'Dat is, geloofik, niet christelijk'

'Europa, daar wil ik niets mee te maken hebben'. Reactie van de man in de straat. Maar hoe ver de ontwikkelingen in de verschillende Europese lidstaten ook van ons bed lijken te staan, we zijn burger van de Europese gemeenschap. En de wetgeving vanuit Brussel raakt ook ons leven. Dat blijkt op meer momenten dan tijdens de varkenspest in Brabant of de mkz-crisis op de Veluwe.

Verder dan de Europese schaalvergroting reikt nog de globalisering, als oprukkend verschijnsel: een wereld zonder grenzen, waarbij we razendsnel met iedereen kunnen communiceren. Het wil zeggen dat er een wereldsamenleving aan het ontstaan is. Op het gebied van technologie en economie is de onderlinge beïnvloeding en samenwerking tussen delen van de wereld al groot, terwijl dit voor het politieke leven en de rechtsorde in Europa nauwelijks van toepassing is.

Onontkoombaar is na gemeente, provincie en landelijke overheid het Europese niveau van grote betekenis geworden. Dat beleeft de burger nauwelijks. Hij wil die kant blijkbaar ook helemaal niet op, als we kijken hoe weinig kiezers enkele weken geleden naar de stembus gingen én hoe de anti-Europa-partijen de wind in de zeilen kregen. Waar de wereld groter wordt en de processen onbestuurbaarder lijken, overziet een mens niet alles meer en ontstaat de behoefte zich terug te trekken in kleinere kring, in intieme gemeenschappen. Schaalvergroting roept een tegenbeweging op. Evenzeer in de kerk. 426 Het stelt ook de vraag naar de eigen persoonlijke verantwoordelijkheid, nu we onderdeel geworden zijn van zoveel grotere verbanden. Die wordt ten aanzien van Europa nauwelijks beleefd. En dat is niet goed. Ook niet als het gaat om het gebed voor de overheid. Een kerkenraad kan met de wethouder bellen en vragen waarvoor de gemeente concreet voorbede kan doen - en deze dingen gebeuren onder ons. Voor Europa werkt dit niet.

Vrede

Helaas krijgt niet de reguliere besluitvorming in Europa de nodige aandacht. Nee, het zijn de verkiezingen, die even onze nationale blik op Straatsburg richtten, het is de toetreding van tien landen tot de Europese Unie op 1 mei, die ons doet nadenken over óns voor- en nadeel. Het is de bezinning over de nieuwe grondwet voor Europa, zojuist op teleurstellende wijze afgerond, die ons bepaalt waar Europa in levensbeschouwelijk opzicht staat. Als dit alles voorbij is, blijft Europa ongrijpbaar, als het was.

Het grootste deel van onze bevolking is inmiddels na 1945 geboren - en weet zodoende niets van de ellende van een oorlog. De waardering van de vrijheid komt niet voort uit de ervaring van het contrast, de onderdrukking. Tegen de achtergrond van de laars van Adolf Hitier zien we de Europese Gemeenschap in 1951 gestalte krijgen, om vrede en veiligheid in Europa te bevorderen. Over die bodem van Euro-pa stroomde ook in de twintigste eeuw enorm veel bloed.

Het is een vooral Frans-Duits conflict als de Eerste Wereldoorlog geweest dat heel de westerse cultuur zo diepgaand beïnvloed heeft. Bij Verdun werd in 1916 300 dagen achtereen gevochten. Gifgas werd ingezet, honderdduizenden stierven, miljoenen ondervonden de gevolgen van dit slagveld. Het veranderde het zicht op de geschiedenis, op de maakbaarheid van onze samenleving. Het zicht op de aanwezigheid van God in de geschiedenis kwam hier scherp onze cultuur binnen. De aangevochten en twijfelende mens ging God vragen stellen, waarop veelal geen antwoord gevonden werd. En vooral na Auschwitz zijn deze vragen ook de theologie binnengekomen.

Politiek stabiel

Tegen deze achtergrond betekent de Europese samenwerking, met zes lidstaten begonnen, politieke stabiliteit. Het is niet meer voorstelbaar dat conflicten tussen naties tot bezetting en dictatuur leiden. Dat geldt evenzeer voor de situatie die ontstaan is na 1989, toen communistische regimes oneervol ten onder gingen. Aan Polen en Hongarije werd beloofd dat ze welkom waren binnen de Europese Unie, iets wat dit jaar realiteit is geworden. De vijand van de jaren zestig en zeventig veranderde in onze politieke vriend. En kerkelijke gemeenten kunnen op heel andere wijze dan in die jaren de gemeenschap met christenen in Oost-Europa beleven.

De toetreding van tien landen heeft het Europese landschap ingrijpend gewijzigd. Ongeveer 75 miljoen mensen gingen tot de Unie behoren, van wie de helft uit Polen. Van hen behoren er ruim 34 miljoen tot de Rooms-Katholieke Kerk. Waar het christelijke karaktër van de EU versterkt is, geldt dit vooral de rooms-katholieke signatuur. Vorige week bracht een enquete als uitkomst dat de bevolking van de nieuwe lidstaten meer waarde aan religie en spiritualiteit hechten dan de men-sen in de oude lidstaten. Dat we ons hier niettemin geen al te grote voorstelling van kunnen maken, is tijdens de recente ontmoeting van regeringsleiders gebleken, waar het definitief niet mogelijk was een verwijzing van de christelijke wortels van Europa op te nemen. Dat is veelzeggend. Hoe iemand ook in het leven staat, historisch gezien is het onloochenbaar dat het christendom van betekenis was voor de vorming van de vele naties, niet het minst de onze. Liberalen en socialisten wilden niet rekenen met God én met de eigen historie.

Bindmiddel

Onze Europese samenleving heeft een bindmiddel nodig, waarbij de democratie het instrumentarium is om aan innerlijke waarden gestalte te geven. Die waarden hebben alles te maken met het christendom. Op een congres van de ChristenUnie zei de internationaal secretaris van de Christelijke Volkspartij van Estland: 'Christelijke waarden zullen het niet lang uithouden, nadat het christelijke geloof overboord gezet is. Als er op scholen niet meer over de Bijbel wordt onderwezen om de moslims niet voor het hoofd te stoten, dan kan God ook niet genoemd worden in de officiële documenten, die de grondvesten van Europa vormen, omdat niet-gelovigen er aanstoot aan zouden kunnen nemen. Een sterke politieke identiteit en aanwezigheid is daarom een absolute voorwaarde om ons landen voor rampspoed te behoeden'. Wat in de grondwet wordt erkend, heeft immers alles te maken met de werkelijkheid waarin geregeerd wordt.

De betrokkenheid op de omliggende landen werd in de tijd van de Reformatie sterk beleefd. Die verantwoordelijkheid voor elkaar moeten we als kerken van gereformeerd karakter ook in deze dagen zoeken. Immers, samen staan we voor de vraag naar de toekomst van de christelijke gemeente in onze cultuur. Wellicht dat in bepaalde kerken

in het buitenland de doordenking al verder is dan in Nederland, waar de secularisatie veel minder verwerkt is. Neem Tsjechië, waar in 1950 nog 93 procent lid van de kerk was en waar het communisme een immense kaalslag berokkende. In zo'n minderheidssituatie heeft de kerk moeten leren haar belijdenis te verwoorden.

Zicht op zending

Naarmate een samenleving meer seculariseert, is het gebed voor haar en voor de overheid meer nodig. Dat doen we, omdat God ons gebood te bidden voor degenen die ons regeren. Die opdracht is gericht op een samenleving, waarin naar Zijn geboden geleefd wordt. Hij heeft recht op elke vierkante meter in Europa. 'Want er is één God, er is ook één Middelaar Gods en der mensen'. Hij wil dat alle mensen zalig worden (1 Tim. 2, 4), ook Litouwers, Slowaken, Cyprioten en Hongaren. Daarom zijn contacten met kerken in deze en andere landen van belang, opdat we samen verstaan welke onze roeping is, om het Evangelie van Christus aan alle mensen bekend te maken.

Waar we geïnformeerd zijn over het leven van christenen in andere landen, kan de gemeenschap in de gebeden beoefend worden. Daar kan het onderlinge contact over de inhoud van het christelijk onderwijs versterkt worden, daar kan hulp geboden worden bij de opbouw van bibliotheken.

Tijdens een recent bezoek aan ons land vertelde de zendingswetenschapper mevr. prof. Annemarie Kool, al jaren werkzaam in Hongarije, dat de bezinning op de opbouw van de gemeente in Hongarije sinds twee, drie jaar pas echt aan de gang is. De jaren om bezig te zijn met teruggaaf van gebouwen, met opzetten van nieuwe structuren, zijn voorbij. De angst om in het openbaar te spreken over Wie God is, neemt af. Er groeit zicht op waar het in de zending om gaat. Het is een voorbeeld dat aangeeft dat een nieuwe situatie altijd weer nieuwe perspectieven biedt om het Woord door te geven, als kracht van God. Maakt al de volken tot Mijn discipelen, zei Christus.

Armoede en rijkdom

Zo heeft de hervormde synode zich in maart 1994 ook over de toenemende eenwording uitgelaten, namelijk dat de kerken daaraan hebben bij te dragen door te getuigen van het evangelie van Jezus Christus, dat spreekt van verzoening, vergeving en gerechtigheid. Die bijbelse noties zullen ook het ijkpunt zijn voor de vragen van nu, voor sociale vraagstukken aangaande armoede en rijkdom, als we nadenken over mensenrechten, over de dienst aan God in het openbare leven. Dat kan niet zonder kritiek op de economisering van het leven in West-Europa.

Juist waar zoveel gemeenten contacten gekregen hebben met gemeenten in andere delen van Europa, kunnen we samen delen, samen de boodschap van het evangelie verstaan en toepassen. De betekenis van gecoördineerde hulpverlening via Hulp Oost-Europa of ondersteuning van christenpolitici is daarbij van groot belang. Ja, met de rug naar Europa staan, is inderdaad niet christelijk.

Europa, een zendingscontinent, zegt het op 16 juni gepresenteerde jaarverslag van de GZB. Want vanuit andere continenten komen zendelingen om in Europa te dienen en het Woord te verkondigen. Europa is meer dan een welvarend werelddeel, Europa heeft het Evangelie nodig. Als we ons daarvoor inzetten, staan we werkelijk in de traditie van de Reformatie.

P. J. VERGUNST

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen