De ware schat van de kerk

De humanist Erasmus, Luthers tegenspeler, deelde met hem de grote betekenis van de Bijbel, getuige zijn stelling dat 'de voornaamste reden tot de verbetering van de christelijke religie hierin rust dat alle belijders van de christelijke filosofie op aarde vóór alles de leringen van hun Schepper in zich opnemen uit de geschriften van de evangelieschrijvers en apostelen'. Erasmus zou willen dat 'alle vrouwen de evangeliën en de brieven van Paulus lazen en dat deze Schriftgedeelten werden vertaald in alle talen'.

Luther heeft zich er daadwerkelijk voor ingezet dat het Duitse volk de schat van de kerk in handen kreeg, dat in de Duitse taal het Woord van God gelezen kon worden, ook het Oude Testament - al was hij daar liefst twaalf jaren mee bezig. In zijn arbeid was de reformator ervan overtuigd dat aan het reviseren van een bijbelvertaling in principe nooit een einde komt. De huidige discussie gaat echter niet over de keuze tussen Latijn en volkstaal, maar over de noodzaak van een nieuwe(re) vertaling.

Op straat, te grabbel

Aan de NBV is jarenlang hard gewerkt, vanuit een gezamenlijke visie over de uitgangspunten. Meer dan honderd vertalers, literatoren en andere deskundigen uit meer dan twintig kerken werkten samen aan dit project. Op 27 oktober werd het eerste exemplaar overhandigd aan koningin Beatrix. In onze Vorstin werd deze Bijbel als het ware aan het volk gegeven. Dat is een mooie gedachte.

De Bijbel is Gods openbaring aan mensen, het Woord van de levende God. Dat Woord heeft onder ons gewoond, want het is vlees geworden. In een vraaggesprek over de betekenis van de Bijbel in zijn leven herinnerde prof. Graafland eerder dit jaar aan een gemeenteraadslid van GroenLinks, die tegen zijn ChristenUnie-collega zei: 'Jij denkt dat die Bijbel alleen van jou is. Waarom mogen wij hem niet lezen zoals wij denken dat het moet? ' Het leerde de hoogleraar dat de Bijbel niet meer beschut is binnen de veilige muren van de kerk en van het orthodoxe Schriftgeloof. 'De Bijbel is te grabbel gegooid. Ieder kan ermee doen wat hij wil.' Maar tegelijk zei hij 'zoveel vertrouwen in de Bijbel als Woord van God te hebben dat dit boek toch zijn werk zal doen.'

Het Woord gaat de wereld door - en die gedachte was aanwezig bij de presentatie in Rotterdam. Wie door de stad loopt, passeert op weg naar de Laurenskerk zakenmensen, winkeliers, junks, Nederlanders én medelanders. In deze context staat de kerk en draagt ze haar schat. Zo klonk ook het gebed tijdens de viering ter gelegenheid van de introductie van de NBV: 'Laat Uw Woord ontkiemen, in de stad, in de kerken, op straat, in de politiek, tussen bedrijven, op scholen'.

Geheimenis

Wie de laatste week van oktober de media gevolgd heeft, weet dat er sprake was van ongekende aandacht voor de Bijbel. We leven tegenwoordig van de ene hype naar de andere, en kennelijk past een nieuwe bijbelvertaling goed in dat door krant en beeldbuis bepaalde levenspatroon. Is die aandacht positief?

In de Laurenskerk werd Lukas 8 gelezen, de gelijkenis van het zaad. Hier geeft Jezus onderwijs over de verborgenheden van het Koninkrijk van God. Is dat geheimenis niet vooral dat het Woord niet door kracht van reclamecampagnes en geweld van mediabonzen zijn werk doet, maar door de Hei: lige Geest? 'Horende niet verstaan' (Statenvertaling) of'horen zonder iets te begrijpen' (NBV) is een reële optie. Daarom moeten we de geweldige aandacht voor de Bijbel in deze weken maar relativeren, en bezien wat hiervan blijvend is, wat de tijden verduurt, wat Gods stem mensen werkelijk zegt. Die bijbelse nuchterheid neemt ondertussen niet weg dat we geloven dat het Woord niet gebonden is, dat de Geest van God zijn eigen weg gaat.

Crisis

Waar God werkt door het Woord, weten we inmiddels goed waar we als Nederlandse volk staan. Aan de vooravond van de NBV-introductie lieten NCRV, Vrije Universiteit, Nederlands Bijbelgenootschap en Trouw onderzoeken hoeveel Nederlanders een Bijbel hebben én daaruit lezen. Zelfs onder christenen waren er die aangaven geen boodschap aan dé Boodschap te hebben. Net de helft van de Nederlanders heeft een Bijbel in huis, waar dit in 1996 nog voor twee derde van onze landgenoten gold.

Het maakt ons duidelijk dat de crisis verder gaat dan waardering voor of kritiek op een vertaling. In de vraag naar het doel van ons bestaan - waar kom ik vandaan en waar ga ik heen? - zal het Woord van onze Schepper weer moeten klinken, voor Wiens aangezicht wij leven. Dat gaat zoveel dieper dan dat theatermakers, politici, muzikanten en sporters hun favoriete bijbeltekst mogen noemen, waarbij criterium lijkt wat in mijn kraam past. 'Mijn volk is uitgeroeid, ómdat het zonder kennis is', klaagde Hosea. Het gaat daarbij om het terzijde schuiven van de wet van God, dat is Zijn Woord. Wat jammer was het daarom dat in de Rotterdamse Doelen tijdens de presentatie van de NBV niemand heeft gezegd dat hij of zij in de Bijbel Gód had ontmoet, door dit Woord in een blijvende relatie met Hem was gekomen. Want zo alleen is de Bijbel, in welke vertaling dan ook, van belang voor de oecumene en de samenleving, een doelstelling die dezer dagen veel aandacht krijgt. Terecht zei de rector van seminarie Hydepark, dr. H. de Leede, in Trouw dat hoewel hij positief staat tegenover hernieuwde belangstelling voor de Bijbel, hij niet verwachtte 'dat

mensen er gelovig of kerkelijk van worden. Daar is méér voor nodig'.

Synodevergadering

En dat 'meer' is nu waar de kerk voor heeft te staan, wetende dat een schat niet in de aarde opgeborgen moet worden. De kerk weet dat het Woord 'te grabbel' ligt op straat, dat het verminkt en bespot wordt, geloofd maar ook verworpenl Daarom zal ze er haar alles aan gelegen moeten zijn, voor haar leden en Voor haar missionaire opdracht, dat het Evangelie in onze cultuur verstaanbaar klinkt - 'we horen God in het Nederlands', zei kardinaal Danneels in navolging van Johannes Bogerman - en tegelijk'als de openbaring van God betroutuba& pis, opdat we ook in een vertaling niets afdoen van 'de woorden van het boek dezer profetie'.

Het is in dit kader van groot belang dat de synode van de Protestantse Kerk volgende week vrijdag over de NBV spreekt. Op weg naar deze bespreking heeft de zogeheten Amsterdamse ScKóol - een groep theologen die de Bijbel wil uitleggen vanuit een nauwkeurig lezen van de grondtekst - de synode in een Open brief gevraagd zich zorgvuldig te beraden op de inhoud van deze vertaling, die niet klakkeloos te aanvaarden, maar in de gemeenten te beproeven.

Dat is een terecht signaal van deze Amsterdamse theologen! Laat in alle kerkelijke vergaderingen zorgvuldig nagedacht worden hoe wij met de schat van de kerk omgaan. Daarbij is het niet het minst van belang waaraan deze vertaling getoetst dient te worden, in welk kader de discussie over een vertaling staat.

Schriftgèloof

Hier komen we naar onze overtuiging bij de kern. Waaraan toetsen we een bijbelvertaling? In het tijdschrift Kerk en Theologie werd deze zomer gesteld dat de bijbelvertaalvraag binnen de kerk nog nauwelijks aan de orde geweest is. In een verwijzing naar het door de Gereformeerde Bond uitgegeven boekje Kanttekeningen bij de Nieuwe Bijbelvertaling schreef ds. G. Kalsbeek dat de auteurs zich rekenschap geven 'van wat de belijdenis van de bijbel als Gods Woord betekent voor het bijbelvertalen'. Het is ds. H. J. Lam die hierin inderdaad schrijft dat 'de uiteindelijke waardering voor de NBV nauw samenhangt met het Schriftprincipe dat wordt gehanteerd. Voor ons is dat verwoord en beleden in de artikelen 2-7 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis. In de vertaalkeuzes komt de theologische grondhouding aan het licht'. Daarom toch werd aan medewerkers aan de Statenvertaling de eis van godzaligheid gesteld? En dr. G. van den Brink heeft opgemerkt dat het niet waar is dat de theologie pas begint, als de vertaling ophoudt.

Het is daarom wat minimaal en ook wel selectief dat naar bovengenoemd boekje in het te bespreken synoderapport Een Nieuive Bijbelvertaling - Een Nieuwe Kerkbijbel alleen dan verwezen wordt als de populariteit van Het Boek of de Groot Nieuws Bijbel benoemd wordt. Zou het pleidooi in deze uitgave voor een Bijbel die tegelijk betrouwbaar en verstaanbaar is, door de opstellers van het rapport niet gehoord zijn? Daarbij is toch duidelijk dat liefde voor de Statenvertaling - met erkenning van de vervreemding van het taaleigene en de noodzaak van een herziening - niet slechts voortkomt uit een emotionele binding aan het vertrouwde.

Brief van Christus

Een nieuwe vertaling brengt de Bijbel weer ter sprake. Boekhandels doen goede zaken. Reclameteksten klinken, waarbij de joodse gemeenschap zich terecht irriteerde aan een misplaatste typering van het boek Esther. AI deze belangstelling zal vast nog even voortduren, totdat een volgend thema ons bezet. De eerste vraag voor christenen is daarom niet welke vertaling ze gebruiken, maar of in hun leven het Woord tot klinken komt, omdat het in hun hart geworteld is. 'Gij zijt onze brief', zegt Paulus tegen de mensen in Korinthe, 'bekend en gelezen door alle mensen. Daar gij openbaar zijt geworden, dat gij een brief van Christus zijt'. Zo draagt de kerk, zo draagt elk kind van God, de ware schat van de kerk mee én uit, het heilig evangelie van de heerlijkheid en genade van God.

P. J. VERGUNST

Omdat vorige iveek op deze plaats pro/. C. Graafland herdacht werd, besteden wij deze week aandacht aan de presentatie van de NBV. De komende tijd hopen we in ons blad in vier artikelen commentaar te geven op vier bijbelboeken uit de NBV: een pro/eet, een psalm, een evangelie, een brief van Paulus.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen