Aandacht voor de ware ervaring

Het thema voor deze ontmoetingsdag is ons aangereikt door het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond. Zelf heeft dit bestuur in 1990 een nota uitgegeven waarin de verhouding van gereformeerden en evangelischen aan de orde werd gesteld. Men beoogde daarmee 'enige aanzetten te geven voor een dialoog tussen gereformeerden en evangelischen'. De nota was qua uitgangspunt gebaseerd op geloof naar de gereformeerde belijdenis. In een tiental conclusies werd onder andere gewezen op hetgeen gemeenschappelijk is tussen gereformeerden en evangelischen. Daaronder valt het onvoorwaardelijk buigen voor het gezag van de Heilige Schrift, de overtuiging van de noodzaak van de wedergeboorte door de Heilige Geest, de nadruk op de heiligmaking, de verontrusting over de toenemende invloed van de secularisatie. Bij de verschillen die geconstateerd werden, kwam het vooral aan op de visie op de kerk en de gemeente, met name als het gaat om de structuur van de gemeente. De betekenis van de ambten speelt daarbij een belangrijke rol. De nota stelt: 'De kerk is daar, waar de gemeente, hoe dan ook samengesteld, bijeen is rondom het Woord en is niet een verzameling van louter wedergeborenen, die waar dan ook, bijeen zijn rondom het Woord.' Gereformeerd en evangelisch gaan samen in het gegeven dat zij elkaar wat te zeggen hebben. Gereformeerden hebben een boodschap ten opzichte van de evangelischen, als het gaat om de radicale verdorvenheid van de mens, het aangewezen zijn op genade, de leer aangaande de verkiezing en de uitwerking van de verkiezing in de lijn van het verbond. Evangelischen kunnen aan gereformeerden de vraag voorleggen waarom bij hen sommige gedeelten van de Schrift onderbelicht zijn gebleven: gaven en vruchten van de Geest worden daarbij met name genoemd. Beiden kennen volgens de nota het besef van de noodzaak van een levende vernieuwing, het gebed ook om de doorwerkende en doorleidende kracht van de Heilige Geest, die het geestelijke leven werkt, voedt, onderhoudt en verder leidt. In de nota komen wezenlijke dingen aan de orde, die in de dialoog van gereformeerd en evangelisch aan de orde moeten komen.

Verhevigde belangstelling
Dat er na veertien jaar een vernieuwde en verhevigde belangstelling is voor het thema, hangt ongetwijfeld samen met het feit dat er niet zo lang geleden nogal krasse uitspraken zijn gedaan over de toekomst van het protestantisme, waaronder ook het gereformeerde segment gerekend moet worden. Bekend is de profetie van Alister E. McGrath, die voor het protestantisme in die toekomst geen aparte plek meer ziet weggelegd. Die uitspraak werd op een lezersdag in februari 2004, georganiseerd door Kontekstueel, op zijn inhoud en waarde getoetst.

Drs. W. Dekker bezag de problematiek tegen de achtergrond van het Europese denken. Prof.dr. C. Graafland besprak het thema vooral tegen de achtergrond van het ontstaan van de Protestantse Kerk in Nederland. Uit het geheel bleek een vrij duidelijke waardering voor de wijze van geloofsbeleving binnen de evangelische beweging, en in ieder geval leek het de moeite waard om het thema opnieuw aan de orde te stellen.
Als het waar zou zijn dat religieus/kerkelijk gezien de toekomst aan de evangelicals is, en niet meer aan het protestantisme, dan hebben we ons daarop voor te bereiden, en vooral de theologische en historische waarden en normen nog eens op een rijtje te zetten, en te onderzoeken in hoeverre de gereformeerde traditie, juist door haar evangelisch karakter, een kans van overleven heeft. Ik zal me niet wagen aan een analyse van het huidige gebeuren in kerk en theologie, en nog minder begeven we ons in een speculatief denken over onze toekomst, die immers minder voorspelbaar is dan de grote toekomst van de Heere Jezus. Dat betekent niet dat we de actualiteit willen mijden. Integendeel: onze actualiteit hangt af van een hoopvolle manier van eschatologische leven en denken.

Evangelisch: waar hebben we het over?
Eerst iets over de gehanteerde begrippen en dan de vraag naar de genealogie: is er sprake van een voortzetting min of meer van de doperse beweging, en ook iets voorlopigs over de kwestie of er bij de evangelischen sprake is van een meer of minder uitgewerkte ecclesiologie.
Omdat de evangelischen niet een eigen belijdenis- of belijdende kerk vormen, maar participeren in een brede, vloeiende beweging, is het niet gemakkelijk om een omschrijving te geven die recht doet aan de grote geschakeerdheid die men onder hen kan aantreffen. Het begrip 'evangelisch' wordt in Nederland op veel manieren ingevuld: Evangelische Omroep, Evangelische Alliantie, Evangelische Hogeschool. Het begrip heeft soms een connotatie van de charismatische vernieuwingsbeweging, de zich over rooms-katholieke en protestantse kerken verbreidt. Soms dient zij zich aan als een eenvoudige opwekkingsbeweging, die geen andere kenmerken vertoont dan andere vroomheidsbewegingen, die nadruk leggen op de ervaring van het geloof in alle dimensies van het leven. Ik sluit me daarbij aan bij R. Hille in het Evangelisches Lexikon für Theologie und Kirche. Hij omschrijft de evangelische beweging als 'pietistische-erweckliche und reformatorisch-bekennende Bewegung in den verschiedenen evangelischen Landes- und Freikirchen'. Nadruk valt dan op boete, bekering, wedergeboorte en op een praktisch christendom met ethische heiliging, een spiritualiteit van gebed, wederzijdse zielzorg, gemeenschappelijk bijbellezen en - onderzoek, stille tijd, nadruk op zending en evangelisatie. Twee derde van de 60.000 protestantse zendelingen hebben een achtergrond in de evangelische beweging. Erich Geldbach schrijft terecht dat het begrip in het Duits en in het Engels niet in een nauwkeurige definitie is weer te geven, omdat de theologische, kerkelijke en praktische vragen en problemen die met het woord worden aangeduid, al te zeer verschillen.

Op het punt van de verscheidenheid is er formeel gezien een grote overeenkomst met de gereformeerden en hun traditie. Men kan veilig stellen dat juist die gereformeerde traditie vanaf het begin gekenmerkt wordt door een sterke differentiatie en zich daarin onderscheidt van de lutherse traditie. De lutheranen hebben sinds 1580 hun Konkordienbuch. Het is de gereformeerden nooit gelukt om een dergelijk eenheidssymbool tot stand te brengen. Zij kwamen niet verder dan een harmonisatie van al de confessies. Wanneer we spreken over gereformeerd en evangelisch, dient men, ook geheel afgezien van alle kerkelijke verscheidenheid die we kennen, de vraag te stellen hoe

Op 20 december jl. vond in Nijkerk de jaarlijkse ontmoetingsdag van het Hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond met studenten in de theologie plaats. Hier hield de Apeldoornse emeritus hoogleraar dr. W. van 't Spijker een lezing over het - in veel gemeenten actuele - thema 'Gereformeerd en evangelisch'. In enkele afleveringen plaatsen we de bijdrage van prof. Van 't Spijker.

Red. De Waarheidsvriend

men gereformeerd kan definiëren. Voor vandaag houden we ons aan de gereformeerde confessie, die wij hier te lande kennen en die ons vanuit onze eigen traditie is aangereikt.

Genealogie
Waar liggen de wortels van de evangelische beweging? Terecht wordt door velen gesteld dat we die te zoeken hebben in het Puritanisme en in het Piëtisme, waaraan het Methodisme in de Amerikaanse en Engelse context en de Erweckungsbewegung in Duitsland verwant is. Het Puritanisme begon als een beweging van een doorgaande reformatie van de Anglicaanse Kerk, in de zestiende eeuw. De verinnerlijking van het Puritanisme leidde tot een gespecificeerde belangstelling voor de geloofservaring. In Amerika, waar veel puriteinen zich in de zeventiende eeuw vestigden, kwam het tot een revival, dat doorwerkte naar Europa, en in het Methodisme een gestalte kreeg. In Europa zelf won het Piëtisme aan betekenis. Bij ons nam het de vorm aan van de Nadere Reformatie. Deze ontwikkelde zich als een gemotiveerde poging om de idealen van de Reformatie zelf verder in ons land uit te werken. De visie op de theocratisch functionerende kerk beheerste aanvankelijk de beweging. Later kwam ook hier binnen een Europees heersende cultuuromslag een motief, dat speciale aandacht vroeg voor de ware ervaring van het geloof. In de achttiende eeuw kwam ook hier het revival, zoals bleek in de Nijkerkse beweging, die een model werd voor gelijksoortige ontwikkelingen op tal van plaatsen in ons land. Het waren parallelle verschijnselen, communicerend met wat in Engeland, Amerika en Duitsland plaatsvond. De negentiende eeuw voegde aan deze gang van zaken nog weer een nieuw element toe. In Schotland ontstond rond de Free Church (1843) onder leiding van Chalmers een strikt orthodoxe opleving, die gestalte kreeg in de Evangelische Alliantie, met tal van vertakkingen in Frankrijk, Duitsland, Zwitserland en Nederland. Kenmerkend was hier de gerichtheid op persoonlijke participatie, zonder daarbij rechtstreeks de kerken als zodanig te betrekken. Zo kon in de twintigste eeuw de bodem rijpen voor een grootschalige beweging, zoals wij die vandaag kennen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen