J. van Gelderen en C. Houtman (red.) Profiel. Theologiebeoefening in Kampen 1970-1990. Uitg. Kok, Kampen; 422 blz.; € 29,50.

Onlangs vierde de Theologische Universiteit Kampen f ThtJIQ haaf höaderdvijftigjarig butaan. Ter geïê|p»heid daiï^jn is een bo^Jc verschenen waarin vooral aanï& ï»^ wordt gegeven aan de theologiebeoefening zoals die in de jaren 1970-1990 plaatsvond. Redacteuren noemen dat een periode van vernieuwde bloei van de Theologische Hogeschool/Universiteit. Een periode die begon in 1963, toen de zogenaamde vooropleiding van start ging. Dat had een sterke groei van het aantal studenten tot gevolg, het wetenschappelijk korps werd uitgebreid. Wat vooral blijkt uit de inhoud van deze feestbundel, is de ingrijpende inhoudelijke veranderingen in de gereformeerde wereld. Het boek biedt namelijk een galerij met theologische portretten van personen die in genoemde periode mede hun stempel op de ontwikkelingen van de universiteit hebben gedrukt. Theologische portretten met nadruk, omdat het biografische een ondergeschikte rol speelt. Wat heeft hoogleraren en docenten inhoudelijk bewogen en gedreven? Daar gaat het vooral om: hoe is de ThUK geworden tot wat ze nu is, een moderne universiteit waar de inhoud van het gereformeerd belijden nog slechts een zeer ondergeschikte rol speelt.

Wat de theologische portretten betreft: geopend wordt met een schets van Herman Ridderbos (geb.1909). 'Heilshistorische exegese', zet prof. Roukema er boven. Omdat in onze tijd deze term een nieuwe generatie nauwelijks meer iets zegt, plaatst hij de heilshistorische exegese in haar tijd. Waar komt de term 'heilsgeschiedenis' vandaan en hoe functioneerde die in de eerste decennia van de twintigste eeuw in de Gereformeerde Kerken? Van Herman Ridderbos komen uiteraard zijn meest bekende studies aan de orde: De komst uan het Koninkrijk (1950), Heilsgeschiedenis en Heilige Schrift uan het Nieuwe Testament (1955) en Paulus (1966). Roukema constateert dat Ridderbos' boeken wereldwijd nog wel worden gebruikt door orthodox-gereformeerde en evangelicale theologen, maar aan de ThUK worden ze niet meer als tentamenstof opgegeven. Dat heeft onder andere te maken met het feit dat Herman Ridderbos in zijn dagen afstand hield van historisch-kritische exegese en de inzichten van genoemde exegese thans wel zijn geaccepteerd.

In een volgende bijdrage (C. Houtman) komt werk en invloed van prof. dr. J. L. Koole aan de orde. Koole (1910-1997) is vooral bekend geraakt door zijn rol in de discussie over de aard van het gezag van de Schrift als Woord van God. Hij schreef het eerste deeltje in de destijds nogal geruchtmakende reeks Cahiers uoor de gemeente onder de titel Verhaal en feit in het Oude Testament. Hij trad daarin nogal op de voorgrond als iemand die ruimte wilde creëren voor een meer ontspannen benadering van de historische boeken van het Oude Testament. Omdat Koole in de jaren zestig binnen zijn kerken in deze gevoelige materie een soort koploper was, kreeg hij nogal wat over zich heen. Hij zou een ondermijner zijn van het gezag van de Schrift, hij zou de volstrekte betrouwbaarheid van de Schrift willen loslaten en veel te veel ruimte geven aan de subjectiviteit van de bijbelschrijver. Wat Koole betreft was het echter een eenmalige uiting van een nieuwe manier van bijbellezen en Schriftverstaan. Anderen na hem gingen verder, veel verder.

Interessant is ook het gesprek met prof. dr. J. T. Bakker, vooral bekend als dogmaticus aan de ThUK en ook door zijn dissertatie Coram Deo. Bijdrage tot het onderzoek naar de structuur uan Luthers theologie (1956). Hij geeft eerlijk aan hoe radicaal de verhoudingen in

zijn kerken zijn veranderd. Net na de Tweede Wereldoorlog, aldus Bakker, stond alles nog overeind. Er moesten nog hele debatten op de synode worden gevoerd over Adam en Eva. Maar ik zou nu geen ketterij weten te bedenken, aldus Bakker, om nog voor de synode geciteerd te worden. Men zou hooguit zeggen: dat is interessant, wilt u dat nog eens nader uitwerken? Bakker vindt dat verontrustend: wij zijn een kerk geworden waarin je alles verkopen kunt. 'De gereformeerde religie kan daar niet goed tegen en is er ook veel te goed voor'. De bijdrage over prof. dr. G. Th. Rothuizen biedt een grondige doorkijk in de ontwikkelingen binnen de GKN. 'Als op een thermometer is het proces van secularisatie af te lezen aan de boeken van Rothuizen'. Hij was een echte cultuurtheoloog, iemand die de cultuur van zijn dagen kende en volgde en probeerde er op te reageren.

Wij zijn onder ons gewend geraakt om de ontwikkelingen van de GKN te vergelijken bij een schip op het strand als een baken in zee en dat beeld heeft grond in de realiteit. De interviews en gesprekken in deze bundel geven daar aanleiding toe. Toch moet er naar mijn overtuiging iets bij gezegd worden. Er is binnen de GKN wel diepgaand en uiterst fundamenteel geprobeerd de cultuuromslag die zich in de jaren zestig en zeventig onder ons volk voltrok te doorgronden en te proberen daar adequaat op te reageren. Ik zeg niet dat dat gelukt is.en alsnog navolging verdient, maar het is wel geprobeerd. Lag en ligt bij ons het accent op bewaren en vasthouden, bij anderen was het op vernieuwen en veranderen. Ligt er ook nog een weg tussen beide in? Bewaren door oog te hebben voor de context waarbinnen we als christelijke gemeente het evangelie trachten door te geven. Dit boeiende boek kent verder nog bijdragen met G. P. Hartvelt, J. Plomp, K. Runia, Okke Jager, Auke Jelsma, H. B. Weijland e.a. Wie interesse heeft in de recente geschiedenis van een deel van de gereformeerde gezindte in ons land, kan hier genoeg tot zijn gading vinden. Dat kerkscheuring lang niet altijd een oplossing is bij het zoeken naar waarheid, daar weten ze in de voormalige GKN alles van, vooral ook na de Vrijmaking van 1944. Die gebeurtenis heeft de GKN in haar latere ontwikkelingen bijna verlamd, als het ging om het blijven bij de gereformeerde levensovertuiging. Ook dat is een baken in zee voor ons die intussen een nieuwe eeuw zijn binnengetreden.

J. MAASLAND

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen