Meer dan een promotor

Vorige week woensdag, 27 oktober, overleed professor C. Graafland. Dat is voor velen, zeker ook voor mij, een diep ingrijpende gebeurtenis. Hij was mijn leermeester en ik was een van zijn leerlingen. Dat schept een bijzondere band, vooral als de leermeester ook de kenmerken van een geestelijke leidsman vertoont. Dan wordt er een band doorgesneden, die uniek is. Het maakt me verdrietig. Graafland, die altijd ergens in de buurt van je was, is er niet meer. Het geeft me een leeg gevoel. Wat is een leerling zonder leermeester?

Het begin

Toen ik in de jaren zestig in Utrecht studeerde, hoorden we als studenten van doctor Graafland, die gepromoveerd was op een onderwerp, dat ons intens bezighield: De zekerheid van het geloof. Een onderzoek naar de geloofsbeschouwing van enige vertegenwoordigers van de reformatie en de nadere reformatie. (1961) We discussieerden over het boek op emotionele wijze, want het ging om dingen die met ons eigen geloof en onze vorming tot het predikantschap te maken hadden. Terwijl anderen zich minder in hem herkenden, vond ik juist in hem een identificatiefiguur.

Dat nam nog toe, toen zijn publicaties begonnen te komen. Vooral het boekje Verschuivingen in de Gereformeerde Bondsprediking uit 1965 sprak me erg aan. De nadruk op het verbond - in de lijn van Woelderink - als het enige houvast en het richtinggevende principe voor kerk en geloofsbeleving waren voor mij prikkelend en inspirerend. Graafland, begiftigd met een scherpzinnig verstand en een pen die zo precies kon formuleren, wees mij de weg hoe je de schatten van de traditie in rapport kan brengen met de tijd, waarin wij nu leven. Ja, zo zou ik het ook willen.

Promotiebegeleiding

In 1978 kwam ik schoorvoetend bij hem met een onderzoeksplan voor een promotieonderzoek. Ik voelde meteen zijn enthousiasme voor het onderwerp, maar merkte ook zijn rationele weging van de kans van slagen. Hij zei: 'Ga eerst maar eens naar de bronnen zoeken en lezen, lezen en nog eens lezen en kom dan maar eens bij me terug.' Daar gingen enkele jaren mee heen. Toch, wanneer we elkaar ontmoetten, zei hij: 'Je gaat wel door, hè! Denk er om.' Toen ik met het eerste hoofdstuk bij hem kwam, was hij - hoewel kritisch - positief. En zo is er een relatie gegroeid tussen leermeester en leerling. Hij was voor mij een deskundige, maar ook een zorgzame promotor. Toen eindelijk in 1986 de bekroning kwam en het lange gezamenlijke traject van studie achter de rug was, voelde ik: Graafland is meer dan een promotor. Hij is een leidsman, een identificatiefiguur, zo een van wie je het belangrijk vindt, te horen hoe hij er over denkt, ook al zou ik als leerling de leermeester niet in alles volgen. Dat hoefde ook niet.

De band - ook de geloofsband - tussen ons is altijd gebleven. Regelmatig ontmoetten we elkaar in de huiselijke kring en spraken met elkaar over de kleine en de grote dingen van het leven. Wat kon hij daarvan genieten. Toen mijn benoeming in Leiden kwam en de oratie volgde, leefde hij zo intens mee. Hij zag er ook iets in van de bekroning van zijn eigen werk en daarin de bekroning van Gods gaven.

Theoloog

Professor Graafland was een echte theoloog. Maar dan zó dat het voor hem zelf vlees en bloed was. Hij woonde als theoloog in het huis van zijn theologie. Hij had een scherpe visie op de dingen die in kerk en theologie gebeurden. Ook gingen werkkracht en denkkracht samen op. Wat heeft hij veel gepubliceerd. Ik denk dat we kunnen spreken van een oeuvre. Het meeste wat hij schreef, las ik. De grote boeken over de verkiezing en over het verbond. De kleinere werken zoals Bijbels en daarom gereformeerd. De uitdagende boeken zoals Gereformeerden op zoek naar God en de vrome geschriften, zo- ' als zijn prekenbundel Nalezing.

Vaak las ik ze met instemming. Soms was ik het helemaal niet met hem eens. Maar altijd voelde ik me sterk betrokken op zijn intentie. Wars was hij van namaak-theologie. Maar ook van een theologie, die slecht is voor de kerk. Op een dag van de Leidse Lezingen (1994) mengde hij zich als lector in een hoogstaand debat. Op een contio leverde hij principiële kritiek op Berkhofs Christelijk Geloof. In Kontekstueel ging hij het kritisch gesprek aan met kardinaal Simonis. In Theologia Reformata analyseerde hij diepgaand de invloed van de gereformeerde scholastiek. En in de auto naar een studiedag zaten we dan weer door te praten over de betekenis van de gereformeerde traditie.

De gereformeerde traditie

Hij nam in de gereformeerde traditie een eigen plaats in. Hij was er (van huis uit) met duizend vezels mee verbonden. Altijd speelde op de achtergrond van zijn theologie mee het (voor)beeld van zijn moeder, die de 'oude schrijvers' las, zoals F. A. Lampe. Juist omdat die gereformeerde traditie hem zo lief was en hij er midden in wilde staan, was hij ook kritisch. Hij beklopte de traditie op waarheid, echtheid, houvast en relevantie. Hij klopte soms zijn eigen vingers zeer. Hij zei: je moet door de traditie heen kruipen. Helemaal er door heen kruipen, totdatje de bron, de Schriften vindt. Daar gaat het om. En als je die bron gevonden hebt, kun je ook echt zoeken naar de betekenis ervan in onze tijd. Die bron blijkt zo verrassend actueel te zijn.

Graafland was een man die veel liefde voor de kerk had. Hij preekte zo graag en zo goed. Als hij niet preekte, zat hij op zijn plekje in de Sint Jan in Gouda onder het Woord. Hij was heel erg bewogen over het SoW-proces, uitlopend op de vorming van de Protestantse Kerk in Nederland. Hij botste met dr. B. Plaisier in Centraal Weekblad. Dat was geen pose, maar diepe ernst. Hij wist dat een kerk alleen maar kerk kan zijn, als ze kerk van het Woord is. En als de kerk het Woord loslaat, zoals hij om zich heen zag gebeuren, dan kan ze dat niet meer zijn. Dan gaat het mis. Die boodschap laat hij ons na. Laten we er acht op slaan. Gedenkt uw voorgangers. (Hebr. 13: 7)

Leerling van de Schriften

Graafland was mijn leermeester. Hij was dat het meest, omdat hij zelf ook leerling bleef, namelijk van de Schriften. Uit het Woord theologiseerde, preekte en leefde hij. De katheder stond in dienst van de kansel. Diverse preken die ik de laatste jaren van hem hoorde, waren vrucht van een combinatie van studie, dagelijkse bijbellezing en meditatie. Dat was Graafland op z'n vruchtbaarst. Dan mengden zich wetenschap en vroomheid, zoals Voetius in zijn oratie zei: scientia cum pietate conjugenda. (wetenschap met vroomheid verbonden)

Onvergetelijk is de preek die hij in 1993 in de St. Jan hield, toen hij zijn veertigjarig predikantschap herdacht. Hij getuigde van de toekomstverwachting van Paulus, van de zekerheid van het geloof - en daarmee van zijn eigen toekomstverwachting en van zijn eigen zekerheid van het geloof. Toen kon een kind het begrijpen. Het was de verborgen omgang met God, die het geheel doortrok. De gesprekken die we hadden, waren dan ook het fijnst als het ging over die verborgen omgang met God. Ik bedoel het bevindelijk kennen van de Heere. Hij was voor mij het grootst als hij klein was en stamelde: die poort staat open, ook voor mij.

Het levenseinde als nieuw begin

De laatste ontmoetingen vonden plaats in het ziekenhuis in Gouda. Daar lag hij, omringd door medische apparatuur. Zijn afscheid bestond uit een handdruk, een beweging van zijn ogen en een jaknikken op de geborgenheid in God en een laatste groet. Ja, hij was mijn leermeester en zal hij het altijd blijven. Ik had hem lief. Professor Graafland is Thuis gekomen. Na een lange, bewogen levensreis. Ik wens mevrouw Graafland en haar gezin heel veel kracht toe om het verlies te dragen. Gelukkig is er de gemeente, die u draagt in het gebed. Sterker nog: gelukkig blijft God in Jezus Christus Dezelfde, Die beloofd heeft: 'Wanneer gij zult gaan door het water, Ik zal bij u zijn en door de rivieren, zij zullen u niet overstromen; wanneer gij door het vuur zult gaan, zult gij niet verbranden en de vlam zal u niet aansteken.'

We zullen professor Graafland missen. Maar we weten dat zijn levenseinde het begin is van de eeuwige heerlijkheid. De Theo-logie (het spreken over God) is overgegaan in de Theodoxologie. (het loven en prijzen van God) Dat was zijn diepst verlangen, dat nu vervuld is.

W. VERBOOM, WADDINXVEEN

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen