Boekbespreking

Dit boek behelst een godsdienstpsychólpgische studie in de vorm van een dissertaoè. Het oorf^TtiiSS^Kd oafdffig|bcacht bij oA FamrifderTheotS^fan deH®HlG£\\ thdjieke Universiteit Nijmegen). Ge§KÊl& 0 het uiterst protestantse onderwerp van onderzoek mag dit wel een bijzondere plaats worden genoemd. De auteur werkt als universitair docent pastorale psychologie en onderzoeker aan de faculteit Godgeleerdheid van de Universiteit van Utrecht. Ze is afkomstig uit een synodaal-gereformeerd gezin, studeerde aan de Katholieke Universiteit te Nijmegen en rondde dit proefschrift afin de abdij van de Kanunikessen van het Heilige Graf in Maarssen. Tijdens het schrijven van haar proefschrift was Nicolette Hijweege praktiserend lid van de Gereformeerde Kerken in Nederland.

In deze studie tracht zij het religieuze betekenissysteem van de bevindelijk gereformeerden op een godsdienstpsychologische wijze te benaderen en te doorgronden. Of zij daar in geslaagd is dan wel kón slagen, staat nog te bezien. Het antwoord op deze vraag houdt ook verband met het merkwaardige gegeven dat zij de kring van bevindelijk gereformeerden minimaliseert tot de mensen die behoren tot de Gereformeerde Gemeenten, de Gereformeerde Gemeenten in Nederland en de Oud Gereformeerde Gemeenten in Nederland. Zij ging voorbij aan de bevindelijk gereformeerden in andere kerkgenootschappen. Waarom ze dit deed, is mij niet duidelijk geworden. Duidelijk is wel dat dit gevolgen moet hebben voor het onderzoek.

Onderzocht wordt dan de wijze waarop bekering in bevindelijk gereformeerde kring vorm krijgt en beleefd wordt en hoe dit van uit een psychologisch perspectief begrepen kan worden. De auteur is van mening dat door de bekering op deze wijze te benaderen de transformatie van het zeifin het middelpunt van de belangstelling komt te staan. En met een zogenaamd heuristisch model beoogt zij dan inzicht te krijgen in 'de weg der bekering' van de doelgroep. Daarnaast wil deze studie een bijdrage leveren aan de psychologie van de bekering en de in de cultuurpsychologie aanwezige kennis over de wijze waarop de zelfervaring van het individu gestructureerd wordt vanuit diens betrokkenheid op een religieus of ideologisch systeem.

De promovendus participeerde in veertig kerkdiensten, abonneerde zich op het RD en betrokken kerkelijke bladen, nam deel aan de CGO-cursus van de Gereformeerde Gemeenten en bezocht zo'n twintig studie-, toog- en zendingsdagen. Daarnaast voer-

de zij vijfentwintig gesprekken met bevindelijk gereformeerden uit de doelgroep en beschrijft zij de resultaten van dit empirisch onderzoek. In totaal participeerden veertien mannen en elf vrouwen in de interviews. De gemiddelde leeftijd lag tussen de vijfenveertig en vijftig jaar. Tweederde van de geïnterviewden is afkomstig uit het gebied dat valt in de driehoek Utrecht-Rotterdam-Den Bosch. Het gezelschapsleven heeft er gefloreerd. De auteur was van mening dat er dus een traditie moest bestaan om met een zekere openheid met elkaar over geestelijke zaken te spreken. Slechts één respondent was afkomstig uit Zeeland. Om haar positie als buitenstaander en onderzoeker zo min mogelijk te articuleren, paste de onderzoeker haar voorkomen aan. In de hoofdstukken 6, 7 en 8 worden de resultaten van de analyse van tien van de vijfentwintig interviews beschreven. Voor niet ingewijden hanteert zij daarbij een moeilijk toegankelijk psychologisch idioom. Er is trouwens een sterke afwisseling van wetenschappelijk jargon en huis-tuin- en keukentaal, waardoor het geheel in literair opzicht overkomt als een bonte lappendeken. Het boek leest uitermate vermoeiend.

Door middel van gesprekken hoopte zij te achterhalen hoe de bevindelijk gereformeerde geloofsleer het dagelijks leven en beleven van mensen in de rechterflank van de gereformeerde gezindte bepaalt en beïnvloedt. Het moet gezegd dat de interviewster zeer mild en sympathiek overkomt en allerminst manipulerend. Ze kan op zich goed luisteren. Maar er zijn grenzen. In voetnoot 151 stelt de schrijfster vast dat ze vaak is geconfronteerd met het oordeel dat een buitenstaander nooit echt de finesses van het beleven (van de weg der bekering) zal kunnen ontdekken en begrijpen, hoewel ze in het directe contact met de onderzoeksgroep weinig van de (voorspelde) uitsluitingsmechanismen ervaren heeft. Welnu, met dit oordeel wordt zij nu opnieuw geconfronteerd, want ik vraag me af of het mogelijk is om het onderscheid tussen bekeerden en onbekeerden in psychologische terminologie uit te drukken en om godsdienstinhoudelijke begrippen zoals 'bevinding' vanuit een psychologisch perspectief te benaderen. Eerlijk gezegd, ontgaat mij het nut van deze wetenschappelijke benadering of is ze mij volstrekt niet duidelijk. Soms doet het mij een beetje potsierlijk aan. Er wordt een heel wapenarsenaal ingezet om 'de glinstering van een parel' te omsingelen, te vangen en te ondeden. En daarmee wil dan tegelijk de onmogelijkheid van een en ander worden aangetoond. Mijn vraag is of we hier niet te maken hebben met de arrogantie van de wetenschap die de pneumatologie wil verwoorden met de psychologie. Maar het gaat daarbij wel om wezenlijk onderscheiden categorieën. Daarom heb ik geen enkele fiducie in de resultaten van dit onderzoek.

Bovendien vraag ik me af waarom de bevindelijk gereformeerde stroming onder de hervormden in de huidige Protestantse Kerk in Nederland (de vroegere hervormd-gereformeerden) kennelijk niet meetelt, terwijl de onderzoekster in deze studie meldt de bevindelijk gereformeerde stroming in het Nederlandse protestantisme op te vatten als een sociaal collectief. Zou de bevindelijkheid van de bevindelijk gereformeerden er niet bijbelser uitgezien hebben, als zij deze meer op de Reformatie georiënteerde groepering wél in haar onderzoek betrokken had? Als de auteur refereert aan Aleid Schilders boek Hulpeloos maar schuldig (1987), lijkt het er op dat zij de teneur van dit boek ten aanzien van de menselijke verantwoordelijkheid alsnog wil bevestigen. Wij zaten op dit boek niet te wachten.

C. A. VAN DER SLUIJS, ROTTERDAM

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen