Bert Altena en Dick van Lente Vrijheid en rede Uitgave Verloren, Hilversum, 400 pag,

In dit 'handboek' beschrijven twee historici van de Erasmus Universiteit te Rotterdam de 'Geschiedenis van Westerse samenlevingen 1750-1989'. Het [aar 1750 namen ze als beginjaar omdat vanaf die tijd de ontwikkeling een enorme versnelling heeft doorgemaakt. Het eindjaar 1989 is gekozen omdat toen de communistische regimes ten val kwamen. Ze zien 'vrijheid en rede' als belangrijke elementen in de Westerse samenlevingen. Ze kozen voor de beschrijving van het thema voor een drieledige benadering: politiek, cultuur en economie; aspecten van het complexe sociale proces. Ze hebben de beschreven periode in drie tijdvakken ingedeeld. Het tijdvak 1750-1850 wordt gekenmerkt door revoluties; de Franse Revolutie toen samenlevingen zich losmaakten van de oude staats- en maatschappijopbouw, de industriële revolutie toen de samenlevingen vrijkwamen van 'belemmerende instituten en natuurlijke beperkingen'. Het tweede tijdvak loopt van 1850 tot 1918 en is gekenmerkt door 'industrialisatie, imperialisme en burgerlijke cultuur'. En ten slotte het derde tijdvak, dat loopt van 1918 tot 1989. Dat wordt beheerst door oorlog enerzijds maar welvaart en ordening anderzijds.

Het boek mag met recht een handboek heten omdat een veelvoud van deelaspecten in elk van de onderdelen wordt opgevoerd. Zo komen ook de geloofsaspecten aan de orde. Tijdens de Verlichting maakten de samenlevingen zich los van kerkelijk en wereldlijk gezag. In elke beschreven periode wordt zo ook aandacht gegeven aan 'Kerk en geloof'. In het dagelijks leven van de 18e eeuw was de kerk nog zeer nadrukkelijk aanwezig. Onder invloed van de Verlichting en de Franse Revolutie maakte ze moeilijke tijden door. Tegelijk was er een opbloei van piëtistische geloofsgemeenschappen. In het tweede tijdvak (1850-1918) wordt de aanvankelijke opbloei van de kerken beschreven maar vervolgens ook de secularisatie en de daarmee gepaard gaande ontkerkelijking alsook de 'verzuiling'. En wat het laatste tijdvak betreft (1918-1989) wordt vooral de stroomversnelling van de ontkerkelijking in de jaren zestig benadrukt, waarbij enerzijds de moderne theologen en anderzijds de herlevende behoefte aan orthodox geloof (EO) voor het voetlicht komen.

We hebben hier te maken met een redelijk complex handboek. Veel thema's worden aangesneden en dan nog, gezien de grote periode die behandeld wordt, fragmentarisch. Dat laatste geldt zeker voor 'Kerken en geloof'. Maar al met al geeft dit boek daarom ook weer een redelijk compleet beeld van de maatschappelijke en culturele ontwikkelingen in een periode van bijna 250 jaar. Wie over deelaspecten nader geïnformeerd wil worden krijgt een uitvoerige literatuurlijst aangeboden: algemeen, landen geschiedenissen, economie, cultuur, politiek; onderverdeeld naar de beschreven perioden. Deze lijst bevat vooral Engels- en Duitstalige boeken, met daartussen een enkel Nederlands werk (b.v. H. W. van der Dunk, 'De verdwijnende hemel. Over de cultuur van Europa in de twintigste eeuw'). Een boek dat er zijn mag, vooral ook omdat ook de schaduwzijden van de ontwikkelingen worden benadrukt: 'Rationaliteit blijkt tot waanzin te kunnen leiden, vrijheid tot onderdrukking'.

v.d.G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen