Pieter van Veldhuizen

Pieter van Veldhuizen:
Geef mij te drinken. Johannes 4:4-42 als waterputverhaal.
Uitg. Boekencentrum, Zoetermeer; 248 blz.; € 22, 50.
In de laatste halve eeuw hebben zich op het gebied van de bijbelwetenschap grote veranderingen voltrokken. De historisch-kritische bijbeluitleg, waarbij de bijbeltekst nogal eens gezien werd als een samenstel van bronnen, met alle fatale gevolgen voor de eenheid van de Schrift zoals we deze ontvangen hebben, verloor het alleenrecht. Meer en meer kwam er op deze ontleedmethode kritiek, vooral van de kant van geleerden die beïnvloed waren door de literatuurwetenschap. Zij gingen uit van de tekst zoals deze voor ons ligt als een literair geheel, waarbij structuren, motiefwoorden en het verhaal als zodanig de meeste aandacht kregen. Deze benadering heeft in de exegese in verschillende opzichten doorgewerkt.
Ik noem dit, omdat ik er aan moest denken bij de lezing van deze Utrechtse dissertatie - verdedigd aan de Katholieke Theologische Universiteit - over het verhaal van de ontmoeting tussen Jezus en de Samaritaanse vrouw. De schrijver heeft zich methodisch laten leiden door de literaire methode van Robert Alter, zoals hij die uiteenzet in zijn boek The Art of Biblical Narrative.
Johannes 4 wordt door Van Veldhuizen gelezen als een waterputverhaal, dat hij vergelijkt met soortgelijke verhalen uit het Oude Testament, de joodse traditie, de klassieke oudheid en uit andere godsdiensten: verhalen, waarin een man en een vrouw elkaar ontmoeten bij een waterput. Dat levert een groot aantal gegevens op. Bron en waterput blijken in de Bijbel niet alleen veelvuldig voor te komen, maar naast de letterlijke ook vaak een overdrachtelijke of symbolische betekenis te hebben. Wie zich op dat punt wil oriënteren, vindt in dit helder geschreven boek veel materiaal.
Een vergelijking met de joodse traditie is ook altijd weer een boeiende onderneming, al blijf je wel met de vraag zitten - en de schrijver erkent dat ook - naar de datering van met name de rabbijnse bronnen. Je moet oppassen om al te snel ze aan te wenden voor het verstaan van de eerder geschreven evangeliën. Ook het hoofdstuk over de verhalen uit de wereld van de religies is een interessant exposé. Eerlijk gezegd wist ik niet dat er zoveel op dit gebied te melden is.
De schrijver komt na een breedvoerig onderzoek tot de conclusie dat Johannes 4 in zijn vormgeving en compositie een variant is op de waterputverhalen. Door Jezus als hoofdpersoon in dit verhaal op te voeren, zet de schrijver van het vierde evangelie Hem in de kring van de stichters van Israëls traditie, maar laat hij tegelijk de tegenstelling zien: tegenover de put uit het verleden staat de fontein van water dat eeuwig leven geeft en tegenover de voorbije geschiedenis van de vaderen het komende uur van de Vader.
De originele en verrassende insteek die de auteur kiest, heeft zijn waarde. Toch blijf ik na lezing met vragen zitten. Gaat de schrijver niet erg associatief te werk? Het moet te denken geven dat het huwelijksmotief, zo dominant in de oud-testamentische verhalen, in Johannes 4 nauwelijks voorkomt. Voor mijn besef wordt er erg veel geperst in een van tevoren opgezet literair kader. Bovendien bergt de literaire methode het gevaar in zich dat het historisch karakter van het bijbels getuigenis onder de tafel verdwijnt. De Bijbel is meer dan een literair product. Het is voor alles getuigenis van de daden van God in de concrete werkelijkheid van de geschiedenis.
Hoe Van Veldhuizen dit ziet, is me uit zijn studie niet duidelijk geworden. Eén ding is me wel opgevallen: hij plaatst dit hoofdstuk nauwelijks in het geheel van de prediking van de vierde evangelist. Kun je ook bij Johannes 4 heen om de doelstelling zoals de apostel die aangeeft in 20:30-31? Kortom: met de aanduiding 'waterputverhaal' is wel iets gezegd, maar blijft het belangrijkste onderbelicht, namelijk de openbaring van de heerlijkheid van Gods genade en waarheid in het vleesgeworden Woord. Dat vind ik het manco in dit zeer leesbaar geschreven boek.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen