Denk-beelden over God

Hoewel ik op zondagmorgen vroeg opsta om op basis van al mijn aantekeningen de hoofdgedachten van de preek in me op te nemen, heb ik geen tijd om naar de nieuwsberichten te luisteren. Eigenlijk heb ik er ook geen zin in om me erdoor te laten onderbreken. Dit betekent dat ik op Tweede Kerstdag (toen ik 's morgens voorging in een andere gemeente) niet op de hoogte was van de ramp. Vandaar dat ik mijn dochter (die wel vroeg naar de radio luistert) en kerkenraad gevraagd heb: 'Willen jullie bij dit soort gebeurtenissen mij vragen of ik het gehoord heb? ' Want ik vind dat op zijn minst in de voorbeden er aandacht voor moet zijn.
Ik ben nooit gewend geweest om mijn tekstkeuzen direct te wijzigen. Alleen wanneer de preek over een thema gaat dat direct zoveel anti-gevoelens oproept dat het de hoorders gaat blokkeren, dan benoem ik die tegenstrijdige gevoelens die ik ook in mezelf waarneem. Ik neem dan een heel andere invalshoek of ik zou zelfs een andere tekst kunnen nemen. Dat laatste is me nog niet overkomen. Het kan mijns inziens dus niet dat je 'gewoon' de voorgenomen tekst bepreekt zonder het geschokt zijn te verwoorden. Wat ook niet kan, is een oude 'ramppreek' uit je voorraad halen en die 'gewoon' herhalen. Het is maar weinig predikanten gegeven op een goede wijze profetisch en echt actueel te preken. Te snel op moeilijke dingen 'inpreken' brengt het risico met zich mee van niets meer of diepers te zeggen hebben dan de doorsnee mening van een deel (!) van de kerkgangers of van een krantencommentaar.

Diaconie
Wat ik wel doe na de ramp is: de Bijbel lezen samen met de krant. Dan maakt het natuurlijk wel uit welke krant je leest. Wij lezen al een aantal jaren het Nederlands Dagblad. Dat is mij de laatste weken opnieuw goed bevallen, omdat ik merk dat de commentaren en opiniërende artikelen mijn meningsvorming stimuleren en aanscherpen.
Wat ik ook doe, is de voorzitter van de diaconie bellen om te vragen of ze al plannen heeft voor een extra collecte. Dat was inderdaad al geregeld. Vervolgens wil ik meer weten over de hulporganisaties. Welke hebben ter plekke partners om effectief noodhulp te kunnen lenigen? En ik schrijf er iets over in de Zondagsbrief. Als bestuurslid van TEAR fund ben ik blij dat er goede afstemming plaatsvindt tussen de samenwerkende hulporganisaties (SHO) en tussen met name ZOA, Woord & Daad en TEAR fund. De diaconie in De Bilt besloot om (verdubbeld!) twee derde van de collecteopbrengst naar Kerkinactie te zenden en een derde naar ZOA. Dat leek me gezien onze gemêleerde wijkgemeenten een wijs besluit.

Leesbare brieven
De beste plekken om mijzelf en anderen te oefenen in meningsvorming zijn de catechese en de zondagse Ieerdiensten. Vanuit die godsdienstoefeningen zullen christenen als leesbare brieven iets over God laten lezen aan medemensen met wie ze omgaan. Zo heb ik als theoloog de beste invloed in het publieke debat over God en de moraal. Ik haal mijn geplande leerdienst over Zondag 35 een week naar voren. Het hoort immers bij het gehoorzaam luisteren naar het tweede gebod (Ex. 20:4-6) 'Gij zult u geen gesneden beeld of enige gelijkenis maken van ...') dat wij kritisch leren kijken naar de denk-beelden, die wij van God maken. Daarmee bedoel ik niet dat wij zonder denk-beelden kunnen geloven, maar wel dat wij er beducht voor moeten zijn om een verkeerde indruk van God te wekken bij onze kinderen en bij buitenstaanders.
Ik ervaar dat de zeebeving en de golven van verdriet en waaromvragen die over ons heen spoelen, een soort beeldenstorm veroorzaken aangaande mijn denk-beelden over God. Ik zoek dan naar enige helderheid te midden van de wirwar van vragen en help mezelf in de preekvoorbereiding door op zaterdag dit artikel te schrijven.

Catechisatie
Ik vond het niet goed om na de kerstvakantie op catechisatie tot de orde van de volgende les over te gaan. Ik onderbreek wel vaker mijn schema met zelfgemaakte lessen, die ik in alle catechesegroepen gebruik. Meestal maak ik dan een A3 met krantenknipsels die gesprek oproepen. Daartoe bewaar ik krantenpagina's, die me bruikbaar lijken.
Met de tieners las ik Lucas 21. Twee verschillende reacties waren dominant: 'Dat is helder' en 'Hier word ik triest en bang van.' Verhelderend was dan dat een natuurramp niet grillig zijn slag slaat, maar in een bepaald kader komt te staan. Het is een teken van de eindtijd. Nota bene Jezus Zelf spreekt erover. De natuur(ramp) regeert niet. God is er ook nog.
Ik voel hoe inderdaad de invloed van onze cultuur groot is: Er wordt geen verband gelegd tussen de natuur en God en tussen natuur en moraal. Hoogstens wordt het ervaren als: het is allemaal om te huilen. En - als God bestaat, dan huilt Hij mee. Gevoelens van machteloosheid en hulpvaardigheid strijden om de voorrang. We geven eerlijk toe: binnenkort zijn die gevoelens over en gaan we over tot de orde van de (school)dag.
Maar als God wel in beeld komt en daarmee de verantwoordelijkheid van de mens om gelovig na te denken (denk-beelden over God), dan branden de vragen pas juist in alle heftigheid los. Een christen heeft niet minder, maar juist meer vragen dan een atheïst. En denkt een christen anders over de almacht en wil van God dan een moslim of een hindoe? Wat is dan het verschil? Valt de wil van God samen met wat er op aarde gebeurt? Nee toch! God wil toch dat alle mensen gered worden! Maar waarom gebeurt dat dan niet? Hoe durven wij God eigenlijk op het matje te roepen! God is niet aan ons verantwoording schuldig, maar wij aan Hem. Waarover? Over hoe we leven. Of we ons bekeren. Of dat we een ramp als Gods oordeel en straf over ons heen roepen.
Dit laatste is vooral wat die andere reactie oproept: gaat het hier over Jezus, die een natuurramp als een straf van God benoemt? Je kunt dus niet over God nadenken, zonder een beeldenstorm te ontketenen. We zijn allemaal zo beperkt, ja zelfs blind als het gaat om onze kijk op God. We hebben niet meer inzicht in al die moeilijke vragen, maar wel meer uitzicht, was de goede slotzin in een artikel van dr. G. van den Brink. Wat houdt dat uitzicht dan in? En wat heeft het te maken met ons leven hier en nu?

Gods heilsplan
Op een kring van predikanten onder leiding van ds. W. Dekker en ds. P.J. Visser op het kantoor van de IZB maak ik van de gelegenheid gebruik om de vragen die ik (nog meer) heb gekregen, te leren verwoorden. Je kunt onmogelijk als dominee in je eentje de weg vinden in de doolhof van meningen. Het van God geleerd zijn en het van elkaar willen leren en elkaar corrigeren mag nooit tegen elkaar uitgespeeld worden! Het valt ons op dat onze cultuur geen raad weet met een natuurramp als een straf of oordeel van God over onze zonden. Nu moet het wellicht ook niet ons hoofddoel zijn om dit buiten aan de orde te stellen als het gaat om het publieke debat, omdat het helaas spoedig zo opgevat wordt dat wij als christenen ongeveer hetzelfde denk-beeld over God hebben als de moslims over Allah. Binnen de kerk mogen zaken als zonde, levensstijl, oordeel, straf, schuld, loutering, onheil als onderdeel van Gods heilsplan niet ontweken worden. Het is immers opvallend dat in de Bijbel met name gesproken wordt over oordeel als het gaat om het volk van God zelf. Dat 'het oordeel begint bij het huis Gods', moeten we helemaal laten staan. We zien het ook telkens gebeuren: de verwoesting van de tempel in 70 n.Chr. is geen uitzondering. Het uiteenvallen van het Nederlandse protestantisme in brokstukken is een actueel schrijnende actualisering van deze tekst uit 1 Petrus 4:7. Dat maakt ons stil en zeer ootmoedig. We blazen nooit hoog van de toren.

Medechristenen
Wat ik als iets verrijkends en nieuws ervaar, is de mogelijkheid te luisteren naar wat mede-christenen die in de rampgebieden wonen te berde brengen. Dit is een nieuwe fase in de kerkgeschiedenis! Christenleiders als Ajith Fernando uit Sri Lanka hebben ook veel meer recht van spreken, als ze het over deze diepe en moeilijke thematiek schrijven dan wij die vanuit onze welvaartssituatie schrijven. Zijn artikel was bijbels, evenwichtig en concreet. Ik doe er mijn winst mee, als ik op cruciale momenten geroepen word iets cruciaals te zeggen en te schrijven. Tot zover in vogelvlucht mijn verwerking van de ramp voor mijn predikantswerk. Ik ben benieuwd wat anderen herkennen of anders ervaren hebben.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen