Boekbespreking

In mei werd het tiende en laatste deel gepresenteerd van de Verzamelde Werken van dr. Oepke Noordmans (1871-1956). Daarmee is een belangrijke onderneming in theologisch Nederland afgerond. Niet voor niets is Noordmans een van de belangrijkste theologen van de twintigste eeuw genoemd. Geboortig uit Friesland, met zijn wortels in het Friese Réveil, heeft hij diverse gemeenten gediend. Het langst stond hij in Laren in de Achterhoek. Hij was een zwager van ds. C. B. Holland, die onder meer predikant in Den Ham en Putten was. Veel heeft hij betekend voor de Hervormde Kerk: door zijn decennia lange inzet voor de totstandkoming van de Kerkorde van 1951 en door zijn diepzinnige denken, in tal van artikelen, meditaties en brieven neergelegd en in meeslepende stijl geschreven. In 1935 ontving hij een eredoctoraat. Als één godgeleerde dat in de vorige eeuw verdiend heeft, is dat Noordmans geweest. Het nu verschenen deel bevat 'mengelwerk' en biedt een dwarsdoorsnede van Noordmans' oeuvre. Van elk theologisch en kerkelijk terrein, waarop hij zich heeft bewogen, komen we wel een artikel tegen: over de aard van het predikantschap, over de kerkorde, over dogmatische thema's, over het grensgebied van theologie en psychologie. Het artikel dat over het laatste onderwerp gaat, Euangelie en ziel (uit 1933), maakte dit keer het meeste indruk op me: hoe fijnzinnig weet hij diverse draden te verweven.

Uit dit artikel een citaat: 'Vele heiligen, zoals Franciscus van Assisi, laten ons een heerlijke menselijkheid zien. En een kerk, die zulke schatten bewaart, heeft zeker iets aan te bieden aan de mensen van onze tijd. Ik zeg alleen maar dat het iets anders is dan wat het naakte Evangelie aan de dode wereld wil schenken. Want ik geloof niet dat het onjuist is, te zeggen dat de moderne mens zich al een beetje dood voelt. Men zou haast vrezen dat Jezus, als in 't geval van Lazarus, te laat komt. Een restauratie van de ziel leidt bij hem (= de moderne mens, HJL) tenminste vaak in een richting, die meer aan de onderwereld dan aan het daglicht doet denken. Ik behoef slechts het spiritisme en de psychoanalyse te noemen, om m'n bedoeling duidelijk te maken. — Staat het Evangelie dan vijandig tegenover leven, ziel, persoonlijkheid? De drie grote bekeringen, die de ruggegraat der kerkgeschiedenis uitmaken, die van Paulus, van Augustinus en van Luther, zijn daar om te bewijzen, dat dit niet het geval is. Maar hun ziel is niet een ding, dat ze krampachtig in handen houden.' (44V.)

Voorts zijn er ruim twintig boekbesprekingen opgenomen. Van elke recensie weet Noordmans een theologisch miniatuurtje te maken. Daarnaast 'Bijbelse stoffen' met o.a. gidsen voor het bijbellezen van Spreuken en Markus. Wat in zijn behandeling van Spreuken opvalt, is hoe hij eerst een spreuk op zich weet te beschouwen, maar zich vervolgens haast deze in de breedte van de Schrift te plaatsen. Ook staat er nog een briefin, aan prof. dr. Th. L. Haijtjema, Noordmans' 'tegenspreker' (zijn eigen kenschetsing) bij de arbeid aan de kerkorde. Meer dan de helft van deze band bestaat uit registers op het totale verzamelde werk. Daardoor wordt de toegang tot Noordmans des te beter ontsloten. Enigszins jammer is dat in de correctie en de typografie van dit deel van tijd tot tijd missertjes zitten. De afronding van Noordmans' Verzamelde Werken werpt de vraag op in hoeverre men destijds in de kring van de Gereformeerde Bond op de hoogte was van Noordmans' denken. Besefte men hoe diep deze dorpsdominee groef? Of werd hij onder ons 'slechts' als ethisch predikant beschouwd en viel hij daardoor onder het scherpe oordeel dat prof. Hugo Visscher eens gaf van de ethische richting, namelijk dat deze altijd 'nevelachtig' is geweest en naar links en rechts probeerde te lijmen?

De lezing van deel tien deed mij weer eens grijpen naar deel vijf, waarin Noordmans' denken over de kerk en de kerkorde is verzameld. Hoe richtingwijzend en rijk aan perspectieven is dat! 'Kerkorde - zo formuleert Noordmans fraai - is een manier om de Heilige Geest te doen samenwonen met onvolmaakte, zondige mensen.' Zou dit deel de afgelopen tijd meer gelezen, geraadpleegd én verwerkt zijn, ook onder ons, - het zou de kerk voor veel struikelen hebben behoed. Want er is veel Calvijn in Noordmans, en niet minder Augustinus, en ook veel Bijbel en Heilige Geest. Niet dat Noordmans het laatste woord moet hebben. Ook zijn theologie is uiteindelijk begrensd. Terecht hebben mensen als dr. K. H. E. Gravemeyer alsook theologen uit eigen kring de stormbal gehesen bij de wind die ze zagen opsteken uit voor- en naoorlogse theologieën. Wie echter Noordmans neemt en leest, ontkomt er niet aan de hand in eigen vaak oppervlakkige boezem te steken. Wie dat niet ontwijkt, voelt zich door hem in de ruimte van de katholieke kerk gezet. Hebben wij dat niet nodig? Want is het zicht daarop niet een zwak in onze beweging?

Al met al, van harte aanbevolen.

H. J. LAM, RIJSSEN

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen