Veelal een sociaal evangelie

Wat drijft mij om in de Protestantse Kerk in Nederland te blijven? Hoe sta ik als predikant in de breedte van die kerk?
Ik moet eerlijk zeggen dat ik het niet zo eenvoudig vind te zoeken naar hetgeen mij bindt aan de kerk. Je kunt een grondgevoel hebben rondom de kerk, een neerslag wellicht van opvattingen. Maar om nu de omgekeerde weg te gaan, dus te verwoorden waarom je je plaats toch ziet in deze kerk, vind ik niet gemakkelijk.
Ook moet ik zeggen dat het niet zozeer een bewuste keuze is dat ik bij de kerk blijf. Het is eerder zo dat ik meer bij mezelf op zoek ben geweest naar argumenten om niet meer bij de kerk te blijven. Ik zal dan ook aangeven waar ik moeite, soms grote moeite mee heb. Ik stelde mezelf de vraag wanneer de grens bereikt is om in die kerk te kunnen blijven. Zo kom ikzelf, bij wijze van spreken, onder 'stroom' te staan bij mijn bezinning op mijn staan in de huidige kerk. Ik zal in het begin aangeven waarin mijn kerkbegrip principieel gefundeerd is.

Rechtzinnige geloof
Wat mij allereerst bij de kerk houdt, is wat ik bij Groen van Prinsterer uitgedrukt vind in de woorden: 'Men moet blijven in de kerk, want het rechtzinnige geloof is, wat men er ook van zegge, het enige geloof van onze kerk.' (Groen bedoelt het enig juiste geloof van onze kerk.) Daar voegt hij aan toe:
'Daarom kunnen we zeggen: ... we zijn in ons eigen huis; het is niet aan ons eruit te gaan en we zullen er niet uitgaan, dan wanneer men er ons uitjaagt.'
Bekend is wat Kuyper tegen Hoedemaker zei, destijds beiden hoogleraar aan de Vrije Universiteit. Toen de mogelijkheid ter sprake kwam dat Hoedemaker niet met de Doleantie mee zou kunnen gaan, zei Kuyper tegen Hoedemaker: 'Gij kunt dan in de Hervormde Kerk blijven, maar weet wel: al Gods volk gaat mee met mij en gij zult daar achterblijven met niets dan enkel Jan Rap en zijn maat.' Waarop Hoedemaker antwoordde: 'Daaruit merk ik, dat mijn aangewezen plaats is in de Hervormde Kerk; ik wens geen andere plaats dan Hij, die veracht was bij de Farizeeën, omdat hij was een vriend van tollenaren en zondaren, en omdat van Hem kon worden gezegd: deze ontvangt de zondaren en eet met hen.'

Geen strobreed
Nu zullen sommigen kunnen zeggen: 'Die uitspraak van Hoedemaker gold de Hervormde Kerk, we hebben het nu over de Protestantse Kerk in Nederland. Daar kunnen we uren over discussiëren. Kort wil ik er dit van zeggen: Ik herken mij in het standpunt van het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond, als gesteld wordt: 'De Protestantse Kerk in Nederland is mede de voortzetting van de Nederlandse Hervormde Kerk.' Ik hang de opvatting aan dat de bezwaren die we tegen de Protestantse Kerk in Nederland kunnen hebben, ook golden tegen de Hervormde Kerk. Daarom acht ik de Protestantse Kerk in Nederland ten opzichte van de Hervormde Kerk in zijn vroegere bestaansvorm, een gradueel, niet een principieel verschil.
Wel is het een feit dat de kerk concreet pluraal geworden is. Toch is ook waar wat prof.dr. K. Runia daarvan zegt: 'De kerk is pluraal, maar het evangelie niet.' Dat evangelie kan ik nog wekelijks ambtelijk verkondigen, zonder dat iemand mij een strobreed in de weg legt. Anderen mogen zeggen wat ze willen, maar ik ook! Ideaal is het niet, maar beide is waar. De zonde in onze kerk is groot, maar we hebben de vrijheid de Naam van God te belijden. En niets of niemand belet mij naar beste weten de sacramenten te bedienen.
Bij de Reformatie lag het anders. Luther had geen vrijheid het Woord van God te verkondigen, zoals hij ontdekt had het te moeten doen. Hij scheidde zich niet af. Zelfs erkende hij, nadat hij uitgeworpen was, de roomse kerk als een christelijke kerk.
Wat heeft Jezus niet gestreden tegen het farizeïsme?! Vrijwel vanaf het begin van Jezus' optreden hebben de geestelijke leiders van de toenmalige kerk, Jezus zoeken te doden. En toch: Jezus was gewoon om naar de synagoge te gaan!

Sintjohannesga
Hoever kan een kerk verworden en toch nog kerk zijn?! Ik ben predikant in Sintjohannesga/Delfstrahuizen, een dorpsgemeente. Geen Samen-op-Weg gemeente, wel een gemêleerde gemeente. Veel gereformeerden die op Heerenveen georiënteerd waren, zijn bij de gemeente in Sintjohannesga gekomen. In de kerkenraad zitten mensen die van oorsprong gereformeerd waren. Over de meest wezenlijke zaken van het geloof hebben we geen problemen. Aangaande het zogenoemde homobesluit hebben we een orthodox standpunt ingenomen. De prediking tracht ik zoveel in mijn vermogen ligt, op exegese te baseren. Al weet ik dat er natuurlijk dan nog ruimte genoeg is om zelf tussen de boodschap te zitten. Wat neem je allemaal mee als je naar de tekst gaat? Vooral in de toepassing heb je volop mogelijkheden subjectief bezig te zijn. Maar ik streef er naar om naar 'eer en geweten' reformatorisch te preken.
Gaandeweg vind ik het moeilijker precies te formuleren wat nu het eigenlijk reformatorische is. Wanneer ik het theologische paadje van mijn denken afloop, vraag ik me wel eens af wat het evangelie van het evangelie is? Er is niet alleen de kerkelijke problematiek, maar breder de geloofsproblematiek.
Dat betreft niet alleen de hoorcrisis bij de mens van nu, maar ook rondom de inhoud van het geloof. Ik vind het altijd weer moeilijk om evenwichtig over de verzoening te preken. Om een voorbeeld te noemen:
Hoe is de relatie tussen Gods belofte en het geloof? Daaruit volgend de vraag:
Hoe is de verhouding tussen de doop en het eeuwig behoud? Het is dikwijls varen tussen de grote klippen van de algemene verzoening en alles zetten op de punt van de naald van de geloofsbeslissing van de mens. En hoe raak je kernen van belijden kwijt aan de mens, in het bijzonder aan de jeugd? Dat zijn inhoudelijke vragen waar ik vaak mee worstel.

Kerkelijke vergaderingen
Ze staan evenwel los van de specifiek kerkelijke problematiek. Daaraan denkend voel ik me nogal eens vervreemd in kerkelijke vergaderingen. Alles wat 'rijp en groen' is, is te vinden in de kerk. Zeer veel is te herleiden tot het conflict tussen christelijk geloof en het humanisme.
Vaak denk ik bij wat ik beleef van het kerk zijn van nu, dat we weer terug zijn bij de centrale problemen van het begin van de Reformatie. Tegenover Erasmus stelde Luther dat men niet rechtvaardig wordt door rechtvaardig te handelen, maar dat men doordat men rechtvaardig is, in staat wordt juist te handelen. Luther zei: 'Eerst moet de mens veranderd zijn, dan eerst volgen de werken.'
Het is jammer dat ik het zeggen moet, en het klinkt mogelijk hooghartig, maar de boodschap van velen in de kerk is niet veel meer dan een sociaal evangelie. Menselijke gedachten over God staan vaak meer centraal dan - op basis van exegese - Gods gedachten over de mens! Hoe weinig ontmoet ik de eerbied voor de Schrift, in die zin dat in feite de Schrift de zelfopenbaring van God is, dus dat we van God, maar ook van onszelf helemaal niets zouden weten zonder de Bijbel. Luther zegt van de Schrift 'dat wie de Schrift wegneemt, de zon uit ons leven wegneemt.'
Dit geldt het pastorale element in de prediking, in die zin dat we zonder de Schrift ongetroost voortgaan. Maar ook het ethisch element gaat er aan. Voor zeer velen is de Bijbel uitsluitend inspiratie, geloofsvertroosting. De Bijbel heeft in dat denken nauwelijks gezag als het gaat om Gods geboden. Hoe wij moeten leven, dat moeten wij nu, in de context van de tijdgeest maar uitzoeken. Zo kom je op de bekende paden terecht van het relationele waarheidsbegrip, met alle gevolgen voor de visie op menselijke relaties.

Kuiterts invloed
Ook ontmoet ik veel invloed van de rationele theologie van Kuitert, waarbij vooral de wonderen eraan gaan.

Elk halfjaar komt een delegatie van het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond in Sebaldeburen met predikanten uit de drie noordelijke provincies bijeen. De laatste keer hield ds. J. Hannessen een inleiding over de wijze waarop hij in de breedte van de kerk staat. In twee afleveringen drukken we deze bijdrage af.

RED. DE WAARHEIDSVRIEND

Versterkt door, wat ik noem, de vloek van de evolutietheorie, met daaruit volgend het evolutionisme als totaalvisie op mens en wereld. Zo wordt heel de Bijbel in de mens teruggeschoven, omdat de Bijbel naar veler inzicht uitsluitend ervaring en geen openbaring bevat. In die visie stamt de Schrift dus uit de mens, en komt niet bij God vandaan.
Dat zijn cruciale dingen in het geloof en dus in de kerk. Strikt genomen komt voor mijn gevoel veel moderne theologie uit bij het nihilisme. Een enorm gevolg is dat men totaal de kluts kwijt is ten aanzien van goed en kwaad.
Zo verdampt Godskennis, maar ook de zelfkennis. Ik houd het ervoor dat in de kerkgeschiedenis de kennis van het eigen hart vaak geleid heeft tot de ontdekking van de Bijbel als Woord van God. Hoe worstelt Augustinus met God! Maar het gezag van de Schrift overkomt hem als hij in Romeinen 13 lezend, ontdekt dat er een God is die alles van hem weet.
Augustinus worstelde met zichzelf en daarin met God. In zijn hart kijkend, riep hij eens uit: 'Wat een kloof tussen mijzelf en mijzelf!' Dit soort kennis leidt tot het smartelijk verlangen van de eigen natuur verlost te worden. Een verlangen naar God, een dorsten naar God, zoals de dichter van Psalm 42 dat kende. Het moet ons ten diepste gaan om God, om de goede verhouding tot God.

Dogma's
De vrijzinnigheid, die in wezen eigenzinnigheid is, zal deze fundamentele dingen niet aan de orde stellen. Vrijzinnig denken leidt tot meningen, visies, niet tot vaste geloofsuitspraken. Toch hebben we dogma's nodig, al is dat dwars tegen de draad van de theologische tijdgeest in. Want er schijnt nu maar één dogma te zijn, en dat is géén dogma! Er komen natuurlijk andere dogma's voor terug, want men moet wat van de Bijbel en de wereld zeggen.
Dat heeft echter geen gezag, men pretendeert het ook niet, het zijn maar zoekontwerpen, meningen dus. Daar kom je in het leven rondom de grote noties van zonde en genade, leven en dood, tijd een eeuwigheid, niet ver mee.
De Duitse dichter Heine stond eens naar de Antwerpse kathedraal te kijken, toen hij zei: 'Die tijden hadden dogma's, wij hebben slechts meningen, maar met meningen bouw je geen kathedralen.' Inderdaad, de kathedralen getuigen van een diep vertrouwen in geloofspunten die vaststaan als een stalen pen in bevroren grond.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen