Als de zorg te zwaar wordt

Wanneer een echtgenoot of ouder dement wordt, geeft dit soms veel zorg. Met name wanneer hij of zij 's nachts voortdurend in de weer is. Zelf doet u geen oog meer dicht. De nachtrust schiet er bij in, de weerstand neemt af en u houdt het uiteindelijk niet meer vol. Wat dan? De zorg uit handen geven?

Uitgeput

Het erkennen dat de zorg te zwaar wordt is uiterst moeilijk. We willen het volhouden. We moeten er niet aan denken dat vader straks in het verpleeghuis zal zitten. Vader is wel verward, maar niet zo erg als mensen in het verpleeghuis. Hij moet thuisblijven. We zullen zorgen dat het lukt. We gaan tot het uiterste.

In de praktijk gebeurt dit veelvuldig. Mensen gaan inderdaad door tot het uiterste. Al hun reserves worden verbruikt en, wanneer opname toch noodzakelijk is, blijkt dat ze volledig 'op' zijn. 'Ik was uitgeput' of'Ik kon niet meer', zijn zinnen die familieleden bij opname regelmatig uitspreken. In de praktijk blijkt met name het omdraaien van het dag-nacht-ritme de meeste problemen te geven. De demente ouder of echtgenoot spookt voortdurend 's nachts. Telkens komt hij of zij het bed uit. Dat behoeft niet met veel lawaai gepaard te gaan, maar het feit dat hij zomaar door het huis scharrelt, belemmert de partner om te kunnen slapen.

Na een lezing over dit onderwerp vertelde een vrouw van 59 jaar over haar even oude echtgenoot. Sinds drie jaar is haar man dement. Hij bezorgde landbouwproducten (bestrijdingsmiddelen, e.d.) bij boeren en tuinders, maar in toenemende mate ging hij fouten maken. Hij kon zijn administratie niet meer bijhouden.

Door middel van allerlei kunstgrepen wist deze vrouw de zorg voor haar man in goede banen te leiden, totdat hij 's nachts ging spoken. Ze sliepen niet meer bij elkaar, want anders deed ze helemaal geen oog meer dicht. Ten slotte deed ze zelfs zijn slaapkamerdeur op slot, om te voorkomen dat hij het hele huis overhoop zou halen of naar buiten zou gaan. En toch werd de zorg te zwaar. Ze hoorde hem stommelen en aan kastdeuren rommelen.

Ze maakte zich zorgen dat hij zou vallen. Al met al sliep ze zelf nauwelijks. Overdag lag haar man op de bank te slapen. Dan haalde hij zijn nachtrust weer in. Maar zij kon dat niet. Dat brak haar op. Hoewel haar man nog maar 59 jaar was, moest hij toch in een instelling worden opgenomen. De zorg werd te zwaar.

Kinderen

Een andere zorgfactor is incontinentie. Zolang mensen nog naar toilet gaan en zichzelf niet bevuilen, is de zorg vaak nog op te brengen. Maar wanneer dat anders wordt, wanneer de demente echtgenote of ouder zelf het i'ncontinentiemateriaal afdoet en daarmee gaan rommelen, overschrijdt de zorg snel een grens.

Naast toegenomen zorgbehoefte speelt ook de draagkracht van de gezonde partner of van de kinderen een rol. Hoe vitaal is de echtgenoot nog? Welke mogelijkheden hebben de kinderen? Wonen ze ver weg? Hebben de kinderen een eigen gezin? Laura Reedijk noemt in haar boekje Hebt je nog een moeder? deze categorie een sandwich-generatie. Ze hebben de zorg voor hun ouders, staan nog volop in het werkzame leven en hebben ook de zorg voor hun eigen kinderen. Wie houdt dat vol?

Familieband

Dat een gezonde echtgenoot of dat kinderen veel voor de demente ouder willen doen, heeft verschillende redenen. Eén daarvan is de familieband. Wanneer Adam over Eva zegt: 'Deze is ditmaal been van mijn benen en vlees van mijn vlees', dan is dat meer dan een nuchtere constatering hoe de Heere Eva heeft gemaakt. Daarin klinkt de onderlinge verbondenheid en verwondering door. Dat is de familieband, de bloedband, en het geeft aan dat ze volledig bij elkaar horen.

Omdat dementie meestal pas op hoge leeftijd begint, hebben veel echtparen tientallen jaren achter de rug. Ze hebben lief en leed samen gedeeld. Ik zal hier niet uitvoerig op in gaan, maar het is duidelijk dat - als het goed is -

er een intense verwevenheid is ontstaan. 'Ze zijn met elkaar vergroeid', zo typeerde een zoon zijn ouders. Of, zoals een hoogbejaarde vrouw het verwoordde: 'Moet ik mijn man hier achter laten, terwijl hij altijd zo goed voor mij is geweest? ' De huwelijksband is gesmeed in de liefde. Dat maakt scheiden vanwege de dementie zo pijnlijk. Hetzelfde geldt voor de ouder-kind-relatie. Deze is anders dan van ouders onderling, maar kan eveneens hecht zijn, ten miste als het goed ligt Als we bedenken wat onze ouders voor ons hebben gedaan, als we terugdenken aan de tijd van ziekte en zorg - telkens stonden ze klaar. Ze hebben als grootouders nog opgepast op onze kinderen. Zouden we dan niet voor hen zorgen, op het moment dat dat nodig is? Veel kinderen zullen deze vraag als vanzelfsprekend bevestigen.

Ik laat buiten beschouwing dat, wanneer de band tussen ouders en kinderen altijd al slecht was, dit gevolgen heeft voor de wederkerige zorgzaamheid. Ook die situaties komen helaas voor.

Belofte

Naast de bloedband en de liefde speelt ook de huwelijksbelofte een rol. 'Toen we trouwden, hebben we elkaar be-Ioofd bij te staan tot de dood ons scheidt, dus ook in kwade dagen'. Deze woorden komen overeen met het huwelijksformulier, maar zijn niet onbegrensd.

Soms beloven de echtgenoot of de kinderen expliciet dat de demente ouder in de eigen woning mag blijven. Dat ze het beloven, is goed verklaarbaar. Recent vertelde een zoon hoe het was gegaan. Zijn vader werd geleidelijk dement en hij bemerkte zelf de afbraak van zijn verstand. Telkens werd hij geconfronteerd met alles wat hij fout deed. Toen kwam de angst om 'weg te moeten' zo sterk naar voren dat hij een emotioneel appèl dëed op zijn vrouw en dochter: 'Jullie brengen me toch niet weg? Ik mag wel hier blijven? ' Zegt dan maar eens dat het niet kan. De dochter en de echtgenote konden dat niet en beloofden dat hij thuis mocht blijven. Voor de man was dat een geruststelling, alhoewel hij het enkele dagen laten weer vroeg, omdat hij het vergeten was. Maar voor zijn vrouw en dochter werd het een zware last. Beloofd is beloofd.

Mag zo'n belofte worden 'verbroken? Laat ik voorop stellen dat we met beloften niet lichtvaardig mogen omgaan. De Bijbel zegt het duidelijk: 'Laat uw ja ja zijn'. Het is beter om niet te beloven dan het te beloven en niet na te komen. Lees bijvoorbeeld de wetgeving betreffende de belofte van het Nazireërschap. Wees daarom voorzichtig met het doen van beloften. Zeg het onder voorbehoud, bijvoorbeeld 'Je mag thuisblijven, zolang het mogelijk is'.

Ik denk ook aan Psalm 15. Daar worden enkele punten genoemd van hen 'die oprecht wandelen'. Vers 4b luidt: 'Indien hij gezworen heeft tot zijn schade, evenwel verandert hij niet'. Dit betekent dat, wanneer de belofte uiteindelijk nadelig blijkt te zijn, het niet goed is om deze te veranderen. Blijf achter je woorden staan, ook al pakt het ongunstig uit

Dat geldt ook voor de belofte aan een dementerende ouder. Blijf in beginsel achter deze belofte staan, hoe moeilijk dat ook is.

Grenzen bereikt

Waarom legt de Bijbel zoveel nadruk op het houden van beloften? Omdat uiteindelijk de zaligheid van zondaren gegrond is in de belofte van God. Wanneer de Heere ook maar enigszins Zijn belofte zou terugnemen, zag onze toekomst er uiterst somber uit. Maar opdat Hij betrouwbaar is in Zijn Woord, vraagt Hij dat ook van ons.

Mag een belofte dan nooit worden verbroken? Er zijn situaties waarin er geen andere optie meer is dan verbreken. Denk bijvoorbeeld aan de wijzen uit het oosten. Ze hadden Herodus beloofd om terug te komen. God verbiedt het hen echter in een droom.

Ik wil onze situatie niet helemaal vergelijken met die van de wijzen uit het oosten, maar deze geschiedenis toont wel aan dat een belofte niet onbeperkt is. Dat geldt ook wanneer een belofte puur emotioneel is afgelegd. Wie kan het smekende appèl en die angstige ogen van de demente ouder weerstaan? 'Natuurlijk mag hij thuis blijven', aldus vrouw en kinderen. Maar deze woorden zijn meer een uiting van emotie dan van een zorgvuldige be- , oordeling.

Wanneer ten slotte de zorgzame partner ten onder zou gaan aan haar eigen belofte, is noch de demente oudere, noch de zorgzame echtgenote gebaat bij vasthoudendheid. In die situaties worden grenzen bereikt en is opiiame in een instelling soms de enige oplossing. Dat laatste betekent niet dat de zorgzame echtgenoot wordt uitgeschakeld, maar dat de zorg een andere invulling krijgt.

A. A. TEEUW, RIDDERKERK

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen