Niet alleen door de Geest

De Reformatie maakte zich met het alleen de Schrift los van de roomse inkapseling door de traditie of kerkelijke overlevering. Voortaan zou de Schrift alleen weer bepalend zijn voor het kerkbegrip en de kerkelijke traditie. Eerst de kerk en dan het Woord - zei Rome. Nee, eerst het Woord en dan de kerk - zei de Reformatie (weer).
Goed beschouwd bleek dit een copernicaanse omwenteling te zijn ten aanzien van de geloofsleer en de kerkleer. Voortaan werd de kerk weer gebouwd en geleerd en voortdurend bekeerd van bovenaf, bij God vandaan. Anders gezegd: rechtvaardiging en heiliging bleken weer een werk van God te zijn en niet van mensen. En het Woord van God kreeg weer zijn beslag alleen uit genade en alleen door het geloof. Dit betekende niet minder dan de hervorming van de kerk. Nu zou de vraag gesteld kunnen worden of de gereformeerde bijbeluitleg en prediking ook niet bepaald worden door een traditie. De traditie van de Reformatie en zelfs van de kerkvaders zou dan ook vooraf gaan aan ons Schriftverstaan en onze dienovereenkomstige verkondiging. Toch is dit niet echt het geval, omdat we dan het Woord van God samen met alle heiligen verstaan. En zowel voor het een als voor het ander zijn we dan afhankelijk van de Geest.

Woord en Geest
Daarom hebben Luther en Calvijn de Geest zo nauw aan het Woord gebonden. Er zou van de Geest geen sprake zijn zonder het Woord en het Woord zou niet ter sprake komen zonder de Geest. Bijna was hier letterlijk sprake van een vereenzelviging. Woord en Geest waren niet te scheiden voor de reformatoren, al wilde Calvijn in deze wat meer onderscheiden dan Luther. Daarmee beleed men in de lijn van Nicea (325 n.Chr.) dat de Geest uitgaat van de Vader en van de Zoon. Beleden werd de uiterst bescheiden opstelling van de Geest binnen de goddelijke drie-eenheid en dan ook binnen de trinitarische spreiding van het werk van God. De Hervorming zette daarmee de lijn van de Oude Kerk voort. Voortaan zou alleen de Schrift de dienst weer uitmaken van en in de kerk. En dan altijd door en in de Geest. Het Woord kon je horen, de Geest niet. Maar dan zo dat je het Schrift geworden Woord alleen maar kon horen door de Geest. De Geest sprak en spreekt door en in het Schriftgeworden Woord. De Geest gaat nooit uit van zichzelf, daar is Hij veel te bescheiden voor. Hij zou immers van zichzelf niet spreken, maar Christus (het Woord) verheerlijken. Vanuit het verstaan van de Schrift alleen in en door de Geest zullen wij de traditie van de Reformatie en van de kerkvaders verstaan en daar dan ook in staan en zo daarin verder gaan. Het alleen de Schrift blijft daarmee recht overeind. Alleen het Woord van God zal ons leven bepalen, en geen mensenwoorden, hoe geestelijk ze ook zijn of lijken te zijn.

Charismatische vernieuwing
In het zaterdagavondpanel Deze week van 19 februari bleek W.J. Ouweneel het daar niet mee eens te zijn: De Reformatie had naast het sola Scriptura ook moeten poneren soloSpiritu (alleen door de Geest). Het genoemde panel (waarin J. van der Graaf dit keer ontbrak) sprak waarderend over het concept van de charismatische vernieuwing, zoals deze wordt voorgestaan door C. van der Kooi (hoogleraar aan de VU), en die eigenlijk over al de kerken van de Reformatie in ons land zou moeten komen, inclusief uiteraard de gereformeerde gezindte.
Welnu, Ouweneel mag zijn genoemde standpunt innemen, maar hij moet dan wel zo eerlijk zijn toe te geven dat hij daarmee niet staat in de traditie van de Reformatie, maar in die van de Radicale Reformatie dan wel de doperse beweging. Ouweneel is een erudiet man, die het gesprek met de nazaten van de Reformatie niet schuwt, integendeel, hij probeert hen te begrijpen en wil zelfs oprecht van hen leren.
Maar hij moet ons zijn doperse standpunt niet opdringen. Het heeft er veel van weg dat hij daarmee onvermoeid bezig is. En dat velen onder ons daarvan gecharmeerd blijken te zijn. Maar eerlijk is eerlijk, dan moet hij niet net doen alsof de reformatoren iets vergeten zijn. Welbewust schermde Luther (maar ook Calvijn) het Schriftverstaan af tegen de charismatische beweging van zijn dagen. De geestdrijverij van die dagen dreigde het Woord zelfs tot zwijgen te brengen. Luther was er vuurbang voor.

Ik wil maar zeggen dat het alleen de Schrift een reformatorisch baken was in de woelige zee van de geestdrijverij van die dagen. Kiest men voor het standpunt van de Radicale Reformatie dat de Geest ook aandacht vraagt voor zichzelf, dan is dit iemands eigen keuze, maar dan moet men ook eerlijk zeggen dat men van een andere geest is dan die de Reformatie bezielde. Anders loopt men de kans zich schuldig te maken aan (on)geestelijke verlakkerij van de mogelijk vele 'onwetenden en dwalenden' in de gereformeerde gezindte.

Simonis en Siebelink
Diezelfde zaterdagavond had ik het hoofd van de Rooms-Katholieke Kerk in ons land, kardinaal Simonis tegen Andries Knevel desgevraagd horen zeggen dat hij niet zeker weet of hij in de hemel zal komen. Ik vond dit aangrijpend! Want deze minzame en waardige man (hij lijkt warempel wel een beetje op W.L. Tukker) zei dit niet vanuit een geloofsinzinking of een persoonlijke aanvechting, maar hij zei dit conform de leer van zijn kerk! Wie daar zegt zeker te zijn van zijn zaligheid, is daar nog altijd vervloekt volgens het concilie van Trente.
Misschien vindt u het heel vreemd, maar ik had juist Knielen op een bed violen gelezen, het jongste boek van Jan Siebelink over die mannen 'met die lange zwarte jassen' rond het aangrijpende sterfbed van zijn vader, en ik zag zo maar een verbinding tussen 'uiterst rechts' en Simonis. Want het ging de Reformatie immers om de zekerheid van het geloof op grond van de Schriften alleen. Dat was nu precies alleen maar genade. Niet te zoeken en niet te vinden buiten het geloof en buiten de Schriften.
Aangrijpend was het Simonis te horen zeggen: 'Ik weet niet of ik straks wel genoeg beantwoord heb aan de genade van God.' Ik had hem toe willen roepen: 'Lieve man, dat doet u ook niet, maar het hoeft ook niet, u mag zo maar zalig worden als een goddeloze (!), die voor God gerechtvaardigd wordt om Jezus' wil, op grond van de Schriften alleen, alleen uit genade en alleen door het geloof!' Want daaruit puurde de Reformatie toch de zekerheid van het geloof dat God goddelozen rechtvaardigt op grond van de verzoening door voldoening van Zijn Zoon, die voor ons heeft genoeg gedaan. Op zo'n moment besef je weer de rijkdom van de Reformatie en zie je opnieuw helder het scherpe schisma met Rome, althans ten aanzien van de officiële kerkleer.

Niet Thuis
Men moet niet opnieuw proberen dit ons afhandig, te maken. Rechtsom of linksom, maar men zal van de leer der zaligheid afblijven! Sprak Calvijn niet van de 'hemelse leer'? Men doet af aan die hemelse leer als men de rechtvaardiging van de goddeloze omzet in de rechtvaardiging van de vrome. Die omzetting vindt daar plaats waar de actualiteit van de genade en van het geloof niet blijvend (!) worden beleefd en beleden, zoals Luther dit verwoordde: semper a novo incipere (altijd opnieuw beginnen).
Ouweneel haakt hier af, want wij zijn immers een nieuwe schepping in Christus Jezus! Jawel, maar altijd weer uit genade en door het geloof en door het Woord alleen. Wie daarin niet genoeg Geest vindt, die heeft de Geest apart nodig. Deze is dan niet Thuis, want Hij huist in het Woord. Dit is geen kwestie van een accentsverschil, maar hier gaat een wissel om! Men moet zo eerlijk zijn om dit te willen weten. Of is dit laatste nu juist het hele probleem? Ik vermoed het. Waar het nog niet af is, moet de zaak aangevuld worden door de zogenaamde Geest.
Zo gezien hoeft het niet te verwonderen dat Kohlbrugge in de negentiende eeuw zo scherp uitviel naar de Reveilman Da Costa: 'Uw onderscheiding van nieuwe mensch naar den geest en ouden mensch naar den vleesche is onbijbels. Wandelen naar den geest is wandelen in den geloove ... De nieuwe mensch is niet Christus in ons ... Zolang men geen klaar inzicht heeft, wat oude en nieuwe mensch is, kan men van de rechtvaardiging en heiliging niet recht leeren ... Gij moogt uit het aangevoerde opmaken tot welke dwaling (!) gij vervallen zijt, als gij de mensen nog verder geleid wilt hebben dan tot Christus, de vrijspraak door Zijn bloed en gerechtigheid, de barmhartigheid en ontferming Gods in Hem geopenbaard, het gaan tot Hem, en het zich houden aan Hem, om alzo uit Zijn volheid alles te ontvangen, het jagen naar Hem, om in Hem meer en meer bevonden te worden, het alles voor schade achten, om Hem te kennen, de kracht Zijner opstanding, de gemeenschap Zijns lijdens ... Dat dus de heiligmaking als een bijzonder stuk na de leere der gerechtigheid van Christus gedreven (!!!) moet worden, zie ik niet in de Schrift.' Met Kohlbrugge zullen hervormden vandaag dit evenmin zien. Maar dan niet zoals A. van de Beek (ook hoogleraar aan de VU), die het tegenovergestelde leert als zijn collega C. van der Kooi, en zelfs niet meer ziet met Psalm 45 dat 'des Konings dochter geheel verheerlijkt is inwendig (!)' Dat komt er ook van als men, zoals Van de Beek, de verzoening door voldoening in de plaatsvervanging van Christus loochent. 't Is ook wat met die Vrije Universiteit! Tot de nazaten van het Reveil mag het woord van Kohlbrugge nog wel eens herhaald worden: 'Gij moogt uit het aangevoerde opmaken tot welke dwaling gij vervallen zijt.'

Innerlijke leegte
Of er dan geen groei is in het geestelijk leven? Jawel, in de kennis van Christus, maar altijd weer door het Woord en uit genade en door het geloof. Als er sprake is van groei, dan moet er wel wat wezen in de meest wezenlijke zin van het Woord.
Bij dit laatste heb ik mijn bedenkingen ten aanzien van de voorgestane charismatische vernieuwing, ook van onze gemeenten. Het uiterlijke omhulsel van een als boven omschreven gedreven (!) gemeenteopbouw kan de innerlijke leegte niet verhullen voor God en voor de mensen. Het Woord zal het doen. Zonder dit Woord keert alles leeg tot God terug, al leek het nog zo geestelijk. Soms denk ik: hoe 'geestelijker' hoe geestelozer, althans gelet op de Schriften alleen. Hervormden, let op uw zaak!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen