Brug tussen toen en nu

De opzet is overzichtelijk. Origineel is het gebruik van icoontjes. Daarmee worden de verschillende onderdelen van de verklaring aangegeven: de vertaling, historische achtergrond, literaire opbouw en wat de tekst ons in deze tijd te zeggen heeft. Het gaat om de brug tussen toen en nu. Vandaar de titel van de reeks als geheel. Dat beantwoordt ook aan de doelstelling: een hulpmiddel bij persoonlijke bijbelstudie en het voorbereiden van een les of preek. Je kunt je snel oriënteren en laten informeren. Mensen vandaag vragen daarom, zeker een nieuwe generatie.
Gelukkig hebben we tegenwoordig meer oog gekregen voor de opbouw van een bijbelboek. Dat is meer dan een overzicht van de inhoud. Vaak zegt de compositie al iets van de inhoud. Je kunt dat vergelijken met een middeleeuwse kerk. Ze hebben dikwijls de vorm van een kruis. Dat is het evangelie in steen. Nog voor er een woord is gezegd of een lied gezongen, zie je: hier staat centraal de Heere Jezus en Die gekruisigd. Dat kun je ook hebben met een bijbelboek. In de vorm van de Klaagliederen van Jeremia herken je het ritme van het Klaaglied. Zo gaan vorm en inhoud samen.

Compositie van het boek Jeremia
Maar hoe is dat met het boek Jeremia? Mevr. Lalleman laat ons van sommige passages de literaire structuur zien. Dan krijgt de tekst reliëf en gaat ze, om zo te zeggen, nog meer leven. Dat geldt ook voor de literaire structuur van het bijbelboek als geheel. Dat wordt jammer genoeg niet verder uitgewerkt.
Nu stuiten we bij het boek Jeremia op een lastige kwestie. De Septuaginta, de Griekse vertaling van de Hebreeuwse Bijbel uit de derde eeuw voor Christus of later, heeft een kortere tekst. Dat scheelt zo'n twaalf procent. Daarin ontbreken de opschriften. Bovendien staan de profetieën tegen de volken niet aan het slot, maar in het midden van het boek.
De Hebreeuwse Bijbel heeft een langere en waarschijnlijk ook latere tekst. Zo is dit bijbelboek aan ons overgeleverd. Wij zien daarin de leiding van de Heilige Geest. Daarom houden we ons aan het boek Jeremia zoals het nu voor ons ligt.
Dat doet mevr. Lalleman ook. Ze laat dat zien aan de manier waarop het woord terugkeren wordt gebruikt. Dat kan betekenen terugkeren tot God maar ook terugkeren uit de ballingschap. Welnu, tot en met hoofdstuk 20 gebruikt Jeremia dit woord in de eerste betekenis, daarna in de tweede. Hoe is die kentering te verklaren?
Hier wijst een vergelijking tussen de Griekse vertaling en de Hebreeuwse tekst ons de weg. Daar zien we dit. De weinige opschriften tot hoofdstuk 20 zijn vaag. Bovendien zijn in dit gedeelte de profetieën gericht tot het volk.
Vanaf hoofdstuk 21 wordt dat anders. Dan geven de opschriften aan voor wie een profetie is bestemd en in welk jaar ze zijn uitgesproken. Maar een historische lijn is er moeilijk in te ontdekken. Hoe zit het dan?
Er is in dit bijbelboek een reeks complexen te onderscheiden. Sommigen zijn duidelijk af te grenzen, bij anderen gaat dat veel moeilijker. Maar zij hebben als middelpunt de tegenstelling tussen Zedekia en de Spruit van de gerechtigheid. Nu betekent Zedekia de HEERE is gerechtigheid. Maar deze zoon van David faalt. Met als gevolg: het volk wordt weggevoerd in ballingschap. 'Maar zie, de dagen komen dat de HEERE David een rechtvaardige Spruit zal verwekken. Zijn Naam zal zijn: de HEERE ONZE GERECHTIGHEID.' Dat opent het perspectief op terugkeer uit de ballingschap.

Meer aandacht voor bijbelse theologie
De bijbelse theologie krijgt onder ons veel aandacht. Wij - en vooral ook onze jongeren - zijn meer geïnteresseerd in wat de Bijbel zegt over bijvoorbeeld bekering, geloof, uitverkiezing of heiliging (het groeien in geloof, hoop en liefde) dan wat daarover in de dogmatiek wordt geleerd en bediscussieerd. De bijbelse theologie echter laat zich niet oplossen in afzonderlijke thema's. Minstens zo belangrijk zijn de verbanden die de Bijbel als geheel laat zien en elk bijbelboek apart. Het waarnemen van deze verbanden behoort ook tot de bijbelse theologie. Dit zou dan de meerwaarde kunnen zijn van deze nieuwe reeks commentaren.
Een voorbeeld ter illustratie. Vaak wordt het laatste hoofdstuk van het boek Jeremia opgevat als een aanhangsel. Het bestaat namelijk uit een tweetal stukken uit het slot van 2 Koningen. Ook mevrouw Lalleman neemt dat woord aanhangsel over, maar plaatst het tussen aanhalingstekens.
Volgens haar maakt het echt deel uit van dit bijbelboek. Het laat zien dat het roepingsvisioen uit het eerste hoofdstuk werkelijkheid is geworden. Jeremia behoort dus tot de ware profeten. Want wat de valse profeten zeggen, komt niet uit. Ze zijn niet door God gezonden (Jer. 14:14-16). Met deze visie van mevr. Lalleman ben ik het van harte eens.
Maar er is over dat laatste hoofdstuk veel meer te zeggen. In de eerste plaats om wat niet is overgenomen uit het boek Koningen: het volk dat achterblijft in Juda, de moord op Gedalja, hun bestuurder, en hun vlucht naar Egypte. Zij behoren niet tot het volk dat naar Babel is afgevoerd. Voor hen geldt dan ook niet de belofte van de terugkeer.

Sleutel of aanhangsel?
In de tweede plaats zien we in de begenadiging van Jojachin al iets van de Spruit van de gerechtigheid. Aan het slot van Jeremia 22 zegt de HEERE over deze Jojachin: 'Schrijf deze man in als kinderloos, een man, die niet voorspoedig zal zijn in zijn dagen, want er zal niemand van zijn nageslacht voorspoedig zijn. Niemand van hen zal zitten op de troon van David. Niemand van hen zal weer over Juda regeren.' Naar de mens gesproken is daarmee de tronk van Isaï definitief afgesneden. Dat is het rechtvaardige oordeel van God.
Maar dan lezen wij in het volgende hoofdstuk van een nieuwe toekomst en daarmee van een nieuwe hoop. Wat onmogelijk is bij de mensen, is mogelijk bij God. Hij zal aan David een rechtvaardige Spruit verwekken. Deze zal wél als Koning regeren. Hij zal wél voorspoedig zijn. Hij zal wél recht en gerechtigheid doen op de aarde. Dezelfde woorden worden hier gebruikt maar dan ook toegespitst. Dat is in de Bijbel een manier om dingen met elkaar in verband te brengen. Jojachin wordt de gezegende onder de mannen, omdat hij wordt opgenomen in het geslachtsregister van de Heere Jezus in Mattheüs 1. Daarmee zijn de citaten uit het boek 2 Koningen eerder de sleutel tot het verstaan het boek Jeremia dan een aanhangsel. Bij het licht van het Nieuwe Testament wordt dat nog duidelijker.

Jeremia en Jesaja
Hetzelfde verschijnsel komen we tegen in het voorafgaande bijbelboek. Tussen het eerste en tweede deel van Jesaja staan de hoofdstukken 18 tot 20 uit 2 Koningen. Men ziet dat vaak als een tussenvoegsel. Maar ook dat is de sleutel voor het verstaan van het boek Jesaja als geheel. Hizkia blijkt vanwege zijn hoogmoed toch niet dé zoon van David te zijn. De Babylonische ballingschap is nu onafwendbaar. Toch zal het volk getroost worden. Dé Zoon van David is de Dienaar van de HEERE.

Deze opmerkingen doen niets af van het vele goede dat in dit boek te vinden is.
Ten slotte: we hopen dat de hoge verwachtingen die met de start van deze commentarenreeks worden gewekt, óók in bijbels-theologisch opzicht vervuld zullen worden.

N.a.v. dr. H. Lalleman-de Winkel:
Jeremia. Commentarenreeks op het Oude Testament
De Brug, deel IX. Uitg. Groen, Heerenveen; 296 blz.; € 24,50.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen