REIZIGER 'DOET' GOLGOTHA

I

Zij hebben Hem, zonder zich af te vragen
of Hij het kon verdragen,
met nagels aan een kruis geslagen.

En toen Hij daar te lijden hing,
- een spijker is een lelijk ding -
zei Hij: Vader vergeef het hun.

Zei Hij: ze weten niet wat ze doen.
Het was hun er immers om te doen,
om eens te zien, wat of Hij nu zou doen!

Zo heeft Hij nog voor hen gebeden,
en in Zijn sterven aan hen meegegeven
en alibi voor hun geweten.

En ik stond in de verte quasi wat te praten
met 'n paar onnodige, onnozele soldaten.
Ze deden immers tóch, wat ze niet konden laten.

Maar Hij beriep zich op het allerlaatste:
De handen van Zijn Vader;
- nog vóór Pasen moest ik me naar mijn schip in Jaffa haasten.

Zo vertrekt de toerist. Er zijn meer dingen in het leven dan een kruisiging. Hij gaat scheep, want hij wil naar huis.

Een krantenbericht
In het tweede deel van het gedicht staat de officiële berichtgeving over de opstanding van Christus centraal. De reiziger leest op Cyprus een krantenbericht. De stijl is nu anders: geen nonchalante babbelstijl meer, maar krantenstijl. Een krant in de tijd van Jezus kan natuurlijk niet De dichter kiest welbewust - ik kom hier nog op terug - voor een anachronisme. Verderop in het gedicht laat hij de 'Ik' zelfs naar de radio luisteren!
De officiële instanties staan uiterst kritisch en vol ongeloof tegenover het gebeuren. Er is een muur van wantrouwen en de woordkeuze van de dichter drukt dit schitterend uit: de maakt melding van 'hardnekkige geruchten', 'geëxalteerde' (= overspannen) vrouwen die Jezus 'meenden' te zien, Maria die 'Here!' gestameld 'moet' hebben en vissers die iets 'beweren'. Allemaal formuleringen vol twijfel. Dit tweede deel luidt als volgt:

II

Toen heb ik - 't was op Cyprus - in de krant gelezen:
J. v. N., Christus geheten, is,
na voor drie dagen gekruist te wezen,
zoals onze geachte lezers weten,

niet in Zijn graf gevonden: het was open.
Hardnekkige geruchten lopen,
dat Zijn discipelen de wacht beslopen,

toen deze sliep, en zo het lijk ontvreemden.
geëxalteerde vrouwen echter meenden,
dat zij Hem zagen wandelen door de beemden;

Maria moet gestameld hebben: Here!
Er zijn ook vissers, die beweren:
Hij heeft met ons gegeten bij de meren.

Maar dit is van bevoegde zijde wedersproken.
Men late zich geen knol voor een citroen verkopen.

Het sceptische krantenbericht eindigt met de mededeling dat de officiële instanties de gebeurtenis van de opstanding ontkennen: het is 'van bevoegde zijde wedersproken'. En dit alles wordt samengevat in het kernachtige gezegde: 'Men late zich geen knol voor een citroen verkopen.'

In de krantenstijl past de formulering 'zoals onze geachte lezers weten' en ook het feit dat niet voluit de naam 'Jezus van Nazareth' wordt vermeld maar alleen Zijn initialen 'J. v. N.', zoals ook in een hedendaagse krant gebeurt bij beschuldigden die voor de rechtbank verschijnen.

De Geheime Zender
De reiziger komt in Rome aan. Hij komt thuis en spoelt in de thermen, de openbare badhuizen, alles weg. Letterlijk en figuurlijk: ook de aangrijpende gebeurtenis op Golgotha, die hij met eigen ogen heeft gezien, wordt weggespoeld. Hij is 'Christus en kruis' snel vergeten. De dingen van alledag, gezelligheid en warme sfeer slorpen hem helemaal op.
Totdat ... Tot er een goddelijke ingreep plaatsheeft. Een S.O.S. snerpt door zijn ziel. Een Geheime Zender, de Heilige Geest, stuurt hem een dringende boodschap toe: 'Wie niet vóór Mij is, is tégen Mij geweest.' De Stem is 'wit' - vergelijk de voorstelling van 'de Heilige Geest als een witte duif - en 'hees', vanwege het lange roepen. Er is inderdaad in diepe zin sprake van een S.O.S.: de ziel van de ik moet gered! Dit leidt tot een radicale ommekeer: niet meer wegdringen of vergeten, maar komen tot de volstrekte overgave aan 'Christus en kruis', aan het wonder van Pasen. Dit is de inhoud van het derde deel, dat in zijn geheel in de tegenwoordige tijd is geschreven:

III

Rome - Het anker valt. Wij varen thuis.
Ik spoed mij naar de thermen, word ontluisd
van reis en roes en in mijn eigen huis

bij vrouw en vuur en radio gezeten,
en ik alras Christus en kruis vergeten...
Toen heeft een S.O.S. mijn ziel doorreten.

'Mijn Geest wordt uitgestort op alle vlees.
Wie niet vóór mij is, is tégen Mij geweest',
er seint een Geheime Zender wit en hees.

Weer onder zeil, over de eenzaamheden van oceanen
ie mij van U scheiden, Christus,
wil mij verschijnen aan den einder.

De reiziger, omgewoeld door de Heilige Geest, gaat in de laatste strofe opnieuw op reis: 'Weer onder zeil'. Maar nu is het een andere reis: een reis naar Christus toe. Het gedicht eindigt dan ook met een gebed:
'Christus, wil mij verschijnen aan den einder.'

Een Triniteitsgedicht
De boodschap van Reiziger 'doet' Golgotha is voluit orthodox. De bijbelse boodschap - de dichter heeft vele bijbelteksten verwerkt, onder meer uit Joël en Mattheüs - wordt onverkort doorgegeven. Het is een gedicht waarin de goddelijke drie-eenheid centraal staat: God de Vader (deel I), Christus de Zoon (deel I, II en III) en de Heilige Geest (deel III). De Heilige Geest bewerkt de ommekeer in de reiziger en leidt hem naar Christus. De Geheime Zender zendt de boodschap uit die de reiziger bereikt en treft op zijn levensweg. De mens blijft echter wel altijd verantwoordelijk: 'Wie niet vóór mij is, is tégen Mij geweest'.

Die orthodoxe boodschap heeft Achterberg niet op traditionele wijze maar juist met grote originaliteit verwoord. Dat is het verrassende van dit gedicht. Achterberg tekent een reiziger uit de tijd van Jezus, maar in deze hoofdpersoon tekent hij tegelijkertijd de mens van nu. Daarom voegt hij opvallende anachronismen in: krant, radio en telegrafie, en daarom staat dit gedeelte in de tegenwoordige tijd.
In feite gaat het in het gedicht om de mens van alle tijden. Ook voor de mens van nu, ook voor ons geldt: blijven we op een afstand staan, verwerpen we op rationele gronden het wonder van Pasen - 'van bevoegde zijde wedersproken'-, vergeten we 'Christus en kruis' door de druk van de dingen om ons heen, of ... komen we tot de overgave aan Hem die Zijn leven gaf voor zondaren en opstond uit de dood?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen