De gezagspositie van het Woord

De vraag die boven kwam na de lezing van het inleidend artikel in De Bijbel spiritueel, is op welke wijze de Bijbel ter sprake komt in de spirituele begeleiding van de postmoderne mens. Als het gaat om het contact tussen Bijbel en lezer, wie heeft dan het eerste en het laatste woord? Gaat het in de omgang met de Schrift alleen om grondinspiratie voor onze eigen grondhouding? Eerlijk gezegd bekruipt me bij woorden als inspiratiebron, evangelische inspiratie enzovoort altijd het gevoel van een zekere vaagheid.
Uiteraard spelen lezerservaringen een rol. Laat vijf gemeenteleden het verhaal van de rijke jongeling lezen en vraag hen naar hun leeservaringen en luistervruchten, tien tegen een dat je vijf verschillende verhalen krijgt! Het is voor elke bijbellezer - of je nu theoloog, prediker bent of gemeentelid goed om dit subjectieve element te onderkennen. Het is ook goed om te beseffen dat we altijd lezen in een bepaalde tijd en cultuur. En de situatie waarin we de Bijbel openen, kan van invloed zijn op ons lezen en verstaan. Een psalm, gelezen bij een jubileum of bruiloft, klinkt anders en roept andere gevoelens op dan wanneer we diezelfde psalm lezen in een rouwdienst.

Een weerbarstig boek
Ik zou daar drie dingen bij willen zeggen:
In de eerste plaats is het niet alleen zo dat, zoals in de inleiding gesteld wordt, elke cultuur gemeenschappelijke profileringen aanbrengt in die van de bijbeltekst uitgaande spirituele beweging. Ook het omgekeerde moet gezegd worden. De vreemdheid van het bijbels getuigenis, de weerbarstigheid van de boodschap, wil ook in die zin gehonoreerd worden dat de Bijbel culturele tendensen weerspreekt en haaks staat op onze profileringen. In een tijd waarin geluksbelevingen, gezondheid en het grote genieten bij velen zeer hoog scoren, hebben we het hard nodig de bijbelse tegenstem van boete, berouw, oordeel, vijandschap en vreemdelingschap tot ons te laten doordringen.
In de tweede plaats zijn wij de eersten niet die de Bijbel lezen. We lezen dit boek in de gemeenschap van de kerk der eeuwen. In hoeverre mogen vroegere leeservaringen - zeg: de kerkelijke traditie - meespreken, als het gaat om een spirituele omgang met de Bijbel?
Een derde opmerking: In de inleiding wordt spiritualiteit nauw verbonden met de zinvraag. Ik wil die vraag niet bagatelliseren. Maar is het niet zo dat in het bijbels getuigenis nog een andere vraag aan de orde is, die deze vraag overstijgt, namelijk de heilsvraag. Hoe vind ik een genadig God? Hoe kom ik met Hem in het reine? Het zijn immers niet alleen mensen die vragen stellen naar zin en geborgenheid? Het is ook de Heere God zelf die onze vragen doorkruist met zijn vraag: 'Mens, waar ben je?'

Meer dan gesprekspartner
Kortom: in het heen en weer tussen bijbeltekst en lezer is de Bijbel voor mij meer dan een gesprekspartner, maar voor alles het gezaghebbend getuigenis, waar ik eerbiedig naar heb te luisteren. Voor mijn besef komt die gezagspositie van het Woord niet altijd helder uit de verf. De inbreng van de eigen ervaring, de eigen culturele setting is soms wel erg groot en bij sommige bijdragen heb ik het gevoel dat men in bepaalde bijbelteksten de eigen culturele context als maatstaf hanteert.
Zo is de auteur die onder het thema Oordeel over Sefanja schrijft wel erg snel klaar met de vraag naar de betekenis voor onze tijd: krasse taal, die niet meer past in onze tijd. En hoe zouden de bijdragen over Hooglied eruitgezien hebben als de twee auteurs de uitleggeschiedenis van kerkvaders en bevindelijke schrijvers erbij betrokken hadden? En ten aanzien van Richteren 13-6 - de Simsongeschiedenis - is nog wel iets meer en iets anders te melden dan nu gezegd wordt onder het thema Chaos.
De bijdrage over Markus onder het thema Kwetsbaar speelt op een mijns inziens onjuiste en ongeoorloofde manier Markus uit tegen Paulus. Bij de ontmoetingen van Jezus met de Samaritaanse vrouw en Maria van Magdala in een overigens mooie bijdrage over het Johannes-evangelie lees ik dat zo'n ontmoeting een kwestie is van God en mens samen en dat wij mogelijkheden kunnen scheppen voor zo'n ontmoeting. Het lijkt me typerend voor de rooms-katholieke geloofsbeleving, maar het staat naar mijn besef op gespannen voet met de teneur van het getuigenis van het vierde evangelie, waarin het Jezus Zelf is die herscheppend bezig is. De mensen zijn wat betreft hun activiteit meer ontvangend dan scheppend!

Leesvruchten
Nu betekent dat alles niet dat aan de hierboven gestelde vragen geen aandacht gegeven wordt. Zoals gezegd: de diversiteit is daarvoor te groot. En al lezend en bladerend in dit lees- en werkboek kom je prachtige gedeelten en boeiende passages tegen, die je aan het denken zetten en soms verrassend de bijbelse boodschap in zijn actualiteit belichten.
Daarvan geef ik willekeurig een aantal voorbeelden om u een indruk te geven van de inhoud van dit werk. In de bijdrage over Leviticus onder het thema Lichaam komen de reinheidswetten en de heiligheidswetten ter sprake. En dan lees ik: 'De huidige lichaamscultuur is ook op zoek naar een volmaakt lichaam. Leviticus toont echter een ander volmaakte lichamelijkheid, die er naar streeft heiligheid af te beelden' (blz. 116).
B. Rootmensen schrijft naar aanleiding van Numeri boeiend en inspirerend over woestijn en spiritualiteit.
E. Talstra geeft een mooie bijdrage over de zegen naar aanleiding van Numeri 6.
Mevr. Marieke den Hartog probeert in een opstel over Jozua de landbelofte in de actualiteit van vandaag te plaatsen en wijst op de verbinding van land en de gehoorzaamheid aan de thora. De strijd van Jozua gaat tegen de mensenverslindende afgodendienst van de Kanaänieten.
In een bijdrage over Esther lees ik dat God, wiens naam in dit boek niet genoemd is, juist in de verborgenheid aanwezig is.
Bijzonder geboeid hebben me de opstellen over de Psalmen (Tromp, De Vries, Schuman, Waayman).
Henk Fonteyn leverde een mooie bijdrage over Daniël waarbij hij vooral ingaat op de grenzen van de loyaliteit en de gehoorzaamheid aan machthebbers.
Jozef Wissink laat aan de hand van een artikel over Joël zien wat dit betekent voor een spirituele, maar ook een liturgische omgang met dit bijbelboek.
Van de nieuwtestamentische bijdragen noem ik de bijdrage van M. den Dulk over Lukas 1 en 2: fijnzinnig, ook een tikje eigenzinnig!
Naar aanleiding van Mattheüs 25:31-46 gaat Weren in op de verbinding tussen spiritualiteit en ethiek, met name de zorg voor de misdeelden.
G.H. van Kooten schrijft boeiend en instructief over de tweede brief aan de Thessalonicenzen onder het opschrift Uitzien naar. Belangrijk voor de spiritualiteit van de tweede Thessalonicenzenbrief is ook het inzicht, dat men juist ook in angstige, apocalyptische tijden geduldig moet blijven (1:3-4) en men niet zijn verstand moet verliezen (2:1-2) (blz. 695).
Luc. Devisscher schrijft naar aanleiding van het woord uit 1 Timoteüs: 3:2 over de bekwaamheid om te onderrichten: 'Deze nadruk op het verkondigingwerk mag niet uit het oog verloren worden. Hoe kan immers een boodschap bewaard en doorgegeven worden, als niemand ze nog hoort verkondigen? Daarom blijft het ook belangrijk dat geloofsgemeenschappen plekken blijven waar het godsdienstige leven geoefend kan worden. Niet vanuit een verplichtend en vooropgezet schema, maar met ruimte voor de eigen beleving en persoonlijke groei' (blz. 711). Over de laatste zin zou je wat meer willen horen, maar het accent op de betekenis van de verkondiging is me uit het hart gegrepen. Van de bijdragen over de Openbaring noem ik met name het opstel van Jos de Heer over het thema Verdrukking: 'Johannes wil met zijn brief ons hart voor God winnen, opdat ook wij in de verdrukking van ons leven, in de crisis, waarin ons leven op het spel staat, onze standvastigheid in Jezus vinden, en daarmee onze integriteit bewaren' (blz. 783).

Uitdagen
Vanuit een de gereformeerde visie op de Bijbel en de spiritualiteit zijn er bij het hier gegeven concept stellig vragen te stellen. En toch: hoe verschillend van toon, je proeft in vele bijdragen toch dat de schrijvers doordrongen zijn van de betekenis van de Bijbel voor de mens van vandaag, zijn geestelijk leven, zijn zoektocht naar zin, levensvulling en levensverwachting. Wat me treft: men neemt die zoektocht serieus. Daarvan kunnen we als hervormd-gereformeerden leren. Immers juist een orthodoxe positie loopt nogal eens het gevaar voortijdig de mens met zijn zoeken en vragen in de rede te vallen. Als het gaat om een spirituele omgang met de Bijbel, dan blijft er ook onder ons het nodige te wensen over. Er is geen enkele reden tot zelfverheffing! En dat, terwijl juist de gereformeerde theologie op dit punt een rijke traditie heeft.
Het is niet moeilijk een aantal manco's in dit dikke boek aan te wijzen. Liever wijs ik erop dat ik menig keer werd verrast door wat ik las. Het zette me aan het denken. Het is een boek dat kritische lezers vraagt die zich willen laten uitdagen en die bereid zijn om onbevangen te luisteren. Het boek roept zowel herkenning als vervreemding op. Het geeft aanleiding tot uitroeptekens en vraagtekens. Als de laatste als effect hebben dat we ons gedrongen weten zelf de Bijbel te lezen in de houding van de mens die er voedsel voor zijn leven in zoekt en vindt, dan is dat alleen maar winst. Uiteindelijk gaat in de ontmoeting met de woorden van God om groei in de kennis van Hem en Zijn werken, opdat we meer en meer mogen ontdekken wat het betekent in de wereld van vandaag te leven voor zijn aangezicht.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen