De diepste kern

Bavinck geeft in zijn Gereformeerde Dogmatiek (deel II, blz. 346) een uitermate krachtige omschrijving betreffende het grote gewicht van de leer van de drie-enige God. Hij zegt daar: 'Met de belijdenis van Gods drie-eenheid staat en valt het ganse christendom, de gehele bijzondere openbaring. Zij is de kern van het christelijk geloof, de wortel van alle dogmata, de substantie van het nieuwe verbond... het hart en het wezen van de christelijke religie zelf.'

Gods glorie

Een citaat dat inderdaad alles op scherp zet. De spanning is er te tasten, te snijden bijna. Terecht, want het gaat er om dat het ware God-zijn van God ongeschonden geproclameerd wordt. Dus dat er aan de eer en glorie van God niets te kort wordt gedaan. Dat God niet wordt vermenselijkt door Hem aan te passen aan onze snit van menselijk begrip. Dat wij mensen Hem niet zullen beroven van enige Hem toekomenden eer. Zeker ook niet in het zalig worden. Dat wij dus onze menselijke vermogens niet ophemelen, als zouden wij nog een nagelschrapsel tot onze zaligheid kunnen toedoen.

Want dat kunnen wij niet. Neen, wij dienen ook niet te blijven hangen in ons menseijk onvermogen. En al helemaal dienen wij niet in vijandschap God de schuld te geven van het feit dat wij niet kunnen. Juist andersom mogen wij opveren tot alle mogelijkheden die er in de mogendheden des Heeren zijn. Is de polstok vanuit ons gezien eindeloos te kort om over de kloof tussen God en ons heen te komen, God reikt ons in Christus door de Geest een polsstok aan, waardoor wij met grote veer-kracht grandioos over de kloof heenkomen. Doch dan dienen we God wel God te laten door het volle Godzijn van Hem als Vader, Zoon en Heilige Geest rechtovereind te houden.

Merg

We komen hier terecht bij het merg van het christelijk geloof waar we niet mogen wijken. Het is dan ook veelzeggend dat Calvijn in zijn Institutie in veel dingen behoorlijk veel ruimte laat van interpretatieverschil, doch dat hij van geen wijken weet als het om deze zaken gaat. Want hier is naast de eer van God, de zaligheid van zondaren in het geding. Wie hier God niet alle eer geeft in het zaligmaken van zondaren, zet mensen op het verkeerde been en bedriegt hen voor de eeuwigheid. Immers, de Schrift zegt op bijna elke bladzij dat zalig worden uitsluitend genade is. En dat op drieërlei manier. Ten eerste vanuit God de Vader in Zijn verkiezende liefde waarin Hij naar ons vraagt, hoewel wij niet naar Hem vragen. Ten tweede vanuit God de Zoon in Zijn verlossende arbeid aan het kruis, waarin Hij als het vleesgeworden Woord plaatsvervangend alles volbracht heeft, zodat Hij de enige vaste Rots van ons behoud is. Ten derde vanuit God de Heilige Geest die ons zozeer herschept dat wij opruiming gaan houden door alles te verwijderen wat de komst van Christus in de weg staat. Wij laten Hem van harte binnen in ons hart en leven.

Christus de Rots

We willen dit vanuit de Schrift onderbouwen via één bijbelgegeven, en wel de gelijkenis van het huis op het zand en het huis op de rots. Hierbij is Christus de Rots, gelegd door God de Vader. Wij dienen op die Rots te bouwen. Doch dat gaat maar op één enkele manier, namelijk door eerst alle zand weg te graven, tot de laatste korrel toe. Dat is het werk van de Heilige Geest die ons in beweging zet tot opruimingsactiviteit. Wij leren dan alles van onszelf, van de zonde en van deze boze wereld verliezen, zodat we Christus alleen overhouden. Of om het anders te zeggen: de Geest leert ons aanvaarden dat wij op Golgotha met Christus zijn gestorven aan onze oude mens der zonde en dat wij op de paasmorgen met Christus zijn opgestaan tot nieuwe mens die leeft en eeuwig zal leven.

In hoeverre dit aanvaarden strijd geeft, voordat wij tot volle aanvaarding zijn gekomen, is een apart verhaal dat ook zal verschillen per persoon. Zeker is wel dat wij van huis uit tegensputteren, doch dat God ons zozeer gewillig maakt dat wij geheel leren toestemmen dat het enkel genade is waardoor wij zalig worden. Genade van God de Vader, van God de Zoon, door God de Heilige Geest. Wij hebben God drie maal nodig om zalig te kunnen worden. Het is dus onopgeefbaar om te geloven in God drie-enig.

Of dat zal betekenen dat ook ieder eenvoudig gelovige dat pre-cies op formule kan brengen in de zin van één Goddelijk Wezen en drie Goddelijke Personen, laten we in het midden. Wel zal ook de meest eenvoudige gelovige erkennen dat enkel God het is die zaligmaakt en dat God hoogstpersoonlijk Zelf er aan te pas is gekomen in Christus en door de Geest. Van Godgeleerde theologen en allen die enigszins aan de theologie geroken hebben, mag in ieder geval verwacht worden dat zij zich in hun theologiseren correct houden aan de vastgestelde formulering van het kerkelijk dogma van de kerk der eeuwen.

De wortel van alle dogmata

Wat bedoelt Bavinck precies wanneer hij in zijn hierboven genoemde omschrijving van de leer van Gods drieeenheid, deze leer de wortel van alle dogmata noemt?

Wat dogma's ofwel dogmata zijn, zullen we allen weten. Het zijn kortgezegd vaststaande kernwaarheden van de Bijbel. Bij voorbeeld datjezus God is en mens, dat alleen Jezus Heiland en Verlosser is, dat wij zondaren zijn die Gods verlossing niet verdienen, maar het uit genade toch mogen ontvangen.

Voor wij echter verder op de kwestie die Bavinck stelt, ingaan, willen we eerst kort iets zeggen over het dogma zelf. Althans over de manier waarop diverse mensen daar verschillend over denken. Immers, er zijn nogal mensen die niets moeten hebben van zogenaamde leerstelligheden. Ze vinden dat maar dorre verstandelijke zaken die eigenlijk niets met het geloof te maken hebben. Want in het geloof gaat het niet 'om de leer, maar om de 'Heer', zeggen ze.

Toch is dat een foute stellingname, al is die in sommige gevallen verklaarbaar. Verklaarbaar omdat het gebeurt dat de diverse dogma's als steriele standpunten behandeld worden, geheel losgemaakt van het geloof in de levende Christus. Wie bij voorbeeld over de Heidel-bergse Catechismus enkel preekt als een leerboek en niet tege-lijk ook als een troostboek, zal in deze fout vervallen. Dat in dat geval dogma's ondergewaardeerd worden, ligt dus niet aan de dogma's zelf, maar aan de manier waarop ze aan de orde gesteld zijn. Dogma's zijn nooit dorre standpunten die losgemaakt kunnen worden van het geloof in Christus, onze Heere en Heiland. Ze kunnen zelfs niet losgemaakt worden van het levende geloof in God drie-enig. En dat is nu precies wat Bavinck bedoelt met zijn stellingname dat de leer van Gods drie-eenheid de wortel is van alle dogmata. Hij wil ermee zeggen dat alle bijbelse kernwaarheden als planten voortkomen uit de wortel van de leer der drie-eenheid van God.

Dat betekent ondertussen ook dat het tegendeel waar is, namelijk dat waarheden die niet wortelen in de leer van onze drie-enige God als vals, onbijbels en onchristelijk zijn te verwerpen. Het is onkruid dat uitgeroeid moet worden.

Enkele dogma's

Wat betreft de dogma's die wortelen in de leer van Gods drie-eenheid, willen we geen volledige opsomming geven, maar wel een aantal kemzaken noemen. Naast het dogma van het Godzijn van de Vader, van de Zoon en van de Heilige Geest, noemen we het dogma van het samengaan van de Goddelijke en menselijke natuur in de ene Persoon Jezus Christus.

Verder noemen we het feit dat alleen God ons verlossen kan. Zelfverlossing is dus uitgesloten. God doet het in Christus door de Geest. In relatie daarmee noemen we ook het plaatsvervangend lijden en sterven van Christus aan het kruis en de lichamelijke opstanding van Hem met Pasen. Ook noemen we het dogma van de totale menselijke verdorvenheid door de zonde. Geen enkel mens kan zichzelf aan eigen haren uit het moeras van zonde en dood omhoog kan trekken. God moet het doen. Hiermee spoort eveneens het dogma van de rechtvaardiging van de goddeloze. Er wordt immers mee aangeduid dat wij niet via zelfverbetering een goed begin mogen of kunnen maken, maar dat God van het begin tot het einde alles Zelf doet als de Alpha en de Omega. Wij worden

als goddelozen gerechtvaardigd en als vijanden met God verzoend. We hebben dus geen reden om als verloste zondaren naast onze schoenen te gaan lopen, want we zijn tegelijk rechtvaardig (verklaard) en tegelijk zondaar (gebleven).

Eenvoudige mensen

Perfectionisme wijzen we af. Tevens zullen we rechtvaardiging en heiliging niet door elkaar klutsen zoals de rooms-katholieke theologie doet. We zullen beide uit elkaar houden door ze te onderscheiden, hoewel niet te scheiden. Een zaak van levensbelang, willen we komen tot het rechte verstaan van de geloofszekerheid. Immers, geloofszekerheid zullen we nooit verkrijgen zolang we (iets van) de heiliging gebruiken als fundament om op te bouwen. Enkel de rechtvaardiging in Christus geeft ons het nodige geloofshouvast.

Wanneer wij door het geloof restloos bouwen op het volbrachte werk van Christus alleen, mogen wij zeker zijn van ons behoud. Of anders gezegd: wanneer we, onder afzien van elke vorm van verdienstelijkheid door goede werken, in geloofsvertrouwen volkomen steunen op Gods genade ons in Christus verworven en door de Geest geschonken, dan zijn we zalig. We zijn eenvoudige mensen geworden die genoeg hebben aan een eenvoudige God, die ons heeft geleerd zelfverlossing af te wijzen en verlossing door Hem als Vader, Zoon en Heilige Geest te aanvaarden.

R. H. Kieskamp, Lienden

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen