Boekbespreking

Robert Haasnoot:
De Heugling.
Uitg. De  Geus, Breda; 224 blz.; € 18,90.
Haasnoot brak als schrijver onder een breder publiek door na verschijning van zijn tweede roman over de zogeheten 'Gekkenlogger', Waanzee (1999). In een interview zei hij drie boeken in gedachten te hebben die speelden in het vissersdorp Zeewijk (Katwijk aan Zee). Hij heeft woord gehouden, want na Steenkind (2002) verscheen onlangs De Heugling. Heugling is geen persoonsnaam maar een functieaanduiding van de dorpschroniqueur. Hij 'heugt zich' de dingen die gebeuren in de gemeenschap en legt ze vast voor het nageslacht in een memoriaal. In het dorp Zeewijk staat de heugling in een eeuwenoude, uit de Middeleeuwen stammende, traditie - het wordt in het boek uitvoerig uit de doeken gedaan. Maar het is een traditie die afbrokkelt.

De verantwoordelijke instantie, de baron uit het geslacht Van Warsenhout, heeft er geen belangstelling en daarom geen geld meer voor over. De heugling schrijft het verhaal op voor iemand die in de gevangenis zit om een zaak die pas aan het eind tot verbijstering van de lezer onthuld wordt.
Een belangrijke tegenspeler van de heugling is een andere hoofdpersoon: Wijnand Marseau. Hij bewoont een opvallend gebouw neergezet op het zogeheten 'zwaaiduin' (vissersvrouwen wuifden vandaar hun mannen uit die de zee optrokken om hun brood te verdienen). Wie de website van de schrijver raadpleegt (www.roberthaasnoot.nl), kan afbeeldingen zien van dit bijzondere huis. Marseau blijft een vreemde eend in de bijt van de gesloten dorpsgemeenschap. Hij komt van elders, gedraagt zich anders en vooral: hij gelooft anders of misschien wel helemaal niet.
Mijn ruimte is te beperkt om uitvoerig op de inhoud van de roman in te gaan. Daarom enkele hoofdlijnen: net als de twee eerdere Zeewijkse romans roept ook dit boek een wonderlijke soms beklemmende sfeer op. Er is van meet af aan een eigenaardige ravenplaag die op den duur gepaard gaat met een duistere konijnenziekte in de duinen. Over een duinpan wordt door verschillende mensen vreemd gedroomd, terwijl er door de schilder Johan Castelijne (Jan Toorop) een schets van is gemaakt die de bevreemding alleen nog maar vergroot. Ja, dat de bewoners de aanwezigheid van raven in een dorp aan de kust als een plaag en zelfs als een straf van God duiden, dat de sterfte van konijnen in de duinen daar weer mee in verband wordt gebracht, dat de schets van Castelijne over een duinpan leidt tot het dromen over een verder onbekende duinpan en zo voor onrust zorgt in het zeer godsdienstige dorp - het hoort bij wat in deze roman door de schrijver wordt opgeroepen: godsdienstigheid, zeker van het traditionele orthodoxe genre leidt vaak tot veel angsten onder de mensen. Jan Toorop schilderde in zijn Katwijkse periode het schilderij Les Calvinistes de Catwijck, ook te zien op de genoemde website van de schrijver. In de roman heet het De deemstering en de heugling is erop afgebeeld. Angst, verwarring en miezerigheid stralen er van af.
Haasnoot laat met een zekere regelmaat bijbelteksten citeren, uiteraard in de klassieke Statenvertaling en bijna steeds vergezeld van het woordje Sela. Wat dat ook mag betekenen, hier krijgt het iets van een soort bezwering. Soms worden de teksten verbasterd geciteerd, ik neem aan met opzet, zoals wel meer gebeurt waar mensen lukraak bijbelteksten, soms uit hun verband gerukt, te pas en te onpas bij de hand hebben. De angstige sfeer van het bijgeloof maakt het verhaal boeiend. Rechtzinnige mensen verwarren geloof soms inderdaad met uitingen van bijgeloof. Haasnoot laat ook de huichelachtige manier van leven en handelen verbeeld in de gangen en wegen van de heugiing zien. Hoe makkelijk God of een tekst uit de Bijbel voor onze eigen vrome kar of scheve schaats worden ingeschakeld. Het is merkbaar dat de schrijver de calvinistische wijze van denken en handelen van binnenuit kent zonder er rancuneus of ironisch over te worden. Haasnoot schrijft soms zinnen die je blijft herlezen, zo mooi en trefzeker geformuleerd. Een prachtig boek, waarvoor de schrijver een gelukwens verdient.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen