De uitdaging van de islam

Er gaat geen dag voorbij of de islamitische wereld is in het nieuws. De spanningen en conflicten in Irak, de aanslagen door moslimfundamentalisten, de kwestie van de hoofddoekjes in Frankrijk, de vraag of Turkije lid moet worden van de Europese Unie, de dialoog met moslims... het houdt velen bezig. In zo'n situatie is het gevaar levensgroot aanwezig dat van de ander een generaliserend beeld gegeven wordt of dat angst de nuchtere realiteitszin overwoekert. Over en weer worden karikaturen gegeven. Naast de politieke en sociale vragen zijn er ook de religieuze vragen met betrekking tot de islam. Is Allah dezelfde als de God van de Bijbel? Kun je bruggen bouwen tussen moslims en christenen? Binnen de kerken wordt daarop verdeeld gereageerd. Waar de een de dialoog aanhangt en de islam beschouwt als een religie in het spoor van Abraham, zijn anderen geneigd tot een negatief oordeel, waarbij soms harde woorden vallen over het demonisch karakter van deze godsdienst. Daartussen bevinden zich allerlei nuanceringen. Intussen constateren we ook dat er bij velen toch een informatieachterstand is.

Aanleiding voor de Willem de Zwijgerstichting om dr. J. Broekhuis, hervormd emeritus-predikant te Barneveld, te vragen een brochure te schrijven over de vraag hoe we de islam hebben te zien: als een gevaar of als een uitdaging? Ds. Broekhuis heeft zich de jaren door met de wereldgodsdiensten en in het bijzonder de islam beziggehouden. Zijn werk aan de theologische faculteit in Beiroet bracht hem ter plekke met de verhouding tussen christenen en moslims in aanraking.

Stromingen en ontwikkelingen

De brochure die hij schreef, getuigt van een nuchter en afgewogen oordeel. Het is een rustig betoog, waarbij de auteur overigens wel heldere lijnen trekt. In een eerste deel schetst hij enkele stromingen en historische ontwikkelingen binnen de islam. De eeuwen door hebben christenen gereageerd op de uitdaging van de moslimwereld. Ook in het verleden vertroebelden angstgevoelens de verhoudingen en bepaalden zij het beeld wat soms van de islam gegeven werd. Van meet af bleek de belijdenis van Jezus als de Zoon van God een van de belangrijkste geschilpunten tussen christenen en moslims. Ds. Broekhuis laat ook zien hoe er binnen de islam als het gaat om zaken als de djihad of heilige oorlog er heel verschillende interpretaties leven. Djihad betekent lang niet altijd een gewapend conflict.

De vragen rondom het godsbeeld in de islam probeert de auteur te beantwoorden in het licht van de leer van de algemene openbaring. De God in wie joden, christenen en moslims geloven, is de ene Schepper-God, schrijft hij, zij het dat moslims vanuit de bijbelse openbaring bezien een verdraaide kennis van Hem hebben, die indruist tegen de openbaring van de Naam.

Actuele vragen

In het tweede deel behandelt dr. Broekhuis een aantal actuele vragen zoals de vraag naar de tolerantie binnen de islam, de visie op mensenrechten, de kwesties rondom integratie en het verschijnsel van het fundamentalisme. De schrijver probeert duidelijk te maken dat een seculiere staat, een scheiding van kerk, religie en staat voor een moslim onmogelijk en onverdraaglijk is. Daarom moet het contact met de geseculariseerde westerse democratieën waar de overheid zich onthoudt van inmenging in religieuze kwesties, wel spanningen oproepen. Islamitische staten worden wel eens 'theo-democratieën' genoemd, dat wil zeggen een systeem waarbij theocratische en democratische elementen met elkaar verbonden zijn. De kernvraag rondom zaken als onderwijs, integratie, normen en waarden, ligt volgens dr. Broekhuis dan ook in de vraag naar de verhouding tussen geloof, religie en samenleving.

Ook het islamitisch denken over recht botst met de gangbare kijk op de mensenrechten die immers niet los te maken is van de denkbeelden van de Verlichting. Rechtswetenschap en moraaltheologie zijn in de islam één, zij het ook dat de concrete invulling per school verschilt. Dr. Broekhuis is van oordeel dat van de Nederlandse samenleving enige inschikkelijkheid verwacht mag worden als het gaat om cultuurpatronen. Wie over integratie spreekt, zal moeten beseffen dat het voor de moslims een worsteling is om de moderniteit te aanvaarden.

Ten aanzien van het fundamentalisme moeten we er, aldus de schrijver, oog voor hebben dat dit verschijnsel zich niet beperkt tot de islam, maar in de meeste godsdiensten voorkomt. Het probleem is de politieke invulling, die niet zelden leidt tot gebruik van terreur en geweld. In een aantal landen zien we een islamisering van de samenleving tot uiting komend in wetgeving, bestuur en onderwijs. Vaak wordt gedacht dat fundamentalisme een verschijnsel is van een achtergebleven plattelandsbevolking. Maar, zo merkt de schrijver op, fundamentalisme is eerder een stedelijk fenomeen dat appelleert aan die lagen van de bevolking die op de maatschappelijke ladder dachten te stijgen, maar door economische malaise in die verwachting teleurgesteld werden. Zorgelijk is de ontwikkeling in de jongerenwereld waar een bewuste keus voor de islam niet zelden leidt tot sympathie voor gewelddadige bewegingen. Men geniet de vrijheid van de westerse samenleving en blijft intussen dromen van een islamisering van het Westen. Overigens moeten we wel bedenken dat er ook een groeiende liberale stroming is, gevoed door een moderne Koran-interpretatie.

Aanspreekpunten

In zijn slotconclusies merkt de auteur op dat beide religies niet de spaken zijn van een wiel, anders gezegd: van één weg tot God. Daarvoor zijn de verschillen te groot. Er is soms overeenstemming met joods-christelijk gedachtegoed, maar tegelijk zijn er diepgaande verschillen die je niet moet wegvlakken door te spreken over een Abrahamitische oecumene.

Maar in een multiculturele samenleving zal het politiek en sociaal van belang zijn dat christenen oog hebben voor de motieven van de afwijzing van de scheiding tussen religie en staat. 'Wie gelooft dat God zich ook met moslims bezig houdt, ontdekt dat sommige bijbelse waarden en normen bij hen een vruchtbare voedingsbodem vinden. Ze vormen echter geen aanknopingspunten, eerder landingsplaatsen in de zin van aanspreekpunten'. De auteur maakt duidelijk dat een ontkerstende cultuur tegenover de islam zwak staat en dat de normvervaging en het verlies van waarden bepaald geen aanbeveling zijn om zich die westerse cultuur toe te eigenen. Kortom, een missionaire benadering zal altijd een benadering in grote ootmoed zijn. De brochure geeft zoals uit dit summiere overzicht blijkt, in kort bestek veel informatie waar ieder zijn winst mee kan doen. Voor wie verder van dit onderwerp studie wil maken, is een uitvoerige literatuurlijst toegevoegd.

A. Noordegraaf, Ede

N.a.v. .Dr. J. Broekhuis Islam: beeldvorming en positiebepaling. Uitg. Willem de Zwijgerstichting. Te bestellen bij deze stichting, Postbus 40082 7504 RB Enschede; tel. 053-4311606 of wdzst(a)hetnet. nl.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen