Leren naar jezelf kijken

SUPERVISIE [2]: WAT IS DAT?

Hoe leer je - als je met iemand in gesprek bent - te luisteren naar wat er met jezelf in je eigen persoon gebeurt? Hoe leer je jezelf als instrument in de uitoefening van je ambtswerk kennen? Antwoord: door te leren reflecteren. Maar hoe leer je reflecteren? Daartoe heeft de supervisiekunde een bepaalde methodiek ontwikkeld. Basisgegeven is dat leren reflecteren alleen kan in nauwe samenhang met werken. Leren werken en leren leren gaan hand in hand.

Supervisieleren is dus alleen mogelijk als je stage loopt of werkt in een mensgericht, dienstverlenend beroep. De wisselwerking tussen leren en werken is fundamenteel. Wie niet kan werken, is niet supervisabel. Die heeft wellicht therapie nodig. Supervisieleren is zo concreet mogelijk leren van en in je werk. Daartoe breng je schriftelijk een werkverslag in. Dat is een zo concreet mogelijke ervaring van een moment in je werk. Daaraan koppel je een leervraag: Wat wil ik van deze werkervaring Ieren?

Op de parkeerplaats

Tot die leervraag kom je door te reflecteren. Dat betekent letterlijk: je buigt je terug over wat er met jezelf in die werksituatie gebeurde. Daarvoor moet je jezelf halt toeroepen. Je moet op de parkeerplaats naast de snelweg durven gaan staan en de rust en de concentratie vinden om kritisch naar jezelf te kijken.

Reflecteren is op de millimeter gaan zitten: Wat gebeurde er met jou op dit concrete kleine moment in je concrete werksituatie? Welke betekenis geef je eraan? Wat voelde je? Werd je blij, bedroefd, boos of bang? En wat deed je met dat gevoel? Nee, nu niet vluchten in redeneren en argumenteren. Want dan loop je bij jezelf weg én dus loop je ook bij je gesprekspartner weg! Dan stokt de echte communicatie, omdat de relatie er niet (meer) is. Dan verzandt het gesprek in een oeverloze, onbevredigende discussie. De kwaliteit van je werk wordt dan niet hoger. En daar gaat het in dit leren om. Je leert van je werk om beter te leren werken. Door te leren van en in je werk leer je ook leren. Leren werken en Ieren leren gaan hand in hand. Leren leren is nog moeilijker dan leren werken. Want dan moetje wat afstand leren nemen tot jezelf. Dit leren Ieren is als het ware in een helikopter boven (in het Latijn: super) het als-persoonin-je-werk-staan gaan hangen en kritisch naar jezelf durven kijken (van het Latijnse werkwoord voor zien is visie

afgeleid) .Meta-leren noemt men dat. In een flits je bewust leren afvragen: wat gebeurt hier met mezelf, met de ander(en) en met de communicatie tussen ons?

Eigen ervaring

De supervisor begeleidt de supervisant in dat reflecteren, in dat leren overzien en doorzien. Die stelt de juiste vragen om je zo dicht mogelijk bij je echte ervaring te brengen. Hij of zij helpt je om na te gaan of je in andere werksituaties op dezelfde manier reageert. Heel effectief is ook om te signaleren dat er in de supervisiebijeenkomst, in het contact dus met de supervisor en (als het gaat om groepssupervisie) met de andere supervisanten wellicht hetzelfde met je gebeurt. Door een kritisch tegenover te zijn helpt de supervisor je om iets te gaan zien watje voorheen niet zag.

Er is dus geen sprake van gelijkheid tussen supervisor en supervisant. Een supervisor staat op een veilige manier boven je ten gunste van je en wil vooral graag dat jij zelf leert reflecteren en op basis daarvan jezelf leert aansturen en corrigeren.

Het gaat in supervisieleren om het leren reflecteren op twee niveaus en om het integreren van die twee niveaus. Het wordt voorgesteld met twee driehoeken die in ekaar grijpen: Top-down de driehoek: werksituatie, beroep en persoon (dimensies van het tweede niveau) en daaronder top-up de driehoek: denken, voelen, handelen (de dimensies van de persoon; het eerste niveau). De methodiek bevordert het zicht op deze twee niveaus en denkt na over de integratie van beide. Je leert zo geïntegreerd handelen. Je leert beter wie die persoon is die daar in die situatie zus of zo reageert. Je leert jezelf en zo ook die ander beter begrijpen. Na de reeks van supervisiebijeenkomsten kun je steeds beter je eigen supervisor worden.

Ook is de grondstructuur van supervisie steeds meer uitgekristalliseerd. Er worden vijftien sessies van een uur gepland, als het gaat om individuele supervisie of van anderhalf of twee uur als het gaat om supervisie aan twee tot maximaal vier supervisanten (groepssupervisie). Er gebeurt in zo'n sessie altijd veel. Reflectieverslagen (de supervisant maakt een reflectieverslag van de voorbije sessie) en werkverslagen worden besproken en ingebracht. De supervisor is er alert op dat er parallellen optreden tussen wat er in de werksituatie gebeurde en wat er ongeveer net zo gebeurt tijdens de sessie. De sessies zelf zijn dus een tweede aanvullende bron van leermateriaal.

Apart vak

Supervisieleren is zo langzamerhand een apart vak geworden: Supervisiekunde. Het is een 'kunde' omdat vaardigheden centraal staan. Het is een kunst die je kunt leren. Wie wat betreft het leren reflecteren geen enkele vordering maakt, krijgt op een hbo-opleiding een onvoldoende voor supervisie. De student mag de opleiding dan niet afmaken, omdat het dan nagenoeg zeker is dat hij of zij als werker in dat beroep zal mislukken. Het is dus een goed criterium om te beoordelen of iemand geschikt is voor een bepaald beroep. Daarom vind ik het spijtig dat niet alle theologische faculteiten supervisie verplicht in hun leerroute (kunnen) opnemen.

L. W. SMELT, DE BILT

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen