Uit de pers

Bumout bij predikanten Ik geef toe: daar is de laatste tijd al heel veel over geschreven. Juist predikanten horen tot een van de risicogroepen, zo blijkt steeds weer. Onlangs werd een studiedag belegd voor christelijke gereformeerde en Nederlands gereformeerde predikanten.

Opmerkelijk dat assurantieadviseurs en Pro Life Zorgverzekeringen samenwerkten met de 'Stichting tot behartiging van sociale belangen van Christelijke Gereformeerde predikanten e.a. in Nederland' om deze studiedag te organiseren. In het blad Opbouu; (i oktober 2004) stond een verslag te lezen van deze dag. Ik citeer uit dat verslag het volgende onderdeel:

'Burnout is "een totale uitputting uan lichaam en geest als gevolg van jarenlange structurele overbelasting".

Burnout leidt meestal tot bepaalde blijvende beschadigingen. Wie het altijd maar druk heeft en druk blijft houden, loopt een flinke kans op burnoutklachteti. Die klachten kunnen van alles zijn: lichamelijk, psychisch, veranderd gedrag, problemen in relaties. In de loop van de tijd nemen de klachten toe; je zit dan op de bumoutroute. Hoe sterker je bent, hoe langer je het op die route volhoudt. Intussen wordt je blikveld steeds nauwer. Je zit in eenfuik en moet maar doorgaan, je wordt erin gezogen en ziet geen uitweg. Leven wordt proberen te overleven. "Het enige waar we nog mee bezig zijn, is bezig zijn." Tot het lichaam het opeens begeeft. De stekker wordt er als het ware uitgetrokken.'

RISICOGROEPEN

'Niet de mensen die snel klagen of de kantjes eraf lopen lopen het meeste risico, maar juist degenen die zich sterk verantwoordelijk (beter: oververantwoordelijk) uoelen, de doorzetters. Zij pakken op wat een ander laat liggen en worden daarom doorgaans zeer gewaardeerd. Het zijn de mensen die hoge eisen aan zichzelf stellen.'

STRESSFACTOREN

'Diversefactoren kunnen invloed hebben op het ontstaan van stress bij een predikant. De eerstefactor is erg aards: geld. Toch blijkt dat veel predikanten het financieel (zeer) zwaar hebben. Kerkenraden, wees hier attent op; spreek hierover met uw predikant! Een tweede factor is de onduidelijkheid over wat van een predikant wordt verwacht. Welke taken heeft hij? Hoeveel dagdelen werk wordt er in een week van hem verwacht; is daar een norm voor? Ook hier ligt een duidelijke taak voor de kerkenraden! Maak duidelijk wat u van uw predikant verwacht (en wat dus niet)! Let u ook op de speciale kwaliteiten van uw predikant? Waarin is hij goed en waarin niet? Daar komen als derde factor nog bij de vele problemen waarmee een predikant te maken krijgt.'

PATROON DOORBREKEN

'Wie altijd maar werkt, zit in een patroon van zeljverwaarlozing. Eigen behoeften en verlangens worden verwaarloosd. Maar wie zichzelf verwaarloost, verwaarloost uiteindelijk de ander. Dit patroon kan alleen worden doorbroken, als je eerlijkje eigen situatie onder ogen ziet. Maak eens een analyse van je eigen situatie. Vraag thuis eens hoe ze u vinden; vinden ze u (nog) leuk? Zoek als je het moeilijk hebt praktische en emotionele steun, want steun is van levensbelang. Kerkenraden zouden er goed aan doen om een jünctioneringscommissie in te stellen, waar de predikant in kleiner verband de moeiten die hij in zijn jünctioneren ondervindt aan de orde kan stellen en steun kan zoeken.'

STRESS VOORKOMEN

'Je kunt voor de stress weglopen, maar dat doen burnoutpatienten niet. Je kunt de "verbanddoos" gaan hanteren: medicijnen, roken, alcohol; een oplossing bieden deze "geneesmiddelen" niet. Beter is het de stress te hanteren door meer beweging, een goed dieet en een gezonde leefstijl, kortom door goed voor jezelf te zorgen. Wie nog verder wil gaan en de stress zelf wil bestnjden: bespreek conflicten, zoek duidelijkheid over je taken en werkbelasting, ontspan je regelmatig, zoek steun en verhoog zo nodig je bekwaamheden door bijscholing en intervisie.'

Stichting Eleos uit Amersfoort verzorgde de inhoud van deze dag. Bij voldoende belangstelling zal Eleos een vervolgcursus voor predikanten geven over burnout en daarmee samenhangende problematieken (zes bijeenkomsten). Wie interesse heeft, kan zich aanmelden bij Eleos, Printerweg 21-23, 3821 AP Amersfoort, tel. 033-4559409 of e-mail: erica.drewes@eleos.nl.

Zelfwaardering

Onder de verschijnselen die kenmerkend zijn voor burnout hoort ook vaak een laag zelfbeeld. Met maskers wordt die problematiek afgedekt naar buiten, net zolang tot je dat niet meer lukt. In De Wekker (8 oktober 2004) las ik een bijdrage van dhr. Van der Molen, o.a. docent didactiek aan de Theologische Universiteit te Apeldoorn onder de titel Voel je je gewaardeerd?

'Het is al weer even geleden dat ik hem sprak. Hoge opleiding, goed salaris, mooi huis en een lieve vrouw. Toch was hij ongelukkig, somber en aldoor maar zoekend naar bevrediging in en bevestiging van zijn activiteiten. Toen we met elkaar doorpraatten, bleek hij een zeer lage zelfwaardering te hebben, waardoor de innerlijke drang naar meer prestaties en perfectionisme een zware tol van hem eisten. De angst om tefalen en de angst om afgewezen te worden door collega's of door kerkmensen, zelfs tot in zijn vriendenkring toe, bracht hem tot het dragen van een masker. Altijd vriendelijk, altijd behulpzaam, nooit "nee" durven te zeggen en altijd de beste prestaties neer te willen zetten leek de' manier om een gevoel van acceptatie en waardering te krijgen. Het werd me duidelijk dat hij doodmoe was van al zijn maskers. Toen ik hem vroeg hoe hij omging met kritiek, of met het mislukken van een project, bleken die dingen diepe impact te hebben in zijn bestaan. Soms had hij dagen of een week lang nodig om dat soort zaken te verwerken. Hij voelde dit als een persoonlijkfalen en als een afwijzing. Gedachten als: "Ze mogen me niet meer" of "Wat stel ik nu nog voor" maakten hem somber en negatief. Zijn vrouw probeerde hem te begrijpen en bedacht leuke uitstapjes als afleiding. Ondanks dat veranderde er niet veel. De dingen die hij deed, bepaalden wie hij was. Anders gezegd, bepaalde de "buitenkant" zijn "binnenkant". Zijn binnenkant riep om waardering, acceptatie. Hij dacht het te vinden door een perfecte invulling van zijn buitenkant.

Indrukwekkend en roerend was zijn verhaal, je proefde de eenzaamheid in zijn denken en misschien wel in zijn bestaan. Nu ben ik geen psychiater, maar ik begreep heel goed dat zijn manier van denken niet klopte met de werkelijkheid. Moeilijk is het om de juiste woorden te vinden. Ik heb daarom maar weinig gezegd, maar intens geluisterd. Opvallend was nog wel in ons "gesprek" dat hij bij God zichzelf kon zijn, hij wist zich onvoorwaardelijk gewaardeerd door Hem. Hij hoefde zich bij God niet te bewijzen om gewaardeerd te worden. Concluderend mocht hij van zichzelf bij God zwakzijn, maar moest hij sterk zijn bij mensen.'

Deze bijdrage bedoelt overigens ouders en andere opvoeders te helpen bij de geloofsopvoeding. Het gebrek aan eigenwaarde wordt immers vaak al van jongsaf aan kinderen meegegeven omdat ouders kinderen altijd het gevoel geven dat ze nog beter en nog meer moeten presteren. Voor God echter mogen we zijn wie we zijn. 'Niet ons gedrag, niet onze prestatie maakt ons voor Hem belangrijk... Je bent waardevol voor God, ook al voelt het soms niet zo!'

J. MAASLAND

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen