Tsunami in Indonesië

Wat mij het langste bij zal blijven rond de tsunami-ramp in Indonesië, is de omineuze stilte na de storm. Die eerste dagen, die eerste beelden, die eerste verbijstering, net na Kerst. Die dolende mensen met de dood in hun ogen, die hysterisch huilende moeders, die zwervende kinderen en die duizenden en duizenden lijken die je ergens onder het puin ziet uitsteken. Een collega vertelde in zijn oudejaarspreek dat hij met zijn negenjarige dochter die beelden verbijsterd zat te bekijken en plotseling haar instinctief naar zich toetrok: daar had jij kunnen liggen, lief kind van me. De laatste schattingen zijn dat 40 procent van de omgekomen mensen in Atjeh jonger dan zestien jaar is. Meer dan 40.000 jonge levens dus, in een oogwenk weggenomen. En wie de witte bodybags op een rijtje heeft zien liggen, zal die beelden niet spoedig vergeten. In die eerste dagen was er een oprechte verbroedering merkbaar, op straat, in de buurt, in de krant, op tv. Overal op straat verschenen jongeren met kartonnen dozen om spontaan geld in te zamelen; de offerbereidwilligheid onder zowel christenen als moslims was groots en authentiek. Veel religieuze en politieke spanning was even weg. Ik weet niet of die stilte ook echt zeven dagen geduurd heeft, maar het voelde als de solidariteit die in de Job-proloog door de vrienden in acht genomen wordt. Bij zoveel verdriet, bij zulke intense beelden, zwijgt een mens. Niet enkel uit piëteit, maar ook vooral omdat iets van die verstomming in jezelf neerdaalt. Je ziet als het ware de waanzin in de ogen van de mensen die dit lijden hebben aanschouwd, en je weet dat in die eerste dagen geen woord die waanzin aankan.

Geloofsonderwerp
Daarna kwamen de woorden. In dit religieuze land, waar iedereen verplicht een godsdienst aanhangt, is deze ramp ook een sterk geloofsonderwerp. Atjeh is de meest islamitische provincie van het land - in de taal van velen: de meest vrome provincie van het land - en daardoor lees je in de krant de vele discussies over hoe het toch mogelijk is dat juist deze provincie dit kwaad overkomt. Want, volgens velen: wie vroom leeft, zou toch eigenlijk een gezegend leven moeten krijgen. Ingezonden brieven in de krant schrijven erover dat deze ramp Jakarta - met haar corruptie, haar losse moraal, haar vele westerse nachtclubs - had moeten treffen. Zowel moslims, boeddhisten als christenen zijn intens en publiekelijk bezig om deze ramp religieus te interpreteren, te duiden, te begrijpen. Allerhande interpretaties hoor je.
Daar zit ook veel platheid tussen. Excuus voor de banaliteit, maar het geeft u misschien een indruk van hoe woorden falen: de fundamentalistisch-islamitische plaatsvervanger van Abu Bakar Ba'asyir zegt gewoonweg in een interview dat de omgekomenen allemaal niet-vrome moslims geweest moeten zijn, terwijl de columnist in het tijdschrift Tempo (de Elsevier van Indonesië) juist beweert dat de omgekomenen de ware vromen waren (in de trant van 'wie God liefheeft, die kastijdt Hij'). Anderen zeggen dat God de inwoners van Atjeh wil straffen, omdat zij al decennialang een separatistische strijd voeren. En mijn buurmeisje heeft van haar vader gehoord waarom al die westerlingen in Thailand omgekomen zijn: omdat zij op zondagmorgen op het strand lagen en niet naar de kerk waren, die goddeloze Europeanen.
Daarnaast merk je dat velen deze ramp als een appèl zien, noem het een oproep tot bekering. De voorzitter van de Muhammadiyah, prof. Maarif, zegt vandaag in de krant: 'Als er corruptie wordt gepleegd met het geld dat door de wereld geschonken is, dan is de Indonesische ziel voorgoed en reddeloos verloren, dan hebben wij zelfs de goddelijke imperatief in deze tsunami niet verstaan'.

Oprechte ontferming
De meest directe band die ik persoonlijk met de ramp heb, is via het eiland Nias. Dit eiland is een overwegend christelijk eiland en vijf studenten van mij komen daar vandaan. Nias is ook getroffen door de tsunami, zij het in veel mindere mate. Ik las in de krant berichten van rond de 450 slachtoffers en rond de tien kerkgebouwen die verwoest zijn. Vergeleken met de ruim 100.000 slachtoffers in Atjeh is dat een relatief klein aantal. Het is nu kerstverlof, dus ik heb de studenten nog niet gesproken. Pas over twee weken zal ik hun verhalen horen. Daarnaast is een andere Nederlander, die in Salatiga woont, vorige week naar Atjeh vertrokken om zich als vrijwilliger aan te bieden. Ook van hem zullen we bij terugkomst de ooggetuigenverhalen horen.
Terwijl ik dit schrijf, druppelen berichten binnen die een mens cynisch maken. Veel kinderen zijn wees geworden en nu blijkt er het gerucht in Atjeh verspreid te zijn dat veel christenen die wezen willen adopteren, met als gevreesd doel Kristenisasi: het stiekem christen-maken van moslims. De hardliners in Atjeh zijn al weer alert, en beginnen verschillende westerse bijdragen te wantrouwen. Onder druk van hen is overigens het hulpaanbod van Israël al afgeslagen.
Wat moet een mens bidden in deze dagen, in een situatie die langzaam maar zeker terugkeert naar de geladen spanning van weleer? Misschien dit: dat de taal van oprechte ontferming verstaan wordt. Dat binnenlandse aangeboden hulp niet politiek gemaakt wordt, maar daadwerkelijk aankomt als teken van mee-lijden. Dat die allereerste momenten van solidariteit, ook van oprechte hulp van christenen naar moslims, op een bepaalde manier opgemerkt zullen worden en tot zegen zullen zijn.

Indonesië, 12 januari 2005.

KEES VAN EKRIS

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen