Kerst-Kind in cultuur van het Avondland

Onze cultuur is nóg gestempeld door Kerst, maar vaak op wijzen die weinig met Christus' geboorte uitstaande hebben. Het mysterie, dat Anselmus van Canterbury verwoordde in 'Waarom werd God mens? ', zit meer in wat een Duitse protestantse mysticus opmerkte: 'Werd Christus duizendmaal in Bethlehem geboren, maar niet in u, gij zijt gewis verloren.'

Oude kerken, prachtige boekverluchting, polyfone muziek vóór de Reformatie: zonder kennis van 'Kerst' kun je die kunst niet echt genieten. Er zijn echter hulpmiddelen, ook voor niet-meer-gelovigen. Zo is er recent 'Er is een Kindeke...', over 'De geboorte van Jezus in de Nederlandse en Vlaamse cultuur' in tekst, beeld én muziek. Bij deze uitgave zit een mooie kerst-cd met zes nummers, van 'Omnes nu laet ons Gode loven' tot Sweelincks 'Puer nobis nascitur' (Een Kind is ons geboren). Uitvoerenden zijn o.m. Camerata Trajectina en Capilla Flamenca ('Variaties op een Kindeken' van de blinde Jacob van Eyck). Samensteller prof. Ignace Bossuyt, hoogleraar oudere muziekwetenschap in Leuven, belicht het kersdied in de Nederlanden. 'Omnes nu laet ons Gode loven' is ontstaan in de kring der Moderne Devotie (Deventer, Windesheim). Sweelinck gaf in 1619 in Antwerpen zijn 'Gewijde Zangen' uit, met o.a. 'Hodie Christus natus est' (Heden is Christus geboren) en zijn 'Driekoningenmotet'. 'Hoe leyt dit kindeken' werd volgens Bossuyt pas sinds 1900 zo populair. Het is van de - ook blinde - Johannes Berckelaers (ca. 1630- 1700), met vijf kerstbundels op zijn naam, waarin 'Blaest de cornetten'.

Boek-redacteuren zijn theoloog S. Noorda (voorzitter NBV-commissie) en historica C. Oele. Naast eigen bijdragen, over fantastische verhalen rond Jezus, Jozef en Maria (Noorda) en opmerkelijke geboortevoorstellingen (Oele en prof. H. van Os) zijn er andere artikelen. Prof. W. Weren (rk-nieuw-testamenticus) schrijft kritisch over Jezus' geboorte en vroegste jeugd bij Mattheüs: waarom dit hier zó verteld is. Prof. H. J. de Jonge (Leids nieuwtestamenticus) gaat Lukas 1 en 2 hierover na. Prof. H. Pleij (neerlandicus) onderzoekt kerstvoorstellingen in de late Middeleeuwen: 'Het zoete kindje en een pantoffelheld'. J. Helsloot (Meertens Instituut) bespreekt de kerstboomfolklore in 'Kinderen en kerstmis tussen 1840 en 1960' en prof. Jaap Goedegebuure (neerlandicus, Tilburg) de vaderlandse letteren in de 20 e eeuw: 'Inbrekers in de kerststal'. Wanhopig is Reve in 'Moeder en Zoon', Brakmans plaatst Jezus' geboorte in het teken van de dood. Elsschot laat Christus, Allah en Boeddha vergelijken. Positiever is M. Nijhoff in 'De ster van Bethlehem' en kinderlijk-naïef J.H. Leopold in 'Kerstliedje': het Kind 'tuurt in een denkbeginnen'. Felix Timmermans' 'Het kindeke Jezus in Vlaanderen' is tijdloos, 'onversneden katholiek' en nogal Joden-onvriendelijk. Goedegehuure: 'Elke tijd krijgt het kerstverhaal dat het verdient'. De christelijke literatuur/lectuur in 'engere' zin blijft bij hem geheel buiten beeld.

De bundel eindigt, nogal commercieel, met Mattheüsi en Lukas 1 en 2 in de Nieuwe Bijbel Vertaling: '...en legde hem in een voederbak, omdat er voor hen geen plaats was in het nachtverblijf van de stad'. Bedoelt het NBV soms logement 'Het Wapen van Bethlehem'? Praten we nu over 'kerstvoederbakken' en 'voederbakbijters'? Ik geef toch de voorkeur aan een, nog immer heldere, vertaling uit 1637, mét bijhorende interpretaties.

H. H. J. van As, Apeldoorn

N.a.v. Sijbolt Noorda en Christien Oele 'Er is een Kindeke...' Uitg. Salomé, Amsterdam University Press; 166 blz.; 50 illustr., met cd; € 19, 50.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen