel Jezus volgen. Oude en nieuwe schatten. Uitg. Medema, Vaassen; 332 blz.; € 18, 95.

Omdat dr. Ouweneel deze maand zestig jaar werd, bezorgde uitgever Medema hem dit cadeau, een bundeling artikelen uit het bijbelstudieblad Bode uan het heil in Christus. Al schrijvend, onderzoekt Ouweneel de Schriften, verwonderd over de Godsopenbaring, zo meldt Medema.

PJV

Maarten van der Linde Het visioen van Eijkman. Uitgave Verloren, Hilversum, 457 pa^ € 30, -. U ^ ^

'Dr. J. Eijkman, de Amsterdamse Maat- \\ schappij voor Jongemannen ea de vernieü\ wing van Nederland, 1892-1945.' De auteur, docent geschiedenis aan Hogeschool De Horst in Driebergen, promoveerde in 1996 op een studie over 'Werken in kerkelijke arbeid in de Nederlandse Hervormde Kerk 1945-1966', de WIKA's ('Werkelijk Ik Kan Alles'). In de nu voorliggende studie (met 100 pagina's noten en bronnenverwijzing) beschrijft hij het leven van dr. J. Eijkman, die jarenlang actief was in de AMVJ, oorspronkelijk ontstaan naast Excelsior, dat stamde uit de tijd van het Réveil, en later daarmee geïntegreerd. Het doel van de eerdere AJMV, de Amsterdamse Jongemannen Vereniging (1909) was 'het geestelijk, lichamelijk en maatschappelijk welzijn van de jonge mannen in Amsterdam onder alle klassen des volks'. In 1918 ontstond de AMVJ door samengaan van Excelsior en de AJMV. Van 1920 tot 1940 was Eijkman van het AMJV de stuwende kracht. Hij 'moderniseerde en radicaliseerde' dit instituut. Eijkman had, met vele prominenten in de vooroorlogse jaren, zijn vorming ontvangen in de Nederlandse Christen-Studentenvereniging (NCSV), een vereniging die interconfessioneel was en internationaal georiënteerd maar wars was van confessionele bindingen. Bekende namen in de NCSV waren Hendrik Kraemer, Maarten van Rhijn, Herman Rutgers en Nico Stufkens. Zij zetten 'de ramen open' en streefden naar het openbreken van grenzen in kerk en politiek voor hun leden, die hoofdzakelijk uit antirevolutionair of christelijk-historisch milieu kwamen.

De auteur geeft in zijn boek een doorkijk in

de NCSV en in de AMVJ, waarbij gaandeweg steeds meer de persoon en het levenswerk van Eijkman uit de verf komen. Sport nam in de AMVJ een belangrijke plaats in. Aanvankelijk werd competitiesport op zondag afgewezen en ontstond een netwerk van competitiesport op zaterdag, maar uiteindelijk ging Eijkman voor de praktijk door de knieën. Opmerkelijk is ook de discussie of meisjes tot de AMVJ konden worden toegelaten. Eijkman geloofde niet in vriendschappen tussen het ene en het andere geslacht: geestelijke eenheid vraagt ook om lichamelijke eenheid.

In de oorlogsjaren was Eijkman mede betrokken bij de ontwikkeling van de doorbraakgedachte (al voor de oorlog begonnen), terwijl hij ook de stichter was van het instituut Kerk en Wereld. Zo had hij ook een werkzaam aandeel in de totstandkoming van de nieuwe hervormde kerkorde, met name inzake het apostolaat.

De auteur gaf zijn boek de titel mee 'Het visioen van Eijkman'. Eijkman ontwikkelde zijn ideeën en gedachten in het kader van de toen vigerende midden-orthodoxie (de later bedachte benaming van H. Berkhof), waarvan hij ongetwijfeld een creatieve stimulator was. Zoveel jaar na datum mag de vraag worden gesteld wat van die idealen is terechtgekomen. De apostolaatsvisie leed uiteindelijk schipbreuk, Kerk en Wereld verdween uit het centrum van de aandacht, de AMVJ overleefde de culturele jongerenemancipatie niet en raakte aan het eind van de jaren zestig 'volslagen geseculariseerd'.

Van de doorbraak op politiek terrein is weinig overgebleven. Zou dat toch niet te maken hebben gehad met het feit dat apostolaat vóór belijden ging? En was de boodschap toch niet, zeker op den duur, louter of in hoofdzaak horizontaal gericht, ging sociale rechtvaardigheid niet domineren boven de rechtvaardiging van het geloof? Heeft de praktijk ook niet geleerd hoe hier de theologie van Karl Barth een negatieve uitwerking had? In dit boek wordt aan die invloed van Barth ook specifiek aandacht gegeven. Maar, zegt de auteur, opvallende afwezigen in het gezelschap van de Nederlandse barthianen waren NCSV-coryfeeën Maarten van Rhijn (de vermaarde Utrechtse hoogleraar) en Philip Kohnstamm, 'die geen goed woord over had voor het radicalisme van Barth'. Een nadere studie daarover zou best welkom zijn.

Het boek sluit af met de laatste levenstijd van Eijkman, toen zijn lichaam door kanker werd geteisterd. Dan komen toch de persoonlijke geloofsdimensies sterk naar voren. Met Kerst preekte Eijkman 'halfin de kussens' in het ziekenhuis voor de andere patiënten het kerstevangelie. K. H. E. Gravemeijer, secretaris-generaal van de Hervormde Kerk, schreef na Eijkmans overlijden in 1945 in het Weekblad der Ned. Herv. Kerk dat Eijkman en de Hervormde Kerk van vóór 1940 niet bij elkaar pasten. Dit vanwege diens 'bewogenheid ten opzichte van de wereld'. Anderzijds bleek hij toch in bepaalde zin een voortrekker. Daarom is dit boek meer dan een biografie, het is ook een historisch document aangaande de vooroorlogse ontwikkelingen van de Ned. Herv. Kerk.

v.D.G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen