Bronnen van geestelijk leven

In de vorige bijdrage wezen we er op dat er in onze tijd een zoektocht is naar bronnen die de spiritualiteit, de omgang met God, kunnen voeden.
Het boek De Bijbel spiritueel wil daarbij een hulpmiddel zijn. In dit vervolgartikel ga ik wat dieper in op deze uitgave. De Bijbel spiritueel is nog niet zo makkelijk te typeren of in te kaderen. Alle bijbelboeken passeren de revue, inclusief de zogenaamde deuterocanonieke of zoals wij zeggen: apocriefe boeken.
In de traditie van de Rooms-Katholieke Kerk maken deze boeken onderdeel uit van de Bijbel. Protestanten nemen daar afstand van. Onze Nederlandse Geloofsbelijdenis zegt in artikel 6: 'De Kerk mag deze (namelijk de apocriefe boeken, A.N.) wel lezen en er lering aan nemen, voorzover er overeenkomst is met de canonieke boeken, maar zij hebben niet zulk een kracht en gezag, dat men door het getuigenis van deze boeken enig punt van het geloof of van de christelijke godsdienst zou kunnen bevestigen ...' Dat is helder: wel lering, geen gezaghebbend getuigenis. Wie bijvoorbeeld bezig is met de tweede helft van het boek Daniël, kan aan de lezing van 1 en 2 Maccabeeën heel wat lering onttrekken dat hem helpt om de tijd waarop Daniël 10 en 11 betrekking hebben te verstaan. En het moet gezegd: In De Bijbel spiritueel staan prachtige opstellen over 1 en 2 Maccabeeën, Tobit en Baruch, om slechts enkele van deze boeken te noemen.
Een behandeling van alle bijbelboeken dus. Maar het is geen eendelig commentaar, en evenmin een inleiding op de verschillende bijbelboeken, hoewel je er heel wat uit kunt halen om het karakter van bijbelboeken te onderkennen en het te plaatsen in de historische context.

Essay-karakter
Het essay-karakter van de ongeveer honderd bijdragen brengt met zich mee dat er wel wat verschil in toonhoogte is. Elk van de auteurs heeft een woord of een werkwoord meegekregen, zoals bewondering, doortocht, ruimte, lichaam, bidden, troost, verlangen, pijn, standhouden enz. Rondom dit woord dat als focus functioneert, heeft men een bijbelboek, een perikoop of soms slechts enkele verzen gelezen.
Soms geeft een schrijver een bijbels-theologische behandeling van een desbetreffend boek of bijbelgedeelte, soms draagt het opstel een wat meer meditatief karakter. In andere gevallen vormt de inhoud van het bijbelboek haast een kapstok voor een praktisch-theologische of pastorale overpeinzing, waarbij de ervaring van de lezer/schrijver voorop staat. Soms bestaat een artikel uit een meditatief-exegetisch exposé met een toespitsing naar de actualiteit. Soms start men in de actualiteit en betrekt daar dan het desbetreffende bijbelgedeelte of bijbelboek bij. Terwijl sommige bijdragen getuigen van een heel persoonlijk leesverslag, is in andere artikelen de toon afstandelijker en objectiever.
De medewerkers uit dit boek zijn afkomstig uit de Rooms-Katholieke Kerk en de verschillende protestantse kerken waarbij theologen uit de gereformeerde gezindte op enkele uitzonderingen na, schitteren door afwezigheid. Een aantal van de auteurs is werkzaam in het pastoraat in gemeenten en parochies, maar ook in het categoriaal pastoraat, zoals in de setting van een ziekenhuis, het leger of het justitie-pastoraat. Een aantal is betrokken of betrokken geweest bij het theologisch onderwijs, hetzij in de bijbelwetenschappen, hetzij in de praktisch-theologische of systematisch-theologische vakken.
Die brede spreiding aan auteurs en de grote diversiteit in opzet en uitwerking geven aan het boek iets onevenwichtigs, maar maken tegelijk de charme er van uit. De lezer krijgt een bont palet aan waarnemingen, meningen, vondsten aangereikt en komt in aanraking met heel uiteenlopende benaderingen Het is dan ook geen boek om achter elkaar uit te lezen, maar om regelmatig ter hand te nemen en je eigen leeservaringen naast die van de auteurs te leggen.

Spiritualiteit en zingeving
Toch is er bij nauwkeurige lezing wel één lijn te ontdekken. Dat geeft de ondertitel al aan: Bronnen van geestelijk leven in de Bijbelse geschriften. In het 'Ten Geleide' wijst de redactie er op dat de Bijbel van oudsher het boek is waarin mensen troost, bemoediging en voedsel voor de ziel zochten en vonden. In het Westen heeft de culturele en filosofische traditie in het spoor van de Verlichting met zich meegebracht dat de Bijbel meer en meer plaats moest inruimen voor andere bronnen van levensoriëntatie, zoals kunstzinnige uitingen of levensfilosofie. Zonder te zeggen dat allerlei culturele uitingen geen waardevolle gedachten bevatten, moet je toch constateren dat de erfenis van de Verlichting voor onze cultuur ook een godsdienstige kaalslag en verarming betekend heeft, waarvan we de naweeën nog altijd bespeuren.
Dat men probeert via deze uitgave voor de mens van vandaag - kerkelijk of niet-kerkelijk - de betekenis van de Bijbel te ontsluiten voor geloof en leven, is zeer te loven. Nu er op de markt van de religie en spiritualiteit zoveel wordt aangeboden wat vierkant in gaat tegen de bijbelse boodschap, is het goed dat er aandacht wordt gevraagd voor deze unieke bron van spiritualiteit en zingeving.
Het luistert dan echter wel nauw hoe je spiritualiteit inkleurt. In een inleidend artikel geeft Frans Maas, een van de redacteuren, de volgende definitie: 'Spiritualiteit is al datgene wat bijdraagt aan de totstandkoming van een grondhouding waarin mensen in het leven staan'. Factoren die daarin een rol spelen zijn: de menselijke persoon zelf en de grondinspiratie waardoor hij bewogen wordt. Verder speelt de tijdgeest een belangrijke rol. Wat in de lucht zit, wat je inademt, oefent immers, bewust of onbewust, een grote invloed uit. In het spirituele groeiproces dat mensen doormaken, neemt het bezinningsproces gestalte aan in de vorm van rituelen, ethische normen en waarden.

Aandacht voor het eigen levensverhaal
Niemand zal het belang van dit alles kunnen ontkennen. Mensen zijn altijd op zoek naar zin, vooral wat betreft hun persoonlijk leven. Er is op allerlei terrein veel aandacht voor het eigen levensverhaal, voor persoonlijke getuigenissen en ervaringen. In de crisis van onze tijd zoeken mensen naar een houvast, naar echtheid en levensvisie. Het grote verhaal van wetenschap en techniek, het grote systeem en het grote concept van een nieuwe maatschappij scoren niet hoog. De zinvraag is, zo wordt terecht gezegd, kleinschaliger geworden. Prediking en pastoraat, jongerenwerk en catechese hebben daarmee te maken. Wie dan een verbinding zoekt tussen de Bijbel en deze spiritualiteit in deze culturele context, heeft voor alles te maken met de vraag: wie is de mens, wie ben ik voor God? Waar vind ik geborgenheid, troost, hoop?
Daarbij is het van eminent belang hoe we de Bijbel hierin een plaats geven.
Hoe werkt de Schrift aan ons? Hoe verhouden zich het Woord dat van Godswege tot mij komt en mijn eigen levenservaringen? Het is de vraag naar boodschap en vertolking of in vaktermen uitgedrukt: de hermeneutische kwestie. De tekst van de Bijbel, de woorden van profeten en apostelen leggen getuigenis af van een stuk geloofservaring. Hoe hebben de gelovigen in Israël en in de eerste gemeente de omgang met de Heere beleefd en daarover gesproken en hoe heeft dit ingewerkt op hun leven? Maar tegelijk wordt die tekst door de mens van vandaag gelezen. 'Wij zelf - met onze hele psychische, sociale en historische huishouding - treden in relatie tot de tekst, of wellicht uiteindelijk: treedt de tekst in relatie met ons'.
Vandaar dat aan de auteurs de vraag werd voorgelegd of ze in hun bijdrage tot uiting wilden laten komen hoe en in welke richting een bepaald bijbelgedeelte specifiek zou kunnen werken in onze huidige cultuur. Die vraag was bedoeld als een heel persoonlijke vraag: Wat ziet u vanuit het oogpunt van spiritualiteit gebeuren in uw tekst en hoezo is dat voor de huidige mens de moeite waard? Het zijn voor mijn besef herkenbare en belangrijke vraagstellingen. Toch blijf ik wel achter met enkele vragen. Daarop wil in de slotbijdrage ingaan.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen