Boekbespreking

Waar Willem de Mérode de belangwekkendste dichter uit de periode tussen de beide wereldoorlogen was, is J.K. van Eerbeek de grootste onder de prozaschrijvers uit die periode. Op 30 november promoveerde de nestor onder de christenliteratuurcritici, Hans Werkman, op een biografie van Van Eerbeek, nadat hij eerder al het leven van De Mérode beschreven had. De Zwolse bakkerszoon Meindert Boss bediende zich het meest van het pseudoniem J.K. van Eerbeek, onder welke naam hij tussen 1930 en zijn overlijden zeven jaar later een verhalenbundel en enige romans schreef. Boss bleef kerkganger bij zijn gereformeerde dominees, maar ging een eigen weg ten aanzien van het gereformeerde denken, het calvinistische systeem dat in de nadagen van Abraham Kuyper het gehele leven omspande. Aan het 'rigorisme van de gereformeerde leer' waren naar zijn mening velen te gronde gegaan: 'O God, als de gevangenissen, de ziekenhuizen en de zenuwinrichtingen hun geheimen eens prijs gaven.' Tegelijk wilde hij het orthodoxe christendom niet prijsgeven, wetend dat dit veel dieper ingrijpt dan wat mensen er voor hielden. De titel van Werkmans boek, weglopend uit een citaat uit 1928, is in dit verband trefzeker gekozen: 'Ik wil zien wat ik van God kan te weten komen. Niet om te weten; maar om de haven uit te graven, waar ik mij bergen kan.' Hier ligt de levensstrijd van deze gereformeerde zoon, die het oprechte geloof van zijn vader ziet én oog heeft voor de levenssfeer na die verschrikkelijke Eerste Wereldoorlog. Daar komt zijn tuberculose bij, in die jaren een niet te genezen ziekte. Boss verblijft twee keer lang in het sanatorium en zal als tbc-patiënt ongetrouwd blijven. Werkman heeft een boeiend boek geschreven! Hij tekent het geestelijk en cultureel klimaat van de familie Boss, vader uit een Gronings hervormd geslacht, moeder uit de Afscheiding. Aan de hand van brieven en autobiografische passages uit de verhalen en de romans brengt hij het denken van deze schrijver scherp in beeld. Van Eerbeek wilde geen volksschrijver zijn, maar het gereformeerde volksdeel wel laten zien wat God ten diepste van de mens vraagt.
De biografie houdt de lezer vast, omdat een mens in zijn strijd en zijn zoektocht gevolgd wordt, omdat het gereformeerde leven van tachtig jaar geleden in beeld komt. De vaart gaat slechts hier en daar uit het verhaal als Werkmans oog voor detail te groot is.
Waar voor velen de romans van Van Eerbeek niet meer binnen handbereik zijn, is deze biografie een prachtig (lees)boek om van de oorspronkelijke gedachten van de sympathieke mens Meindert Boss kennis te nemen.

P.J. VERGUNST

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen