Globaal bekeken

'In de jaren vijftig uan de negentiende eeuw maakt J. A. Klokman een aantal wandelingen die hij beschreef in zijn Schetsen en tafereelen uit den Achterhoek (1856, herdr. 1974). Daarbij deed hij ook Arnhem aan, juist toen daar de 'Nationale Tentoonstelling uan Nijverheid' werd gehouden (1852). Klokman schrijft: "Het was elf ure, toen onze wagen uoor een der voornaamste logementen stilhield. (...) Na eenige ueruerschingen genoten te hebben, begaf ik mij naar het gebouw der tentoonstelling (Musis sacrum), waar ik de waarheid uan des dichters woorden ten volle besefte, als hij zegt:

Geen wetenschappen kunt ge roemen, Geen kunsten, die ons land niet kweekt. Maer naeuwlyks weet ge een' oord te noemen, Dien Neerland naer de kroon niet steekt.

Klokman citeert blijkbaar uit het hoofd; in dit citaat is maar meteen de juiste uersie opgenomen uan dit stukje gedicht uan de geleerde Jan Macquet (1731-1798), die behalve dichter ook medicus, schepen, raad en burgemeester van Zierikzee was. De titel uan het complete, zeer chauvinistische gedicht is Het gelukkig Nederland. Op de genoemde regels volgen deze:

Wij hebben Dezideers, de Grooten, Bynkershoeken; Wij Hoofden, Zwammerdams, Boerhaven, Musschenbroeken.

Als we het meervoud in enkelvoud veranderen, herkennen we in "Dezideer" de Renaissance-geleerde Desiderius Erasmus (1455-1536), "de Groot" is de classicus, theoloog, jurist, historicus, staatsman en diplomaat Hugo de Groot (1583-1645), "Bynkershoek" is de jurist Cornelis van Bynkershoek (1573-1743), "Hoofd" is de dichter, toneelschrijver en historicus P. C. Hooft (1581-1647), "Zwammerdam" is de medicus en natuurgeleerde Jan Swammerdam (1637-1680), "Boerhaue" is de estheticus, medicus en botanicus Herman Boerhaave (1668-1738), "Musschenbroek" is de medicus, filosoof, wiskundige en fysicus Peter van Musschenbroek (1692-1761). Of met deze opsomming inderdaad bewezen is dat in de achttiende eeuw geen enkel "oord" Nederland op wetenschappelijkgebied kon evenaren, mag de lezer zelf beoordelen...'

B ij het vijfentwintigjarig jubileum van Christenen uoor Israël kregen alle gasten tijdens de receptie een boekje van wijlen G. Koudijs, in leven ouderlingvan de hervormde gemeente van Ederveen, met de titel Het profetisch Woord is zeer vast (uitgave AMV, Lunteren). Daarin staan overdenkingen aan de hand van teksten uit de profeten, waarin zijn 'zicht op Israël' tot uitdrukking komt. Eén ervan handelt over de tekst uit Zacharia 2 : 3 en 4: (...) Jeruzalem zal dorpsgewijze bewoond worden, vanwege de veelheid der mensen en der beesten, die in het midden derzelve wezen zal'. Een fragment:

'Meerdere predikanten heb ik erover horen preken. En dan wordt Jeruzalem de Kerk genoemd. In ieder geual de Kerk met een hoofdletter. Dat is begonnen in Jeruzalem. 3000 kwamen tot bekering. Er werden er steeds meerdere toegedaan tot de gemeente, die zalig werden. En dat breidde zich uit tot over de hele wereld. Men noemde dat het geestelijk Jeruzalem. Toch zet ik daar uraagtekens bij. Werd dat hier nu echt bedoeld? Soms twijfel ik daaraan. Ik hoorde eens een predikant zeggen: Wij doen nog weieens aan inlegkunde, en leggen erin wat er helemaal niet in ligt.

Persoonlijk denk ik weieens dat predikanten, en ook wij, nog geestelijker zijn dan de Heilige Geest. Dat vergeestelijken, daar zit echt een grens aan, die meermalen wordt ouerschreden, denk ik.

Maar kom, dit euen terzijde. We gaan nu kijken naar de woorden.Jeruzalem zal dorpsgewijze bewoond worden, vanwege de ueelheid der mensen en der beesten, die in het midden derzelue wezen zal. Veelheid uan mensen, die dan in het geestelijk Jeruzalem gevonden worden, daar kan ik dan nog even inkomen. Een predikant wees in die richting. Hij liet "en der beesten" helemaal buiten beschouwing. Toen vroeg ik me af: Vergist hij zich of de Heilige Geest. Want die spreekt er wel ouer. Hij sprak over "veelheid van mensen en beesten". En als je dan het ene wel noemt en het andere niet, dan vrees ik dat we verkeerd bezig zijn. Want wat zijn dan die beesten?

Ook in Jeruzalem behandelde een predikant diezelfde tekst. Ook hij liet "en der beesten" buiten beschouwing. Ik zat tot mijn keel toe vol en dacht: Dominee, kijk toch eens naar buiten, dan heb je aanschouwelijk onderwijs. Zie je dan niet dat Jeruzalem momenteel "dorpsgewijs" bewoond wordt vanwege de veelheid der mensen en der beesten? Toen Zacharia werd aangesproken, was dat niet het geual. Maar nu. Alle eeuwen door was het niet zichtbaar met het menselijk oog. Maar 's Heeren ogen zijn veel scherper. Hij overziet de eeuwen. Hij zag toen al wat er nu gebeurt.

Ik geloof dat het goed is om te lezen wat er staat. En dan staat er wat je leest.'

v.d.G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen