Boekbespreking

Klaas A. D. Smelik:
Herleefde Tijd. Een Joodse geschiedenis.
Uitg. Acco, Leuven; 368 blz.; € 30,00
Van de hand van Klaas Smelik (hoogleraar in Brussel en Leuven) verschenen de jaren door zeer uiteenlopende publicaties. Onder theologen geniet hij bekendheid door exegetische studies van het Oude Testament; daarnaast verzorgde hij het dagboek van de in Auschwitz vermoorde Etty Hillesum. Tussen de wetenschappelijke bedrijven door schreef hij ook nog enkele detectiveromans. Inmiddels kan aan deze lijst een omvangrijke studie over de joodse geschiedenis worden toegevoegd. Bij Acco in Leuven verscheen het fraai vormgegeven Herleefde Tijd - een Joodse geschiedenis.

In zestien hoofdstukken schildert Smelik de gang van het Joodse volk door de eeuwen heen. Aangezien de aanduiding 'Joden' voor het eerst gebruikt wordt ten tijde van de Babylonische ballingschap (586-539 v. Chr.), neemt de auteur daar zijn uitgangspunt. In zijn boek wil hij zich zo objectief mogelijk opstellen en waardeoordelen achterwege laten. Deze inzet betekent onder andere dat Smelik in zijn datering spreekt over 'v. Chr.' waarmee hij 'voor de christelijke jaartelling' bedoelt. Verder kiest hij nadrukkelijk voor een beschrijving van de joodse geschiedenis vanuit een historisch standpunt; al wil dat niet zeggen dat daarmee aandacht voor godsdienstige aspecten van de Joodse geschiedenis achterwege blijft. In het boek ligt het accent op de wisselwerking tussen de Joodse geschiedenis en de omgeving. Daar immers ligt het raakvlak met de algemene geschiedenis.
Hoewel de auteur zich verzet tegen de beeldvorming dat de joodse geschiedenis één grote tragedie is, zijn toch veel bladzijden aan de vervolging van de Joden gewijd.
De joodse geschiedenis werpt in dat opzicht een onthullend licht op de vaak kwalijke rol van de christelijke kerk. Te denken valt aan de preken van Johannes Chrysostomus (4e eeuw), de kruistochten, de verbanning van de Joden uit de katholieke koninkrijken Spanje en Portugal (1492) en de polemiek tegen de Joden door Maarten Luther. Het calvinisme dat een positieve houding inneemt ten opzichte van het Oude Testament, komt er beter vanaf (blz. 196, 221). De eeuwen door blijven de Joden in de verstrooiing een minderheid. In Europa zijn joodse gemeenschappen altijd afhankelijk van de goed- of kwaadgezindheid van de machthebbers. Daarin brengt ook de Verlichting geen verandering. Zodra het er op lijkt dat de Joden als volwaardige staatsburgers geaccepteerd worden, duiken keer op keer oude antisemitische beschuldigingen op die culmineren in de Sjoa (de grote nacht van de Tweede Wereldoorlog).

Herleefde Tijd is een zeer leesbaar en informatief boek. Wie zicht wil krijgen op de hoofdlijnen van de Joodse geschiedenis, kan hier uitstekend terecht. Het boek biedt heldere landkaartjes, kaderteksten waarin specifieke begrippen en personen worden toegelicht en in het bijzonder noem ik de fijnzinnige illustraties van de 19e-eeuwse tekenaar Lilien.
Zijn er dan geen kanttekeningen te maken? Zeker wel. Door de gekozen opzet van het boek staan er in elk hoofdstuk verwijzingen naar andere hoofdstukken. Die overlappingen hebben iets vermoeiends. Problematischer vind ik de conclusie van de auteur dat anti-judaïsme reeds in de geschriften van het Nieuwe Testament aanwezig is (159). Smelik wil voorzichtig te werk gaan in zijn terminologie (blz. 139) maar wat hij ten aanzien van. het Nieuwe Testament precies bedoelt, wordt niet duidelijk. In zijn uitleiding schrijft Klaas Smelik dat de reden dat het Joodse volk de eeuwen door toch intact is gebleven, te zoeken is in het Jodendom zelf. Het scheppende vermogen van de joodse godsdienst heeft de geschiedenis bepaald en mogelijk gemaakt. Op die wijze zal de Joodse geschiedenis ook doorgaan. Vanuit een strikt historische benadering is deze slotsom wellicht mogelijk. Voor een christelijke lezer die Romeinen 9-11 probeert te doorgronden en die beseft te mogen delen in de aan Israël geschonken verwachting van het Koninkrijk van God (art. 1 kerkorde PKN) is dat wel een erg magere conclusie.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen