De waarheid boven alles

Het onderwerp De Schrift alleen lijkt eenvoudig. Hiervoor buigen we toch allemaal? We zijn immers kinderen van de Reformatie? Maar de Reformatie wordt wél gekenmerkt door een ingrijpen van God alleen! De grote daden van God in de heilsgeschiedenis worden dan eigenlijk opnieuw zichtbaar in de kerkgeschiedenis. Wordt ons leven en ons kerkelijk leven daardoor gekenmerkt?
Mijn vraag wil in zekere zin een antwoord zijn. Soms denk je: het lijkt er niet op en het lijkt nergens (meer) naar. Het is uiteraard maar hoe je het bekijkt. Maar het kerkelijk leven lijkt me momenteel niet bepaald florissant. Ik heb de indruk dat het in theologie en kerkelijk leven momenteel meer gaat om daden van mensen dan om daden van God. Al zeggen we natuurlijk wel dat het om God en Zijn daden gaat en moet gaan. Soms denk ik dat in onze dagen de duisternis van de donkere Middeleeuwen nog overtroffen wordt, juist omdat we dit niet meer zien. Het zou wel eens kunnen zijn dat we in onze dagen nog nooit zo ver af zijn geweest van de Schrift alleen als nu.
Als we dit alles overzien, zou ons thema wel eens minder eenvoudig kunnen zijn dan we op het eerste gezicht denken of zouden kunnen denken. Zijn we momenteel niet mijlenver van de Reformatie af en dus ook van het de Schrift alleen? Is onze positie in de praktijk wel zo veel anders dan die van de Roomse Kerk toen en nu?

Onfeilbaarheid
Voor Rome geldt heel wezenlijk dat de Schrift staat en functioneert in het kader van de traditie. Dit hangt samen met de leer van de onfeilbaarheid van de kerk, die immers onfeilbaar wordt geleid door de Geest in de waarheid en ten aanzien van de waarheid. En een en ander krijgt dan zijn beslag bij monde van de paus. Zijn ex cathedra's zijn identiek met leeruitspraken van de Geest. Denk aan de plaats van Maria, maar denk ook aan de anathema's ten opzichte van de Reformatie.
Men redeneerde aldus: De canon van de Schrift is vastgesteld door de kerk onder de leiding van de Heilige Geest. Dus de kerk was er éérst en toen de Heilige Schrift, zoals wij die nu kennen. Anders gezegd: de Heilige Schrift is geboren vanuit de kerk. Op zich is dat juist. Wie zou dit ontkennen? Daar gaat echter de theologische beslissing aan vooraf dat het Woord dan onderscheiden moet worden van de Heilige Schrift. Want ook Rome kan natuurlijk de proloog van het Johannesevangelie niet ontkennen: 'In den beginne was het Woord'.
Wie zo al een discrepantie aanbrengt tussen het Woord en de Schrift, die zaait reeds het zaad van de later opkomende Schriftkritiek, maar ook van het piëtistisch waarheidsbegrip dat er altijd nog een waarheid achter de waarheid is. Die discrepantie dacht Rome op te vangen door het leergezag van de kerk, waarbij de Geest immers beloofde de kerk te leiden in al de waarheid Gods. Men veronachtzaamde gaandeweg dat men alleen door genade en alleen door het geloof vat krijgt op het Woord van God of de Schrift of beter gezegd dat zo alleen het Woord van God of de Schrift vat krijgt op ons. En wel omdat dit zonder genade en zonder geloof ons bevattingsvermogen te boven gaat.

Traditie
De Reformatie leerde weer nadrukkelijk dat het Woord vooraf gaat aan de kerk. En zo stelde zij nadrukkelijk dat de kerk geboren wordt door en uit het Woord, als een zaad der wedergeboorte. Daarmee maakte de Reformatie tevens onderscheid tussen onzichtbare en zichtbare kerk, maar scheidde die beide niet. Daarmee beleed ze ten principale dat het vleesgeworden Woord onder ons woont in het gewaad van de Heilige Schrift, met dien verstande dat het Woord en de Heilige Schrift wezenlijk niet te scheiden zijn. En dit Woord, dan wel de Heilige Schrift komt tot heel de kerk en in feite tot heel de wereld. Het wordt echter alleen gehoord en gehoorzaamd door de onzichtbare kerk.
Het Woord en de dienovereenkomstige uitleg vormen dan de traditie en niet andersom. Scherp wordt dit verwoord in de NGB art. 7: 'Men mag ook generlei schriften, hoe heilig zij geweest zijn, gelijk stellen met de Goddelijke Schriften, noch de gewoonte met de waarheid Gods (want de waarheid is boven alles), noch de grote menigte, noch de oudheid, noch de successie van tijden of personen, noch de conciliën, decreten of besluiten; want alle mensen zijn uit zichzelf leugenaars en ijdeler dan de ijdelheid zelf.' En daarmee werd het Woord Gods beleden als staande bóven de traditie en deze traditie vormend en eventueel corrigerend.

Schriftondervindelijk
Kom daar vandaag eens om in de praktijk van het kerkelijk leven! Dan ziet u bij ons momenteel hetzelfde gebeuren als in de roomse kerk. Niet met de mond, want we hebben een schone belijdenis, die we met de mond zeer roemen, maar in de praktijk mag onze kerkelijke traditie het Woord Gods uitleggen. Waar de traditie zich laat corrigeren door het Woord, daar is sprake van genade en van geloof. Daar zien we dan even het licht van de Reformatie doorbreken. Dan mag u zelf zeggen wat en hoeveel daarvan vandaag te zien is.
Vandaar dat het sola scriptura ook vandaag alleen maar functioneert samen met het sola gratia en het sola fide. Daarmee is dan tegelijkertijd gezegd dat een mens zonder genade van het 'alleen de schrift' niets weet en ten diepste niets weten wil. Zijn 'alleen de Schrift'-visie is alleen maar een verstandelijke karikatuur van dezelve. Niet verstandig, maar hij kan niet anders, omdat hij dit niet wil. Daarom heb ik ook wat tegen de bekende tweeslag 'schriftuurlijk-bevindelijk', alsof men schriftuurlijk zou kunnen spreken, maar niet bevindelijk. Dan scheidt men wat God heeft samengevoegd! Daarom zou ik de term 'schriftondervindelijk' willen gebruiken, zoals ik deze in mijn bijdrage in het boek Belijden met hoofd en hart geïntroduceerd heb.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen