Een familie uit evenwicht

Je hoort mensen wel eens zeggen: 'Tegenwoordig scheiden ze wel erg gemakkelijk'. Wanneer we echter in onze nabije omgeving met echtscheiding te maken hebben, zullen we deze uitspraak niet zo snel op onze lippen nemen. De pijn, het verdriet en de machteloosheid waarbij in een echtscheidingsituatie veelal sprake is, laten zien dat het woord 'gemakkelijk' veel te snel in de mond genomen wordt. Ook in de christelijke gemeente is echtscheiding een feit dat steeds vaker voorkomt. In drie afleveringen wil ik ingaan op echtscheiding als werkelijkheid. Ds. J. Beider is eerder dit jaar in de Waarheidsvriend uitvoerig ingegaan op de bijbelse gegevens. Ik wil vooral ingaan op het moeilijke proces dat mensen meemaken wanneer echtscheiding aan de orde is en de manier waarop hier mogelijk mee om te gaan is.

Doorkijkje in de praktijk

Ze voelt zich eenzaam. De familie was geschokt en wist niet goed met haar om te gaan. Het proces was onomkeerbaar, ze gingen uit elkaar, alle waarschuwingen ten spijt. Het boterde al jaren niet meer en ineens was hij vertrokken. Ze was eerst opstandig, later intens verdrietig en hoopte nog dat hij terugkwam. Haar familie en vrienden hadden haar al heel wat keren voorzichtig duidelijk gemaakt dat er wel een wonder van God moest gebeuren wilde het goed komen. Ze bleef maar rondtollen in haar verdriet, haar schuldgevoelens, haar wanhoop en het zoeken naar alternatieven voor haar negatieve gedachten. Het slurpte energie, ze voelde zich gevangen. Allerlei hoopvolle gedachten werden snel door de realiteit neergesabeld. Knokken hielp niet, opstandig zijn hielp niet. Het verdriet in het begin om het verlies van haar echtgenoot was intens, maar nu ging het verdriet om het verlies over in zelfbeklag.

Haar omstanders zaten met de handen in het haar, onmacht sloeg toe, alle troostgevers werden teleurgesteld en gingen haar mijden. De gevangenis w werd langzaam aan een isoleercel. Niemand kon haar helpen. Ze hield van alles vast, het werd te zwaar, ze werd te moe, ze werd depressief, het leven werd te zwaar. Ze kwam er niet uit, haar toekomst was één groot, zwart gat. De familie meed haar steeds meer om verschillende oorzaken. Het ene familielid had grote moeite met de echtscheiding, omdat dit uit bijbels oogpunt niet mocht. Het andere familielid voelde zich onmachtig om te troosten.

Bovenstaand voorbeeld uit de praktijk laat zien welke problematiek er kan spelen bij gemeenteleden die zich in een proces van scheiding bevinden of al gescheiden zijn. In deze bijdragen besteden we aandacht aan de reactie van de omstanders op echtscheiding en de plaats van de gemeente hierin. Vervolgens gaan we in twee artikelen in op echtscheiding en loslaten.

Onthecht worden

Het leven begint als het goed is in de eerste jaren met hechting aan de ouders, waarbij er basisveiligheid ontstaat die nodig is om later op eigen benen te staan. Op latere leeftijd komt er een proces van loslaten op gang. In de puberteit is er veelal sprake van een worsteling om de eigen identiteit. Wie ben ik, wie mag ik zijn, wat past bij

mij? Er vindt een loskomen van de ouders plaats. Het andere geslacht gaat aantrekkingskracht uitoefenen. Durf ik de ander bij mij toe te laten? Hoe ga ik relaties met de ander aan? De een vindt dat gemakkelijker dan de ander. Na allerlei experimenten groeit er intimiteit met de partner. Er ontstaat iets moois. Het huwelijk als een afspiegeling van Christus en Zijn gemeente. Mooie jaren. Hierna speelt de vraag hoe je zorg kunt dragen. Kinderen slurpen de tijd op waarin zorg gegeven wordt. Je leven is gehecht aan man, vrouw, kinderen vrienden, collega's.

En dan ontstaat de scheur, de hechtingen worden losgetrokken, de pijn volgt. Een open wond, ontreddering... Iets wat zoveel jaren een hecht verband was, valt uit elkaar. Ook de familieverbanden buiten het gezin zijn hierna niet meer dezelfde. Relaties in families worden opnieuw gedefinieerd. Mensen groeien uit elkaar, nemen anderen mee... het wordt nooit meer hetzelfde.

Schuld en schaamte

Wanneer echtscheiding onomkeerbaar is, zie je verschillende reacties bij familieleden. Het uiteenvallen van een hecht gezin geeft veel ontreddering. Degenen die het betreffen, hebben het

erg moeilijk om in dit proces staande te blijven. Het is dan ook van groot belang dat er familie omheen staat die je zoveel mogelijk opvangen en bereid zijn een luisterend oor te bieden en daadwerkelijk te helpen wanneer nodig. Toch weet lang niet iedereen hoe ermee om te gaan, omdat er een plaatsvervangend schaamtebesef leeft dat zoiets in de familie kan voorkomen.

Het is natuurlijk heel begrijpelijk dat er een schok door de familie gaat. Zeker een christelijke familie waar het zevende gebod hooggehouden wordt. Soms wordt deze schok vertaald in het zich terugtrekken met het vermanende vingertje, waarbij de getroffenen zich nog eenzamer en nog meer afgewezen voelen. Soms wordt er eenzijdig gekozen voor het naaste familielid die natuurlijk geen enkele schuld heeft. Toch zijn er schuld- en schaamtegevoelens die niet weg te poetsen zijn door een enkel woord.

Bovenstaand doorkijkje in de praktijk laat zien dat het soms moeilijk is om te gaan met iemand die zich niet laat troosten. Toch wil ik er een pleidooi voor voeren iemand niet in de steek te laten, maar er te zijn met een luisterend oor en een invoelend hart. Dat de familie het er soms moeilijk mee heeft, zal waar zijn, maar de betrokkene zelfheeft het meestal veel moeilijker. Echtscheiding is een moeilijk proces, waarbij er aan iemands fundamenten geschud wordt. Laten we als familie om iemand heen staan, ondersteunend, troostend en invoelend. Dit wil niet zeggen dat we alles maar goedvinden en om de schuldvraag heengaan. In sommige omstandigheden kan het aan de orde stellen van de schuldvraag iemand verder in het moeras duwen. De schuldvraag wordt door betrokkenen meestal zelf wel aan de orde gesteld, zodat dit onderwerp dan alsnog bespreekbaar wordt. Pastorale omgang met de schuldvraag is geboden, omdat er al genoeg leed is.

Een gemeente die zich terugtrekt

Ook gemeenteleden vinden het lastig om te gaan met mensen die gescheiden zijn. Elke zondag klinkt het van de kansel: 'Gij zult niet echtscheiden', en daar zit iemand die dit gebod heeft overtreden. Naast weemoedige roddel van 'hoe erg het is' en 'dat het in kerk ook al zover is', kunnen er reacties van

gemeenteleden zijn die het isolement bevorderen. Het kan soms ineens stil worden rondom een echtpaar dat uit elkaar ging. Eerst actief in de gemeente, later op een zijspoor een bestaan los van de gemeente. Zondag nog wel je plek in de dienst innemen, een beetje schuw, maar door de week aan het gemeentelijk leven deelnemen, is moeilijker. Een etiket op het voorhoofd, gebrandmerkt voor altijd. Gelukkig is dit niet overal zo, maar toch komt het meer voor dan wenselijk is, terwijl er steun nodig is in de moeilijke tijd die iemand heeft. Laat de gemeente er zijn ook in moeilijke tijden. Ook is het van groot belang eventuele kinderen niet uit het oog te verliezen, ze hebben ook steun nodig in deze situatie waarin er verdriet is en er veelal sprake is van gespannen loyaliteit naar beide ouders.

Is er dan geen schuldvraag? Jazeker, maar scheiden is een ramp die zich voltrekt met veel schuldgevoelens en het gevoel afgewezen te worden. Veel schuldgevoelens worden op een ongezonde manier aangewakkerd, wanneer de gemeente zich terugtrekt. Omstanders met een luisterend, invoelend oor kunnen van groot belang zijn voor het verwerken van het verdriet in plaats van er jaren in te blijven steken met alle gevolgen van dien. Probeer iemand bij het gemeenteleven te betrekken in plaats van te mijden. Natuurlijk is het niet aan te bevelen iemand die in een echtscheiding ligt, in de kerkenraad te kiezen, maar er zijn genoeg taken waardoor iemand het gevoel houdt er nog steeds bij te horen.

Verdriet

Het verdriet om echtscheiding kan zo groot zijn dat de zin van het leven grotendeels gaat ontbreken. In deze tijd is verdriet iets dat zo snel mogelijk weggepoetst moet worden, omdat dit niet bij het leven hoort. Natuurlijk is verdriet niet iets dat gelukkig maakt, maar schaduwen over je leven werpt. Na de eerste klap waarin het feit 'echtscheiding' valt, is er sprake van ongeloof en wanhoop. Later, wanneer de realiteit doordringt, komt het verdriet opzetten. Soms gaat dit gepaard met gevoelens van depressiviteit.

Het verdriet dient dan ook een plaats te hebben. Laten we dit niet bagatelliseren met 'kop op joh, er is nog meer in het leven' en 'je bent nog jong, droogje tranen en kijk vooruit'. Aanwezig zijn met een luisterend oor waar stiltes mogen vallen die volstromen met verdriet, waarbij je bij iemand in de put gaat zitten en meeleeft, is van onschatbare waarde. De volgende keer hopen we hier verder op door te gaan.

A. Pals, Rhenen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen