Boekbespreking

Alweer een boek van een afvallige domineeszoon. De vader van Jan Brokken was direct na de Tweede Wereldoorlog jarenlang hervormd predikant te Rhoon. Hij kwam uit een ongodsdienstig gezin, zijn vader was een godslasteraar, alleen op zijn sterfbed wilde hij wel bidden. Elke week haalde de zoon hem uit de kroeg en werd daarom zelf lid van de blauwe knoop. Op achtienjarige leeftijd betrad de zoon een kerk en werd gepakt door de Matheüspassion. Hij studeerde theologie in Leiden en vertrok als legerpredikant naar Nederlands-Indië. Daar kwam hij in een Jappenkamp en werd het gezin uiteengerukt, hetgeen een blijvend trauma voor de familie, ook voor de auteur betekende. Na terugkeer naar Nederland werd hij na enige omzwervingen dominee in Rhoon, onder de rook van Rotterdam.
De schrijver Jan Brokken, zoon dus van deze Rhoonse dominee, beschrijft zijn leven in de pastorie en daarna. Dat werd al met al geen opgewekt verhaal. Vader Brokken werd er dominee, toen de liberale 'herenboeren' nog het kerkelijk bewind voerden. Maar langzaam maar zeker kwamen de tuinders aan het bewind en dat waren, althans in de ogen van de schrijver, bonders en dus 'zwaren'. Het roer ging om waarbij nog kwam dat er zich velen van buiten vestigden, die de kerkelijke gemeente ook een andere kleur gaven. Ds. Brokken werd voor velen te licht. Hij raakte in de problemen, dat wil zeggen aan de drank en aan de pillen. Zonder enige terughoudendheid beschrijft de zoon de huiselijke perikelen die daarmee samenhingen. Dat staat nogal in schril contrast met het bijbelverhaal van Noach, wiens zonen bij het zien van de dronkenschap van hun vader het hoofd afwendden. Het komt zo ver dat de dominee dreigt te worden afgezet. Daartoe neemt 'Sjaan', een bakkersvrouw die ook van de bond is, het voortouw. Deze blijkt echter zelf niet brandschoon te zijn. Uiteindelijk wordt op een gemeenteavond, waar het tot een ultieme uitbarsting zou komen, de dominee gered door dr. Jelle Jelstra, rector van het Joh. Calvijn Lyceum in Rotterdam. Dat moet zijn dr. K.W. Walstra. Verandert de schrijver hier bewust de naam en wellicht ook die van anderen om (directe) herkenning te voorkomen? Dan had hij ook het Calvijn Lyceum niet moeten noemen, de school waar ik zelf Walstra als rector meemaakte. De hoogbejaarde oud-rector woont nog steeds in Rhoon. Het kan ook zijn dat de schrijver onzorgvuldig met de namen omgaat. Zo noemt hij Osborn, de pinkstergenezer, als de auteur van het in die tijd geruchtmakende boek Honest to God, waarvan de Engelse Robinson de auteur was. Het boek bevat trouwens nogal wat meer onnauwkeurigheden. Dat kooldioxide een bedwelmend gas zou zijn bijvoorbeeld. Dat moet koolmonoxide zijn. Van kooldioxide hebben we in onze tijd andere problemen te duchten.
Maar de situatiebeschrijving van Rhoon roept met name daarom wantrouwen op omdat de auteur de kerkelijke kaart niet kent. Bij mijn weten is Rhoon nooit door bonders gedomineerd geweest. Na ds. Brokken wordt, zegt de auteur, in Rhoon predikant de zoon van een zware professor in Utrecht van de Gerformeerde Bond. Dat moet dan prof dr. G. P. van Itterzon zijn geweest, wiens zoon ds. H.C. van Itterzon er dominee is geweest. Voor Brokken is het kennelijk allemaal hetzelfde: rechtzinnig is zwaar en dat deugt niet. Wat de eigenljke identiteit van zijn vader was komt in het geheel van de hervormde modaliteiten ook niet echt uit de verf. De auteur laat weten dat men hem in Pernis te licht vond. Het is dan ook twijfelachtig of ds. Brokken wel ooit de kansel van Ouddorp besteeg, een gemeente waarvan hij zegt dat het geloof er de zwaarte had van de haring in de netten. Gaande het boek haakt de auteur, evenals trouwens zijn beide broers, af van het geloof. De lezer mag dan deelgenoot worden van de (erotische) escapades van Brokken jr., alsook van toenemende verruwing van zijn taalgebruik. In allerlei typeringen van het (gereformeerde) geloof blijkt hij er telkens naast te zitten. Neem alleen al het feit dat hij vreze des Heeren, waarover hij elke week van de kansel hoorde, vereenzelvigt met angst voor God! Het is duidelijk dat hij het nooit van binnenuit heeft gekend. Toen ik het boek gelezen had, wist ik niet wat ik ervan geloven moest. Tragisch is het te noemen wanneer iemand die zo lang zo dicht bij het evangelie heeft vertoefd, toch afhaakt. Dat hij uit de beschrijving van zijn afvalligheid nu schrijversmunt slaat, maakt het geheel nog triester. Zijn schrijverstalent is een betere zaak waardig. Al ligt door het boek heen ook wel de verwerking van de oorlogsfrustraties.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen