Een product of een proces?

Een kleine, handzame brochure ligt op mijn bureau. Het is een beleidsplan van een kleine plattelandsgemeente. Het is overzichtelijk en goed leesbaar. Niet te uitvoerig en te ingewikkeld. Op de eerste bladzijde is kort een visie verwoord: de gemeente wil betrokken zijn op God en Zijn gemeente. Dit vraagt van de leden om deelname aan de christelijke gemeente en betekent het dragen van verantwoordelijkheid. Vervolgens worden de activiteiten beschreven en worden per onderdeel beleidspunten toegevoegd. Het geheel straalt enthousiasme uit. Men wil zich inzetten. Maar hoe? Dat is de grote vraag achter dit plan. De kerkenraad komt er niet goed uit. Zo kwam de vraag naar mij om advies. Men loopt tegen een aantal grote problemen op zoals: minder inkomsten, toenemende vergrijzing, jongeren die wegtrekken, weinig interesse bij gemeenteleden voor het gemeentewerk, waardoor veel werk op dezelfde personen neerkomt, enz.
Ondanks dit alles wil de kerkenraad toch werken aan goed beleid! De bedoeling is: werken aan een levende gemeenschap! 'We constateren echter als kerkenraad een kloof tussen ons ideaal en de werkelijkheid van de gemeente, zoals deze nu bestaat. Hoe overbrug je die? Waar zit het op vast?'
Moet je niet eerst terug naar af, dacht ik. Naar een bezinning over je identiteit als gemeente. Want is die identiteit hier wel helder? Weet men voldoende waarvoor men staat, waarvoor men ook wil gaan? Zou het niet ontbreken aan een duidelijke visie op het gemeentewerk, dacht ik vervolgens?
Ik formuleerde mijn vragen in de vorm van een stelling: 'Een heldere identiteit is voorwaarde om te komen tot een herkenbare visie op het gemeentewerk, die gedragen wordt door heel de gemeente.' Het is dus van belang dat kerkenraad en gemeente zicht hebben op hun betrokkenheid op God, op elkaar en op de samenleving in pastoraat, diaconaat en missionair werk en déze zienswijze vervolgens hebben geformuleerd in een duidelijk basisdocument (mission statement). Des te beter kan men komen tot het formuleren van beleid, het maken van keuzes en vervolgens de uitvoering daarvan ter hand nemen. Je kunt mooie volzinnen schrijven, formuleringen opstellen, maar dat zegt nog niets van het wezenskenmerk (identiteit) van je gemeente. Beleef je ook wat je schrijft. Past het bij je 'stijl van leven' als gemeente, of anders gezegd: is wat je geschreven hebt gekopieerd uit een ander beleidsplan of zelf verwoord na grondige bezinning?

Identiteit
Mijn stelling kwam aan de orde tijdens een eerste kennismaking met de kerkenraad. Allerlei reacties werden gegeven.
De een zei: 'er is inderdaad een grote kloof tussen ideaal (hoe het volgens de Bijbel zou moeten) en de werkelijkheid (hoe de gemeente op dit moment functioneert). Hoe kunnen we die kloof overbruggen?'
Een ander merkte op: 'hebben we zelf als kerkenraad een duidelijk doel voor ogen?'
Een derde raakte de kern van het probleem en stelde de vraag: 'hebben wij een identiteit als gemeente en waaruit bestaat die dan?'
Met elkaar kwamen we tot de conclusie: je kunt wel een mooi beleidsplan hebben, allerlei zaken op papier hebben gezet, beleidsvoornemens geformuleerd, maar kom je daar veel verder mee, als je niet eerst met elkaar grondig hebt nagedacht over de vraag wie je als gemeente eigenlijk bent, wat je identiteit is. Een andere constatering was dat er tijdens de kerkenraadsvergadering nauwelijks gelegenheid is voor bezinning en onderling gesprek. De vergaderingen worden wel geopend met bijbellezing en gebed, maar een diepgaande bezinning is er nauwelijks. Het excuus is meestal: geen tijd! Maar is dat wel zo? De eerlijkheid gebood te zeggen dat men liever lastige vragen uit de weg gaat en ook was er bij sommigen de angst te veel van zichzelf bloot te moeten geven. Nee, aan het geloofsgesprek kwam men niet toe en aan een duidelijke visie ook niet.

De wandeling
Voldoende aanleiding om de volgende vraag voor te leggen: Zou je niet eerst met elkaar als kerkenraad in gesprek moeten gaan, voordat je in gesprek wilt met de gemeente over de vraag hoe je het beleidsplan zou moeten uitvoeren? Dus kiezen voor werken aan een beleidsplan als een proces en niet als een product, dat nu eenmaal gemaakt moet worden, omdat de kerkorde dit voorschrijft. Het wordt dan iets wat je samen maakt, waar je als ambtsdragers geestelijk bij betrokken bent, je vervolgens samen weegt en afweegt wat er werkelijk toe doet en waarin je ook samen herkenning vindt. Het is samen een 'visitekaartje' ontwerpen, waarop je in een oogopslag kunt zien wie je bent als gemeente, waaraan je herkenbaar bent en wat je boodschap is.
Echter, het samen als kerkenraad maken van een herkenbaar 'visitekaartje', vraagt eerst om je eigen 'visitekaartje' als ambtsdrager aan elkaar te presenteren. 'Kennen we elkaar wel echt?' zo kwam naar voren. En: 'Hoe zijn we zelf persoonlijk als ambtsdragers betrokken op de Heere God, op elkaar en op de ander? Kunnen we de gemeente wel voorgaan, als we zelf niet goed weten welke richting het uit moet en waar we naartoe willen werken?' Toen bleef het even stil! De kerkenraad besloot tot het houden van een bezinningsdag met als doel het gezamenlijk verlangen van de kerkenraad over de toekomst van de gemeente helderheid te krijgen en dit verlangen als basisdocument te gebruiken voor het toekomstige beleid. Er op deze manier naar kijken voorkomt dat een beleidsplan een document wordt, waar je in de praktijk niets mee kunt. Het in de la verdwijnt en dus het doel voorbijschiet, namelijk samen werken aan de opbouw van de gemeente van Christus (Ef. 4) naar aanleiding van een goed doordacht en opgezet plan!
De bezinningsdag startte met een wandeling. Twee aan twee gingen de ambtsdragers op pad om met elkaar in gesprek te gaan over de volgende twee vragen: Vertel aan elkaar wat jouw persoonlijke verlangen is, als het gaat om de toekomst van de gemeente en welke rol jij hierin zou willen/kunnen spelen. Na afloop is het dan de bedoeling dat je - binnen de kring van de gehele kerkenraad - vertelt wat je bij de ander hebt gehoord! Er zit dus tevens een luisteroefening aan vast!

Vruchtbaar gesprek
De kerkenraad vond de wandeling een goede manier om echt tijd voor elkaar te hebben, elkaar te leren kennen, samen eikaars verlangen te delen en op een ongedwongen manier van eikaars mogelijkheden en onmogelijkheden in het ambtswerk te horen. Tevens werden persoonlijke geloofservaringen uitgewisseld en kwamen de ambtsdragers op deze wijze ook op de hoogte van elkaars wel en wee.
De resultaten van al deze gesprekken werden op een flapover genoteerd. Vervolgens werd gesproken over de overeenkomsten en de verschillen en of er een gezamenlijk verlangen geformuleerd zou kunnen worden. In kleine groepjes werd over dit gezamenlijke verlangen doorgepraat aan de hand van bijbelse beelden. Teksten uit de Bijbel werden gelezen en besproken.
De teksten werden 'uitdagingen', om deze vervolgens te toetsen aan het functioneren van de gemeente. Dit gaf een overzicht van zwakke en sterke punten van dit functioneren.
Via deze werkwijze hielden de ambtsdragers zichzelf en elkaar een spiegel voor en werd het werk in de gemeente vervolgens gespiegeld aan de bijbelse beelden en het gezamenlijk verlangen. Des te scherper kwamen op deze manier de sterke en zwakke punten tevoorschijn. Tevens kwam er een visie uit naar voren, die later gebruikt zou worden als het zogenaamde. mission statement voor het beleidsplan. Een visie-omschrijving waar een ieder een bijdrage aan had geleverd en zich er dus ook in herkende. Geen koude, afstandelijke theoretische omschrijving uit een boekje, maar een levend product van het ambtswerk!

Product of proces
Via deze weg van bezinning en gesprek kwam het beleidsplanproces in een heel ander perspectief te staan. Het werd een voluit geestelijk proces! Ik kan een dergelijk bezinningsproces van harte aanbevelen. In mijn werk merk ik nogal eens verlegenheid als het gaat om het op de juiste wijze uitvoeren van de kerntaken binnen de gemeente.
Sommige gemeenten zoeken hierbij naar eigentijdse vormen, om zo goed mogelijk te kunnen aansluiten bij de moderne christen vandaag.
Daar is op zich niets mis mee, als deze methoden als middel worden gebruikt om het doel, de visie te kunnen verwezenlijken. We moeten oppassen dat de middelen niet worden verheven tot doel. Dan slaan we de plank volledig mis.
We kunnen soms ook te veel tegelijk willen oppakken. Dan zien we op een gegeven moment door de bomen het bos niet meer. Goede structuren vallen weg en de gemeente wordt als een schip zonder roer heen en weer geslingerd, beïnvloed door allerlei wind van leer! Het is niet simpel tot goede en weloverwogen beslissingen te komen. Persoonlijk denk ik dat alles wat wij doen in het kader van de opbouw van de gemeente, staat of valt met een duidelijk 'visitekaartje, of kraakheldere visie. Die visie kan kraakhelder zijn, omdat de Bijbel op het terrein van gemeenteontwikkeling heel helder is! Bij grondige studie van Efeze 4 (met dank aan dr. J. Hoek) is het voor mij weer heel duidelijk geworden dat het uiteindelijk maar om één ding gaat, namelijk het bevorderen van geloofsgroei en dat ambtsdragers geroepen zijn om de toerusting hiervoor ter hand te nemen.
Draagbalk voor alle werk is een dienende houding en geestelijk leiderschap! In deze tijd vraagt dit - kijkend naar de toekomst - beleidsmatig denken. Met beleidsmatig denken bedoel ik dan het scheppen van goede voorwaarden om beleidsvoornemens daadwerkelijk te kunnen realiseren. Beleid maken doe je samen. Aan de basis ligt geestelijke bezinning. We nemen daarbij in acht de gaven die de Heere aan Zijn gemeente geschonken heeft en dat niet aan enkelen, maar aan een ieder. Niet enkele delen, maar het gehele lichaam is nodig om te komen tot een goed functioneren van dat lichaam.
Doel? De verheerlijking van God en het verlangen naar Zijn toekomst. Daar komen we toch uiteindelijk uit? Waar beginnen? Met de bede: Zo de Heere het huis niet bouwt, tevergeefs ... 

P.S. De Christelijke Hogeschool Ede heeft in samenwerking met het Protestants Dienstencentrum Gelderland een programma ontwikkeld voor het maken van een beleidsplan. Aan dit programma gaat een identiteitsberaad vooraf. Voor informatie kunt u nader contact opnemen met a.peters@pkn.nl - tel. 026-3551746 of nbeIo@che.nl -  tel. 0318-696300.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen