Globaal bekeken

I n de Portugees-lsraëlietische Synagoge in Amsterdam wordt momenteel een aantal oude joodse kunstschatten tentoongesteld. Uit een brochure Glans uan Geest en Ged ('De ongekende schatten van de Portugese Synagoge') drie fragmenten en een foto:

• 'Ruim uier eeuwen zijn uoorbij gegaan sinds de eerste groep sefardische joden in Amsterdam de basis lende uan de huidige Portugees-lsraë lietische Gemeente. De uestiging uan joden ua Sefarad (Hebreeuws uoor Spanje en Portugal) in de opbloeiende handelsstad was enkele jaren na de uerouering uan Antwerpen door de Spanjaarden (1585) begonnen. De economische weluaart en actiuiteit had zich met de ual uan Antwerpen en de blokkade uan haar hauens in snel tempo uan de Zuidelijke naar de Noordelijke Nederlanden uerplaatst. Bouendien werden de actiuiteiten uan de Inquisitie als gevolg van de eenwording van Spanje en Portugal in 1580 geïntensiueerd, waardoor ueel Portugese joden een ueilig heenkomen zochten. Vanwege hun talenkennis en handelsbetrekkingen werden de Portugese kooplieden door het protestantse Amsterdamse stadsbestuur verwelkomd. De grote mate van godsdienstvrijheid in de jonge Republiek, die bij de Unie van Utrecht (1579) was vastgelegd, maakte Amsterdam bovendien tot een aantrekkelijke nieuwe thuishauen uoor de Portugese handelslieden die de wens hadden om weer in vrijheid als joden te kunnen leuen.'

• 'Karakteristiek uoor de sefardische beeldentaal in boeken en ceremoniële objecten is dat niet-joodse symbolen geïntegreerd worden. Een tekenend uoorbeeld is het uniuersele gebruik uan de pelikaan en de feniks, welke beide hebben gefungeerd als wapen uoor de Portugeeslsraëlietische Gemeente. Het bijbelse beelduerbod, dat uolge ns het joodse recht uoornamelijk betrekking heeft op driedimensionale afbeeldingen, uormde uoor de sefardiem geen beperking tot de afbeelding uan menselijke en dierlijke wezens op ceremoniële objecten. Ook beelden uit de klassieke mythologie, uniuersele zintuiglijke elementen en uoorstellingen uit de bijbel worden moeiteloos gecombineerd. Bloemen uerfraaien op vallend vaak zowel decoratief als symbolisch de tekst, het textiel of het ziluer.'

• In 1711/12 schonk Elias Gabay Henriques deze uiterst zeldzame kruidenbus aan de Portugese Gemeente. De bus heeft de ronde uorm uan

een granaatappel en staat op een steel waaromheen een slang kronkelt. De zeskantige bol is uoorzien uan voorstellingen die de u ijf zintuigen met joodse rituelen combineren. Het gehoor wordt bijuoorbeeld uitgebeeld

door een engel die op een bazuin blaast, de smaak door een beker wijn en de reuk door een vaas bloemen. De bus wordt nog steeds tijdens de habdala gebruikt en is geuuld met geurige kruiden. Rondom de bus is in het Hebreeuws de piyyoet aangebracht, die aan het einde uan de sjabbatgezongen wordt (Maleachi 3 : 24).'

it een boek van dr. H. Florijn, Kerkelijk leuen in beeld (De Gelder- Use Vallei I, uitgave Den Hertog, Houten) het volgende uit de geschiedenis van Eemnes:

'Ds.JohannesJeles de Noort (1854-1922) was een uitgesproken confessioneel predikant. Naast zijn predikantschap zat hij ook nog in het hoofdbestuur uan het Christelijk Volksonderwijs en was hij uoorzitter uan de Nederlandse Zondagsschool Vereniging. Hij werd omschreven als een man met een "blij geloof en een grote humor".

De brand uan 18 juni 1921 - het uuur sloeg uan het naastgelegen cafe' ouer naar de kerk - uerwoestte het gehele interieur, waaronder de bank uan de ambachtsheer uan Eemnes-Binnen. De ambachtsheren uan Eemnes hadden uanaf 1714 tot begin twintigste eeuw het recht om predikan-

ten aan te stellen. Ook de bank uan koninginmoeder Emma ging uerloren. Zij kwam regelmatig ter kerke. De Statenbijbels in de kerk, die het eigendom waren uan Soestdijk, konden ternauwernood in ueiligheid worden gebracht.'

V.D.G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen