Denken over catechese

Er is veel zorg om jongeren en grote verlegenheid over hun catechese. Daarom wil ik u uitnodigen te gaan dromen over nieuwe dingen. Misschien vindt u wat hieronder volgt nogal hoog gegrepen. 'De werkelijkheid is weerbarstiger. De tijden zijn moeilijk en jongeren overtuig je tegenwoordig zomaar niet ...' Dat laatste is gelukkig waar. Maar toen bedacht ik niet zolang geleden: doen we er wel genoeg moeite voor? En, belangrijker nog, vullen we onze moeite met voldoende verwachting? Zou misschien voor de kerkelijke catechese ook gelden wat Jezus zei: 'U geschiede naar uw geloof?' Stellen we onze jongeren wel hoopvol en op tijd voor de meest wezenlijke vragen? En bemoedigen wij hen voldoende om op die vragen 'ja' te antwoorden en dat te blijven doen?

Toegezegd
De meeste van onze jongeren zullen gedoopt zijn. Het hele heil in Christus is hun daarbij toegezegd. De volle vergeving van zonden is hun toegezegd. Bekering en wedergeboorte zijn hun toegezegd. Het eeuwige leven is hun toegezegd. Gaan we nu vervolgens in de catechese eerbiedig afwachten of God Zijn rijke beloften misschien wil waarmaken? Dat is ongeveer hetzelfde als de Heere God eerbiedig verdacht maken. Alsof zijn beloften niet betrouwbaar zijn. Alsof Hij zijn woord af en toe niet waar maakt.
Ik heb vele jaren catechese gegeven met de vrome bede of Hij zijn beloften wil vervullen. De jaren die ik nu nog heb, probeer ik te catechiseren, omdat God zijn beloften waarmaakt. Ook in een door en door geseculariseerd en tegelijk multireligieus Nederland. Vanwege het 'omdat' mag de catechese anders worden. Hoopvoller, lijkt me. Zo groeide, terwijl ik dacht en droomde, een plan waarvan ik hieronder probeer verslag te doen. Uiteraard is het niet bedoeld om iemand de les voor te schrijven. Maar misschien kan het aanstekelijk werken. Dat hebben dromen vaker gedaan.

Van I2 tot I6
Achteraf besef ik dat mijn gedachten over vernieuwing van de catechese bevrucht zijn door het denken van vele anderen. Verwacht hier dus niet iets buitengewoon origineels.
Uit de joodse traditie weet ik hoe goed het is om van twaalfjarigen te verwachten dat zij 'zoon der wet' willen worden. Wat vrij vertaald voor een nieuwtestamentische gemeente: van twaalfjarigen mogen wij verwachten dat zij 'kind van het evangelie' zullen zijn. En waarom zou een christelijke gemeente zo'n moment niet vreugdevol vieren?
Van de vroeg-reformatorische en de huidige evangelische traditie leerde ik, hoe goed het is om jongeren al vroeg te vragen naar hun persoonlijke geloofskeuze en volgeling willen zijn van Christus. Calvijn en Luther kozen dertien, veertien jaar als leeftijd voor geloofsbelijdenis. In verschillende evangelische gemeenten belijden jongeren van vijftien, zestien jaar vrijmoedig en met overtuiging hun geloof. Waarna zij in Genève en Wittenberg toen, en in Drachten en Dordrecht nu, het Heilig Avondmaal met vreugde meevieren. Want wat hebben zij deze versterkende middelen hard nodig, nu zij als christenjongeren heel vaak eenling gelovigen zijn in hun eigen omgeving.

In de 'wereld'
Het lijkt wel of de moderne samenleving onze kerkgeschiedenis beter kent. Rond hun twaalfde gaan veel tieners oefenen in uitgaan. Zij worden 'zoon der wereld'. Speciale disco's en dranken voor jonge tieners en Yes met Break Out, plus SBS 6, vertellen de rest. Want rond hun zestiende moeten ze toch wel helemaal klaar zijn voor hun eerste seksuele ervaring, hoe en met wie zij maar willen. Ik bedoel maar te zeggen: als reclame en media hun kairos (uitgelezen tijd) kennen, zouden wij die dan onbenut voorbij laten gaan? Dat kan niet goed zijn. Als de Vijand onze jongeren naar ziel en lichaam probeert te vangen, door hun al heel jong even verleidelijke als verkeerde keuzes voor te houden, zouden wij dan niet diezelfde tijden en gelegenheden gebruiken om hen naar ziel en lichaam te redden, door met verwachting hun de goede keuze voor te houden? De vraag stellen is haar beantwoorden!

Geloofsbelijdenis in fasen
Bovenstaande hoeft: niet te betekenen dat jongeren van rond de zeventien als direct belijdend lid moeten zijn met alle rechten en plichten daarvan uit de huidige kerkorde. Calvijn koos voorzover ik weet ook geen ouderlingen van dertien.
Uit het voortreffelijk boek van Stefan Paas De werkers van het laatste uur leerde ik het goede van de mogelijkheid , om wel - na geloofsbelijdenis - toegang te hebben tot het Heilig Avondmaal, maar bijvoorbeeld nog niet tot de ambten. Dat lijkt mij een vruchtbare onderscheiding. Bovendien ontstaat zo zinvolle ruimte voor een extra catechetisch leertraject van ongeveer 18 tot 21 jaar. In die jaren van verdieping kan zo al lerend en oefenend in de gemeente, meer volwassen jongeren geleid worden tot een nieuw moment van toewijding rond hun 21e. Je zou dat de 'zondag van de belijdenisvernieuwing' kunnen noemen, met de belofte heel hun leven te beschouwen als een christelijke bediening om ook anderen te winnen voor Christus. De doorgaande toerusting daarna zal gebeuren in het voortgaande cursusen kringwerk van de gemeente.

Inhoud van de catechese
Uiteraard betekent dit het nodige voor de inhoud van de catechese. Ik stel mij voor dat kinderen van elf en twaalf jaar gedegen basiscatechese ontvangen, waarin zij veel leren (ook uit het hoofd...) van het Oude en Nieuwe Testament. Daarvoor zijn gelukkig uitstekende boekjes beschikbaar. De laatste twee of drie lessen voor de twaalfjarigen zullen dan aangevuld moeten worden met een duidelijke voorbereiding op de zondag dat zij worden ingewijd in de geloofscatechese voor twaalf- tot zeventienjarigen.
In Bergschenhoek gebeurt dit nu in een bijzondere dienst kort voor de zomervakantie. Na de verkondiging komen de jongeren van twaalf jaar rond de (gevulde!) doopvont staan. Zij worden uitgenodigd met hun hand het water aan te raken om weer te beseffen: wij zijn gedoopt! 'De Heere God heeft jullie zijn jawoord gegeven. Daarom verwachten we nu dat jullie gaan leren jullie persoonlijke jawoord Hem te geven.
De catechese die na de zomervakantie begint, wil jullie daarbij helpen en de bijzondere zegen die jullie nu ontvangen, wil jullie er kracht voor geven.' Daarna volgen zegenwoorden (en zegenende handen) en zingt de gemeente Psalm 134:3.

Geloofscatechese
Omdat de catechese voor jongeren van twaalf tot zeventien jaar bedoeld is om te komen tot een persoonlijke geloofskeuze, gebruik ik hiervoor graag de naam 'geloofscatechese'. Veel meer dan voorheen zal daarbij de nadruk mogen liggen op de relationele aspecten. De volgende belangrijke vragen zullen uitvoerig aan de orde komen: Wat is echt geloven? Hoe kom ik tot geloof? Wie is God voor mij? Wie ben ik voor God? Waarom de Heere Jezus? Hoe kom ik tot bekering en wat is dat? Kan ik weten of ik wedergeboren ben? Hoe worden mijn zonden vergeven? Hoe weet ik dat ik vergeving nodig heb? Kan ik kind van God worden of ben ik dat al? Enzovoort.
Het lijkt me dat hiervoor nieuw materiaal ontwikkeld moet worden, waarbij gebruik wordt van alle mogelijke multimediale werkvormen.
Kleine groepen (maximaal acht jongeren? ) zijn hierbij een noodzaak. Laat er een band van liefde en vertrouwen (kunnen) ontstaan tussen de jongeren van zo'n kleine groep en de catecheet/mentor. En laten deze mentoren (predikanten en vrijwilligers) leesbare liefdesbrieven zijn van Koning Jezus. Het is Gods belofte dat zulke 'brieven' aanstekelijk werken.
Het laatste jaar van de geloofscatechese (dus voor de ongeveer zeventienjarigen) stel ik mij voor met toegespitste belijdeniscatechese, als voorbereiding op hun eerste openbare geloofsbelijdenis. De groep kan nu gerust weer wat groter zijn. Voor dit jaar is prima materiaal beschikbaar in de bestaande methoden. De belijdeniszondag kan heel goed die van Pinksteren zijn. Kort daarvoor gaat de groep een bezinningsweekend weg, om nog meer naar elkaar en vooral samen naar Hem toe te groeien.

Voortgezette catechese
Na hun 'eerste geloofsbelijdenis' zijn de jongeren welkom bij de viering van het Heilig Avondmaal en mogen zij groeien in het (kunnen) dragen van verantwoordelijkheid. Daarop zal dan ook de nadruk liggen bij de voortgezette catechese in de leeftijd van ongeveer achttien tot 21 jaar. Bij de thema's die deze jaren aan de orde zullen komen, denk ik aan: vrucht en gaven van de Heilige Geest; de opbouw van de gemeente; zending en evangelisatie; diaconaat; enz. Ook zal er vanwege 1 Petrus 3:15 intensief en apologetisch nagedacht worden over 'moeilijke vragen'. Laten deze meer volwassen jongeren in de vorm van korte stages intensief kunnen kennismaken met delen van het kerkenwerk. Bijvoorbeeld door het bijwonen van een kerkenraadsvergadering, het organiseren van een gemeenteavond voor jong en oud, of het rondbrengen van de enveloppen voor de Actie Kerkbalans.
In een sobere dienst van belijdenisvernieuwing wordt dit traject afgesloten. De vragen die daarbij aan de 21-jarigen gesteld worden, zullen gaan over blijvende toewijding aan Christus, over blijvende bereidheid om dienstbaar te zijn in de christelijke gemeente en over de bewuste keuze meer en meer een getuigend leven te leiden in woord en daad.

Andere wegen
Omdat je kunt vermoeden dat niet alle jongeren van de gemeente zich laten 'vangen' in dit hele catechesetraject en omdat we ook voortdurend uitzien naar jonge (en oudere) toetreders en 'terugkeerders', zullen ervoor hen andere wegen zijn om zich (weer) bij de gemeente te voegen. Te denken is daarbij aan de Alpha cursus, aan Open Kringen en een speciale toetrederscatechese als voorbereiding op geloofsbelijdenis.
Ook zal er binnen het vernieuwde catecheseplan gezocht worden naar een weg voor andersbegaafden. Afhankelijk van hun mogelijkheden kan het nodig zijn om voor hen een afzonderlijk programma te maken.

Ten slotte
Bij de bespreking van dit denkwerk binnen de catechesecommissie van de HGJB riep dit plan voldoende herkenning op, om het een plaats te geven in de bezinning bij de totstandkoming van het eerste visiedocument voor de catechese, dat opgesteld is door het Centrum voor Catechese (een samenwerkingsverband van HGJB en IGT Ede).
En wat Bergschenhoek betreft hopen we dat dit plan stukje bij beetje werkelijkheid kan worden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen