Als je je anders voelt

Het opschrift boven dit artikel is de titel van een boek over homofiele gerichtheid, homoseksualiteit, transseksualiteit en de christelijke gemeente. Met enige aarzeling zet ik me aan de bespreking ervan. Die aarzeling heeft niet te maken met het belang van het onderwerp of de kwaliteit van het boek. Dat belang is groot en over de kwaliteit leest u tussen de regels door. Mijn aarzeling is er, omdat ik mij 'eender' voel. Wie ben ik om als gelukkig getrouwd mens te oordelen over de moeiten en verlangens van mijn homofiele broeders en zusters? Deze bespreking is dus een soort waagstuk. En wie vindt dat ik mij ook werkelijk al schrijvend als een waaghals gedraag, mag het zeggen. Graag zelfs.

Nu reeds en nog niet
De auteur van Als je je anders voelt, dr. R. Seldenrijk, was na zijn biomedische opleiding jarenlang werkzaam in de gezondheidszorg. Naast zijn docentschap christelijke ethiek is hij nu directeur van de Nederlandse Patiënten Vereniging. 'Afwijzing van de homoseksuele praktijk gaat voor hem hand in hand met een liefdevolle en open houding naar de homofiel gerichte medemens', vermeldt de achterkant van het boek. Gelukkig klopt dat helemaal met de inhoud. Een reden om de auteur te danken voor zijn boek.
Bij de laatste zin op de achterkant heb ik wel een vraag, die al lezend meer ging klemmen. 'Wie de auteur volgt naar de Bron, Gods Woord, ontdekt dat daarin het enige antwoord ligt op de gebrokenheid: de nieuwe schepping in Christus, die een gave is van de Heilige Geest.' Gelukkig is dat ook waar. Maar het is wel een waarheid met het karakter van 'nu reeds-nog niet'. Nu reeds is het er in de belofte - en soms ook al in de vorm van een voorproef. Maar de volle vervulling wacht nog. De gebrokenheid wordt hier beneden nog niet overwonnen.
Soms lijkt het of Seldenrijk een andere positie kiest: die van de overwinning. Op een aantal bladzijden gaf mij dat wel enige verwarring. Vragenderwijs kom ik daar op terug bij de korte bespreking van de verschillende hoofdstukken.

Welke hulp kunnen we bieden?
Dat vragen begint gelijk al bij het lezen van het mooie hoofdstuk 1. Bewust kiest de schrijver aan het begin van zijn boek voor een ervaringsverhaal van Bianca Versluijs, die ontdekt dat zij ook hoort bij hen die zich anders voelen. Het is indrukwekkend om te lezen hoe zij door veel worstelingen heen en door gebed en door therapie gaat merken dat zij nu kan verlangen naar een man in haar leven. Mijn vraag begint bij wat zij schrijft op p. 22: 'Ik zou willen dat er meer voorlichting over verandering zou komen in de richting van kerken, scholen, verenigingen en jeugdgroepen. Ik geloof en weet bij ondervinding dat je je niet bij je homoseksuele gevoelens hoeft neer te leggen.' Hier heb ik aarzelingen. Ik geloof dat God homofielen verandering geven kan en soms ook geeft als teken dat alle gebrokenheid eenmaal overwonnen zal zijn. Maar deze pagina suggereert dat je op die verandering ook rekenen mag. Daar ben ik niet zo zeker van. En wat dan? Welke andere hulp is er dan? Met die spannende vraag ben ik verder gaan lezen.

In hoofdstuk 2: Homofïlie, waarover spreken we? benadrukt de schrijver het verschil tussen de begrippen homofilie en homoseksualiteit. 'Vanuit pastorale overwegingen maak ik onderscheid tussen homofilie en homoseksualiteit. Homofiele gevoelens leiden niet per definitie tot homoseksueel geslachtsverkeer.' (p. 30) Hoewel velen spreken over geaardheid, kiest Seldenrijk voor de omschrijving 'homofiele gerichtheid'. Bij 'geaardheid' doe je al een uitspraak over oorzaken, en dat kan voorbarig zijn. Heel belangrijk is de vraag die hij op deze bladzijde stelt: 'Helpen we de persoon met een homofiele gerichtheid door hem af te houden van homoseksuele handelingen, of verminken we dan zijn persoonlijkheid die 'van nature' lijkt te vragen om homoseksuele expressie? ' Het antwoord van Seldenrijk op die laatste vraag is duidelijk 'nee'. Op grond van de Schrift wijst hij elke vorm van homoseksuele expressie af. Maar welke andere hulp is er daarna? Weer die spannende vraag!

Over heden, verleden en oorzaken
De hoofdstukken 3 en 4 bieden een historisch verslag vanaf de zondeval tot de Gay Games en het homohuwelijk in Nederland. Een kleine honderd bladzijden met een grote hoeveelheid (vaak 'losse') feiten en feitjes, zodat het mij duizelde en ik mij soms afvroeg: moet ik dat allemaal weten? Een enkele nogal cynische zin bleef bij mij haken. 'Behalve seksualiteit hebben Nederlandse homo's niet zoveel met elkaar.' (p. 123) Of dit waar is, daar kan ik niet over oordelen. De verschillende Nederlandse homo's die ik ken, hebben in elk geval veel meer met elkaar. En wat te denken van vele Nederlandse hetero's op de vele uitgaanspleinen van de dorpen en steden? Jammer, zo'n verdwaalde generalisatie!

In het belangrijke hoofdstuk 5 wordt gezocht naar de oorzaken van homofiele gerichtheid. Seldenrijk kiest voor een m.i. evenwichtige positie tussen hen die alleen maar willen weten van biologische en erfelijke factoren en hen die de oorzaak alleen zoeken in de psychologische ontwikkeling. 'Er is (...) geen sluitend wetenschappelijk bewijs voor de gedachte dat een homofiele gerichtheid een absolute biologische oorsprong heeft. De momenteel beschikbare gegevens ondersteunen vooral de opvatting dat er problemen in de psychologische ontwikkeling zijn.' (p. 136) En even verder: 'Alles overziende lijkt er sprake te zijn van een combinatie van biologische, psychologische en daarmee samenhangende milieufactoren, een resultaat van aanleg en interactie.' (p. 144)
Dit had wat mij betreft de laatste zin van het hoofdstuk mogen zijn. Maar er volgt nog een retorische vraag: 'Moeten we voor de echte oorzaak misschien terug naar het van God afwijkende instinct van ons menselijke hart? ' De vraag suggereert een bevestigend antwoord en als ik Seldenrijk goed begrepen heb, bedoelt hij dat ook (zie p. 193). Met alle consequenties daarvan. Het betekent dat als iemand ontdekt dat hij zich anders voelt, hij dit dus te wijten heeft aan een diepe zondige geneigdheid. Oplossing voor zijn probleem is dan eigenlijk ook alleen maar te vinden in bekering van die geneigdheid. Gaat de weg die dit boek wijst misschien daarom vooral in een bepaalde richting?

Taboe doorbroken
Voor dit duidelijk kan worden, volgt eerst een onthullend en onthutsend hoofdstuk over transseksualiteit en geslachtsaanpassing. Hiermee doorbreekt de schrijver een taboe dat ook in 'onze kringen' nog heel sterk is. Ook daarvoor dank!
Wanneer ik de wanhoop en pijn in dit hoofdstuk een beetje naar mij toe laat komen, kan ik alleen maar zuchten. Wat is er door de verkeerde keuze in het paradijs onnoemelijk veel verkeerd gegaan! Wat hebben sommigen daardoor een geweldig zwaar kruis te dragen. Benauwend te lezen hoe gemakkelijk geslachtsveranderende ingrepen in Nederland te 'verkrijgen' zijn (p. 158vv). Vooral nu bekend is dat dit in veel situaties geen echte oplossing is. Goede behandeling van transseksualiteit is heel moeilijk vanwege de vele psychische en lichamelijke factoren (p. 161).
In par. 6.4 beschrijft Seldenrijk tamelijk uitvoerig enkele getuigenissen van christenen die wonderlijk veranderd zijn. Daar kun je God alleen maar voor prijzen! De keuze voor deze getuigenissen in dit boek roept bij mij wel vragen op. Ik geloof in wonderen, want ik geloof in God. Maar ik weet ook dat er veel minder wonderen gebeuren dan nodig zouden zijn om alle seksuele gebrokenheid die er is, te helen. Die tijd komt nog. En tot die tijd zal de worsteling van vele transseksuelen worsteling blijven.

Zijn er dubbele zondaren?
In hoofdstuk 7: Bijbelse en pastoraal-ethische evaluatie keert Seldenrijk zich tegen alle vormen van exegese die binnen de Bijbel ruimte willen vinden voor de homoseksuele praktijk. De bekende argumenten die hij aandraagt, lijken mij nog steeds geldig. 'De Bijbel zegt niets over homoseksuele gerichtheid, maar verbiedt ronduit de homoseksuele praxis. (...) In al deze teksten wordt de homoseksuele praxis veroordeeld, niet de mens met de homofiele gerichtheid.' (p. 173) Hier is het boek helemaal duidelijk. In het vervolg van dit hoofdstuk is die duidelijkheid minder. Bedoelt Seldenrijk op p. 201vv dat wij ook gehouden zijn aan de (oud) joodse exegese van Deuteronomium 22:5 en Leviticus 22:24, die elke vorm van geslachtsaanpassing voor transseksuelen verbiedt?
Nog spannender vind ik wat hij schrijft op p. 193 als hij met instemming een zekere ds. Creech aanhaalt: 'Externe invloeden op de menselijke psyche zijn niet de hoofdredenen voor een homofiele gerichtheid, het is de zonde, het afgodische instinct van ons menselijke hart.' Als de schrijver hier werkelijk 'gerichtheid' bedoelt en niet 'gedrag', dan wordt hiermee een zware last gelegd op homofielen. Want als zonde de hoofdoorzaak is, dan is wat daaruit voortkomt - de homofiele gerichtheid - ook zonde. Dan moet een homofiel, ook als hij in onthouding leeft, zich evengoed 'dubbel' zondig weten. En dan zou oprechte bekering eigenlijk met zich mee moeten brengen dat hij of zij ook loskomt van deze extra zonde van de homofiele gerichtheid. Is het niet bijbelser om te zeggen dat door de gebrokenheid na de zondeval er vatbaarheid gekomen is voor homofiele gerichtheid, zoals er door de zondeval ook vatbaarheid gekomen is voor de ziekte van Crohn? Zijn Crohn-patienten daardoor 'dubbel' zondig? En zijn ze eigenlijk pas echt christen als ze hun 'Crohn' helemaal kwijt zijn? Sommige genezingsdrijvers beweren dat. De Bijbel gelukkig niet. Mijn verwarring bij het lezen hiervan werd groter, toen ik op p. 199 las dat de keuze om te spreken over homoseksuele gerichtheid (in plaats van geaardheid) ook gedaan is, om te voorkomen dat christenhomofielen zouden gaan denken dat hun situatie onveranderbaar is. Bedoelt Seldenrijk nu dat homofiele gerichtheid eigenlijk wel altijd veranderen kan? En is de weg waarlangs dat gebeuren moet, die van berouw, wedergeboorte, geloof en vergeving - zoals op p. 201 gezegd wordt? Of begrijp ik dit verkeerd? Dat hoop ik, want ik ken oprechte, wedergeboren, christenhomofielen bij wie de homofiele gerichtheid onveranderd gebleven is.

Hopen op verandering?
De verwarring die ik hierboven noemde, wordt ook in het voorlaatste hoofdstuk: Uit de stilte: van ontkenning via crisis naar erkenning niet weggenomen. In dit hoofdstuk worden goede dingen gezegd over de noodzaak van 'coming out' en aanvaarding van wie je bent. Er worden ook goede dingen gezegd over gehuwden als later blijkt dat een van beiden homofiel is. Een belangrijk deel van dit hoofdstuk vormt de uitvoerige beschrijving van de hulpverlening naar verandering, die Different (voorheen EHAH, Evangelische Hulp Aan Homofielen) biedt. Het is duidelijk dat hier de voorkeur van Seldenrijk ligt.
Dat is begrijpelijk, want echte verandering is een echte oplossing voor grote menselijke nood! Maar ik vrees dat velen deze oplossing niet zullen vinden. Om twee redenen. In de eerste plaats zal niet ieder deze lange weg van therapie en behandeling kunnen gaan. De tweede reden gaat dieper. Er wordt in de Bijbel nergens beloofd dat nu reeds alle gebrokenheid van ons leven zal worden geheeld. Er zullen daarom oprechte volgelingen van Christus zijn, die tot hun dood toe belast blijven met hun anderszijn. Daarbij zou ik niet willen zeggen, zoals Seldenrijk doet in het laatste hoofdstuk (p. 261), 'dat deze gebrokenheid vooral hoort bij de oude mens, die met Christus moet worden gekruisigd.' Met zo'n uitspraak voed je het misverstand dat een homofiele christen niet ver genoeg gevorderd is op de weg van heiliging, anders zouden zijn of haar homofiele gevoelens intussen wel gekruisigd en dus overwonnen en verdwenen zijn. Het is het misverstand, dat het 'nog niet' van Gods Koninkrijk 'nu reeds' wil meemaken, en juist zo alle troost van die belofte kwijtraakt. Het verkeerd citeren van Romeinen 6:6 lijkt hierbij symptomatisch. Paulus schrijft dat onze oude mens met Christus gekruisigd is. Die blijde wetenschap van het evangelie is genadiger dan het 'moet worden gekruisigd' van p. 261.

De derde weg
De ruimte ontbreekt om uitvoerig in te gaan op de vele pastorale adviezen in het laatste hoofdstuk: Homofiel, transseksueel en de christelijke gemeente. Mijn aarzeling bij de (oud) joodse exegese van Deuteronomium 22:5 noemde ik al. Dat deze tekst hier terugkomt, omdat hij de transseksueel zou moeten verontrusten (p. 263), is mijns inziens niet het beste pastorale advies in dit hoofdstuk, dat overigens veel goeds aanreikt.
Nog één opmerking wil ik graag kwijt en ook heb ik nog een wens. Op p. 260 schrijft Seldenrijk dat er ook christenen zijn bij wie na veelvuldig gebed en jarenlange strijd de homofiele gevoelens blijven. De suggestie daarbij is dat het om uitzonderingen gaat. Mijn vermoeden is dat het hierbij om velen gaat. Omwille van die velen zou ik willen vragen, om bij een eventuele herdruk extra aandacht te geven aan de homofiele volgelingen van Jezus, die ervoor kiezen om in onthouding te leven. Dus een extra hoofdstuk over de derde weg tussen aanvaarding van een homoseksuele levensstijl en verandering van homofiele gerichtheid in een heterofiele. Een hoofdstuk waarin geschreven wordt over de pijn en moeite van die weg, maar ook over de mogelijkheden en de vreugde en de rijke zegen van deze derde weg. Want die zijn er ook, heb ik begrepen Uit de mond van hen die zich anders blijven voelen en deze weg bewandelen, gedragen door de liefde van Christus. De titel van dat hoofdstuk zou kunnen zijn: Als je je anders voelt en wandelt met die Ene.

N.a.v. dr. R. Seldenrijk:
Als je je anders voelt. Homofiele gerichtheid, homoseksualiteit, transseksualiteit en de christelijke gemeente.
Oogst-publicaties in samenwerking met uitg. Groen, Amsterdam; 302 blz.; € 19,95.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen