Brabant, minder gevoel voor godsdienst

GEBED VOOR DE PROVINCIE (10)

Wat weet een gemiddelde Nederlander van Brabant af? Dat is 'het roomse zuiden', dat bekend staat om zijn uitbundige carnavalsvieringen, waarin boers volksvermaak en godsdienst op een merkwaardige en - voor de nuchtere Hollander - onbegrijpelijke manier samengaan.

Geen kerkelijke hoofdrol

Brabant is een gebied met mensen, totaal anders van inslag dan hun volksgenoten 'boven de grote rivieren', meer op België georiënteerd dan op Nederland. Uitbundiger, vrolijker, met meer gevoel voor gastvrijheid, maar met minder gevoel voor de godsdienst.- Zo kijken we daar tegen aan.

En inderdaad, voor de provincie was geen hoofdrol toebedeeld in de Kerk der Nederlanden. Er zijn geen beslissende synodes gehouden, zoals in Emden en Dordrecht, er waren geen universiteiten, zoals in Leiden en Utrecht, er zijn geen mannen van naam werkzaam geweest. We zoeken in Brabant tevergeefs het werkterrein van Smytegelt, Van Lodenstein, Hellenbroek of Van der Groe. Of het moet zijn dat we denken aan Voetius in Heusden en Groenewegen in Werkendam.

Hoe dat kwam? Hoe zou men een stabiel kerkelijk leven kunnen opbouwen in een gebied, dat voortdurend in de frontlinie lag? Zowel in militair als - door de verwevenheid van godsdienst en politiek - in kerkelijk opzicht? Brabant was aanvankelijk de bakermat van het geslacht van Oranje. Op school luisterden we ademloos naar het verhaal van het turfschip van Breda, waardoor de Spaanse bezetting toch maar mooi verschalkt werd. In Brabant en in het zuidelijker gelegen België won het protestantisme snel voet. Antwerpen, geleid door Marnix van St Aldegonde, was een toevluchtsoord voor hen die vervolgd werden.

Langstraat

Doornik is de plaats, die in onze gedachten komt, als we horen van de Nederlandse Geloofsbelijdenis. Maar het tij keerde. Alva en Parma kwamen met hun legers Brabant binnen. Zij namen de ene stad na de andere in. Den Bosch en Breda, met hun grote kerken, werden weer bolwerken van de roomse religie. En toen Willem van Oranje onder de hand van een moordenaar viel, kon hij niet - zoals de bedoeling was - in de kerk van Breda begraven worden. Sindsdien is de Nieuwe Kerk in Delft de plaats geworden, waar de leden van het koningshuis werden bijgezet.

Zo werd het protestantisme teruggedrongen tot aan de noordelijke grens - de Langstraat, waar tot op de dag van vandaag de hervormde gemeenten in hun bedehuis bijeen komen. En helemaal in het westen van Brabant, onder de rook van Zeeland, kan een hervormd gezin eveneens ter plaatse naar de kerk. En ook in het land van Heusden en Altena, op de grens van Brabant en Holland, waar beider tradities wat vermengd zijn, waardoor die streek wel 'een beetje' maar toch niet 'helemaal' als een Brabants land is te herkennen.

Oorlogen en afscheiding

En verder? Hier en daar groeide wat. Brabant werd ook veroverd door de industrie. Philips en Daf verbonden hun namen met Eindhoven, de lichtstad. Er was veel werkvolk nodig en men ging vanuit heel het land bij deze economische reuzen werken. Men vond elkaar, in Tilburg, in Den Bosch, in Eindhoven. Zo probeerde en probeert men in den vreemde het kerkelijke leven, geënt op Schrift en belijdenis, vorm te geven.

De tijd van Alva, de tijd van de Tachtigjarige Oorlog, was niet de enige tijd, waarin legers tegenover elkaar stonden. De beide wereldoorlogen zijn evenmin aan Brabant voorbijgegaan, zij het in heel verschillend opzicht. In 1914 kreeg de provincie een grote stroom vluchtelingen uit België, dat onder de voet was gelopen, te verwerken. En tijdens de tweede, grote wereldbrand werd Brabant eerder bevrijd dan Holland en maakte daardoor de vreselijke hongerwinter niet mee. Integendeel. Het bevrijde gebied werd een veilige plaats voor hen die via de kreken van de Biesbosch aan de greep van de bezetter ontkwamen.

Maar daar was niet alleen de nood temidden van de worsteling der volkeren. Die kostte soms een gemeente haar kerkgebouw, zoals in Wijk bij Heusden. Bommen maakten immers geen onderscheid. Er was bij tijden ook een andere strijd. Een kerkelijke strijd. De Afscheiding en de Doleantie trokken her en der diepe sporen. Almkerk en Doeveren zijn in dit verband bekende namen. Er kwam een uittocht op gang van mensen, die in de vaderlandse kerk geen plekje meer konden vinden. Zij hebben daar onder geleden en hun kruis willen dragen.

Zo ontstonden dan hier en dan daar gemeenten van verschillende aard. Staande in de traditie van de Afscheiding of van de Doleantie. Soms van behoorlijke omvang, soms ook heel klein. In de grotere steden en plaatsen vonden hervormd en gereformeerd elkaar nogal eens. Kleine omvang en geïsoleerde ligging waren daarvan doorgaans de oorzaak. Federatief met elkaar verbonden, waren zij meer dan eens het voorspel van de klanken van SoW.

Want hoe rooms Brabant ook is, ook aan deze provincie gaan de dissonanten van Samen op Weg niet voorbij. Hoezeer verlangen we er dan naar dat de bazuin van het evangelie weer in eenparigheid zal mogen klinken.

Verzoening

Maar terug naar de tijd van Afscheiding en Doleantie. Eens verscheen er een boek, Zij die bleven. Daarin wordt verhaald van broeders, die hun plaats bleven innemen. In een kerk waarin dwaalleer welig tierde, waar de Schriftkritiek een verwoestende uitwerking had. In een kerk, die gehavend was. Maar ook in een kerk, die gezien werd als een ruimte, letterlijk en figuurlijk, waar de Geest wilde werken.

Daarin zijn zij niet beschaamd uitgekomen. Van geslacht tot geslacht tot geslacht werd het Woord verkondigd. Door dienaren van onvervalste Kohlbruggiaanse snit en door hen die een wat bevindelijker accent legden. Maar

allen stonden voor de belijdenis van de verzoening door het bloed van Christus. Daarvan hebben zij gesproken in prediking en pastoraat. Uit liefde voor de kerk en uit liefde tot Christus.

Ook in Brabant mag worden opgemerkt dat de Heere voortgaat, Zijn gemeente te vergaderen. Weliswaar in andere verbanden en tradities dan in sommige andere streken van ons land. Er is niet altijd een kerkelijk besef dat zich kan meten met andere delen van de kerk, zoals in de Alblasserwaard en op de Veluwe, waar 'de kerk' steviger verworteld lijkt te zijn in het leven van de mens. Alhoewel, de kille wind van de secularisatie waait overal!

Kerk en kerkhof

Brabant is anders dan Holland en Zeeland. Anders van inslag, met een totaal andere historie. Als 'protestantisme in het zuiden' doorgaans ver in de minderheid, al is dat in Veen en in

Wijk, in Sprang en Werkendam niet zo te merken. Maar verder is het toch in veel opzichten anders.

En toch ook weer niet. Want ook in Brabant wordt het Woord Gods verkondigd. Het Woord, dat spreekt van zonde en genade, van oordeel en vrijspraak. Ook daar worden mensen opgeroepen, zich tot God te bekeren, naar Zijn geboden te leven en Hem te dienen in de vreze des Heeren. Daarmee gaat gepaard dat de aangevochtenen worden vertroost en de kruisdragers bemoedigd.

Ook in deze zuidelijke streken zijn ze er: de mensen in nood, de eenzamen, de rouwenden.

En ze hebben evenzeer nodig, vanuit de Schriften te worden onderwezen en vertroost. Want als het gaat om het verkeren buiten het verloren paradijs onderscheidt Brabant zich in niets van de rest van het land en evenmin van de gehele wereld. Ook daar zijn kerk en kerkhof dikwijls één geheel.

Ook in deze caranavalsprovincie leven jongeren van wie we intens hopen dat zij de God des verbonds zullen dienen. Want ook in die weg houdt de Heere in stand, wat Hij ooit in onze lage landen begon. Als vrucht van Zijn eeuwig welbehagen, maar evenzeer in de weg van Zijn genadeverbond. We bidden dat jongeren de pelgrimsstaf zullen opnemen, als ouderen deze moeten neerleggen.

In die zin is er geen onderscheid tussen de kerk in Brabant, in Holland en in de gehele wereld. Dan groeit het gebed voor de provincie uit tot het gebed voor de wereldwijde kerk: 'Uw werk, o Heere! behoud dat in het leven in het midden der jaren; maak het bekend in het midden der jaren; in de toorn gedenk des ontfermens!'

W. Arkeraats, Werkendam

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen