Een meester in het troosten

We hebben in het vorige artikel enkele dingen.gelezen over Bullingers levensgeschiedenis. Laten we nu kijken naar het werk van Bullinger. Er zijn veel onderwerpen te noemen waarbij het de moeite waard is om naar Bullinger te luisteren. Van grote betekenis voor de Reformatie is zijn visie op het verbond. Niet minder belangrijk is zijn opvatting over het Heilig Avondmaal. Veel valt er te zeggen over de plaats die hij innam tijdens de strijd in Nederland tussen de Remonstranten en de Contra-Remonstranten over de uitverkiezing. Beiden dachten zich op hem te kunnen beroepen. Voor dit artikel heb ik gekozen voor Bullinger als een pastor in de gemeente.

Hij heeft op zijn tijdgenoten grote indruk gemaakt als pastor. Een collegapredikant van Bullinger zei dat hij een voortreffelijke gave bezat om te troosten. Een meester in het meeleven en troosten. Zijn pastorale inslag bleek vooral uit zijn bezoeken in de gemeente bij zieken.

We moeten ons realiseren in wat voor tijd de Reformatie zich afspeelde. Er braken om de haverklap bloedige godsdienstoorlogen uit, er was grote armoede bij de boeren, er was de dreiging van de Turken die Europa binnendrongen en er waren vele vluchtelingen en martelaren. Daarbij waren er vele ziekten die moeilijk te bestrijden waren. Grote angst was er voor de pestepidemieën. De pest verplaatste zich van stad tot stad en van streek tot streek. Van sommige steden stierf soms bijna de helft van de bevolking binnen een jaar. Geen familie bleef gespaard. Wie door de pest was aangestoken, had vrijwel geen kans meer om te genezen. Binnen enkele dagen overleed de zieke meestal, na veel lijden.

Tranendal

We moeten bedenken dat terwijl de Reformatie zich doorzette, verschillende keren deze ernstige besmettelijke ziekte in het midden van de gemeenten rondwaarde. Het leven speelde zich af in een klimaat van onzekerheid, angst en doodsbeleving. Bullinger kent het schrikbeeld van de pest, die hele huisgezinnen wegvaagt. In zijn eigen gezin sterven verschillende personen aan de pest. De brieven over zijn gezinsleven zijn aangrijpend. Ze laten zien hoe diep hij, als mens, lijdt en smart heeft. Het doet ons begrijpen dat Bullinger het leven als een tranendal en oefening in een zeer vermoeiende wereld beschrijft.

Bewonderenswaardig is zijn vast geloofsvertrouwen en zijn overgave aan de wil van God. Hij wordt eens zelf ernstig ziek door de pest. Maar hij geneest wonderwel. 'God maakt gezond', schrijft hij kort en krachtig in zijn dagboek. Met zijn leven geeft hij een voorbeeld van geloofsvertrouwen in God en overgave aan Zijn wil. Uit het Pestlied (1636) van Bullinger blijkt de voorbereiding op het sterven van zichzelf en anderen in zijn pastoraat. Centraal staat de vergeving van de zonden in Christus Jezus en de belofte van bewaring van de ziel voor allen die eigendom zijn van Christus Jezus. Het gebed is sterk christologisch. Dit is bij Bullinger bepalend geweest voor zijn pastoraat aan (pest)zieken en stervenden.

Tijdens zijn eigen ziekte wordt zijn vrouw weggerukt door de pest. Een maand later sterft zijn dochter, moeder van zeven kleine kinderen, aan de pest. Nog twee dochters, zijn pleegdochter en zijn zwager met zijn drie kinderen van 14, 16 en 18 jaar oud, worden in dit zelfde jaar ook door de pest uit dit leven weggenomen.

Gebed

'Slag op slag, moeite op moeite overkomt mij. Ik weet dat dit alles naar Gods raad gebeurt. Ik geef me over aan de Heere en zoek Gods barmhartigheid.' Bullinger heeft veel verdriet. 'Vaak als ik niet meer weet waarheen ik me moet wenden, neem ik de toevlucht tot het gebed. Dan voel ik me weer getroost en gesterkt door de Heere', schrijft hij aan een vriend. Hier worden we stil van. Bullinger weet wat het lijden in deze tegenwoordige tijd betekent.

Van Bullinger is een prachtig boekje verschenen, dat diende als pastorale handreiking voor zieken en stervenden. Bericht der Krancken (onderwijs aan de zieken) uit 1535 getuigt van zijn pastorale houding en zijn theologische visie rondom ziekte en dood.

Overgave

De Reformatie werkte door op het hele leven. Niet alleen een verandering in leer en liturgie, maar ook een wezenlijke vernieuwing in het pastoraat. Bullinger wijst ons erop dat we zullen weten hoe wij christelijk en zalig kunnen leven en sterven. Voor mensen die hun heil zoeken in aardse goederen, is de gedachte aan de dood bitter. Voor de mens die zijn troost zoekt in God en in het eeuwige leven, is het heel anders.

Alles ontvangen wij uit Zijn hand en er gaat niets buiten Zijn wil om. Voor Bullinger is het belangrijk dat we dit blijven vasthouden. Ziekte en gezondheid schenkt God ons en wij zullen ons gewillig aan Zijn wil overgeven. Zo wordt de bede Uw wil geschiede verstaan. God is goed en rechtvaardig en al wat Hij doet, is ook goed en rechtvaardig. Zo zijn de zwaarste smarten in overgave te verdragen.

De overgave aan God, het geduld in het lijden en de volharding in de aanvechtingen worden door het geloof gewerkt. Alleen in het geloof is deze weg te gaan. Alleen zo is lijden te dragen. Het is dan niet alleen een beproeving, maar kan tegelijk een heilzaam medicijn zijn.

Biecht voor God

Bullinger weet dat beproefde gelovigen Gods wil niet uit zichzelf beamen. Gehoorzaamheid in tegenspoed bereiken we slechts in de weg van biddend vragen. Ziende op onze biddende Zaligmaker in de hof van Gethsémané, komen we tot die overgave. Beslissend voor de mens is de belijdenis een zondaar te zijn die verlossing nodig heeft. Van belang is dat men de biecht voor God goed doet. Belijdenis van onze zonden voor God is nodig. Met de woorden van Psalm 51 of in andere bewoordingen zullen wij ons voor God verootmoedigen en onze zonde belijden. We zullen alleen op Christus vertrouwen, want Zijn bloed reinigt van de zonden. Geen menselijke vergeving, geen zegening van de priester zal de gelovige verzekeren van het heil. Alleen de genaderijke prediking van het heilig Evangelie van Jezus Christus stelt het onrustige geweten tevreden en verzekert de mensen van het heil. Hier klopt het hart van de Reformatie.

Bullinger wil in zijn pastoraat niets anders dan het Woord van God laten spreken. De Bijbel is voor hem norm. Hierin toont hij zich volop reformatorisch. Alles wat hij zegt, ondersteunt en illustreert hij met teksten. Alles wat geen grond vindt in de Schrift, wijst hij af (vagevuur, laatste oliesel, sacrament van de biecht, heiligen en gestorvenen bidden en alle roomse rituelen die er verder nog waren). Het zijn slechts rituelen die mensen ten diepste niet verder helpen, geen steun geven. De Schrift zelfheeft voor Bullinger ook woorden om in eigen leven te gebruiken, als er geen mensenwoorden meer zijn. Hij prijst de psalmen aan als teksten bij uitstek voor de zieke en stervende. Het is volop reformatorisch in een tijd dat de Bijbel gelezen werd en er veel religieuze vormen waren.

Ziekenbezoek

Het ziekenbezoek is voor Bullinger hoofdtaak van het pastoraat. Juist de zieke wordt zo heen en weer geslingerd in zijn geloofsleven. Met veel ijver heeft hij zich voor ziekenpastoraat ingezet. In een preek noemt hij het ook als taak van de hele gemeente voor de zieken te zorgen en deze te troosten met het Evangelie. Het lezen van schriftgedeelten aan een ziekbed is niet alleen voorbehouden aan predikanten!

Bullinger spreekt over het kruisdragen dat God ons oplegt. De zieke zal de zijnen die achterblijven, aan Gods zorg en hulp toevertrouwen. Zij moeten hun verdriet kunnen uiten. Op bewogen wijze spreekt Bullinger over het intense verdriet dat er is. Het geloof zal echter uitwerken dat het te dragen is. Het geloof zal er ook maat in weten te vinden.

Voor Bullinger zou de pest niet te dragen zijn als daar niet de troost was in de hoop op het toekomstige leven en de opstanding der doden. Juist in de beloften van Christus vindt Bullinger zijn troost. De laatmiddeleeuwse theologie heeft geprobeerd de dood actief in vaste vormen tegemoet te treden en hem een wezenlijk onderdeel van het leven te laten worden. Het hoort nu eenmaal bij het leven. Bullinger wijst er echter op dat voor de gelovigen de dood niet bij het leven, maar bij de vergankelijkheid hoort. De troost ligt niet in een voortzetting van het aardse bestaan en ook niet in een ontkenning van de ernst van het sterven. De troost is dat er leven is in de gemeenschap met Christus, ook dwars door de tijdelijke dood heen.

Centraal staat bij Bullinger het geloof in Jezus Christus. Alleen een waar geloof in Christus is ten slotte het enige antwoord op het lijden.

We ontmoeten in Heinrich Bullinger een broeder en voorganger uit het verleden. Hij kende de beproevingen van Gods kinderen. Hij wist ook van de grote kracht in het Evangelie: de onvoorstelbare troost in de rechtvaardiging van de goddeloze door het geloof alleen. Hij riep op om in alle moeite te vertrouwen op de Heere God. Hij wist de reformatorische ontdekking van Luther pastoraal toe te passen voor hen die lijden, ziek zijn en sterven. Geborgen door het geloof alleen in Jezus Christus, gesteund door de Schrift alleen in al ons lijden, dat is de troost voor Gods kinderen.

Bullinger, een meester in het troosten. Verrijkend is het te mogen zien hoe de Heere, onze God, door alle tijden heen troosters geeft en zo mensen in hun leven en sterven troost.

D. HOOLWERF, SIDDEBUREN

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen