Lezen, leren, leven

Wat doet de Heilige Geest op het Pinksterfeest? De harten vervullen en de tongen losmaken. Waarmee? Waartoe? De Heilige Geest is het om de Iéér te doen, de letter, het Woord, de belofte. Wat doet de Heilige Geest? Het Woord binnenbrengen in de mens en de mens binnenbrengen in het Woord, bekerend en leven scheppend.
Wanneer wij in Handelingen 2 lezen dat de eerste bekeerlingen van de Pinksterdag 'volhardend waren in de leer van de apostelen', dan staat dit niet in een bijzin, maar in een hoofdzin. In dit artikel willen wij eenvoudig de woorden van deze hoofdzin spellen. Daarbij nemen wij drie wachtwoorden in acht:
1. De Heilige Geest leert lezen,
2. De Heilige Geest leert leren en
3. De Heilige Geest leert leven.

De leer omhelsd
Het eerste werk van de Heilige Geest is dat Hij leert lezen. Dat betekent negatief dat het tekstwoord 'zij waren volhardend in de leer' niet moet worden opgevat als zou het bedoelen: 'zij hielden vast aan de waarheid daarvan'. Iemand als K.H. Miskotte wenste hele menigten kerkgangers (de kerkvoorgangers incluis) juist voor deze dwaling, dit misverstand (dat onverstand onthult!) de ogen te openen. Zijn bekend geworden boekje Bijbels abc moge hier een gouden leidraad zijn.
Het begrip 'leer' is in de Heilige Schrift namelijk geen begrip maar een begrepen-worden. Het woord 'leer' is in de Bijbel steeds 'thora' of wet, wegwijzing, getuigenis, gebod, inzetting, woord, getrouwe gids, raad. Deze leer moet worden 'geprezen, bezongen, gekoesterd, beoefend, uitgedragen' (Bijbels abc, uitg. 1992, 19).
Heel de Schrift is 'leer'. En die leer nodigt van buiten naar binnen, in het heiligdom. Om alles te doen verstillen voor Gods aangezicht, om er te verkeren, te leven, zich te bergen en te wapenen. De Heilige Geest leert juist dat te verstaan, zo de Schrift en de geschiedenis te lezen. De 'leer van de apostelen' is geen waarheid om aan vast te houden, maar een leer die zelf een mens genadig vastgrijpt en waarin kan worden volhard! Waarin het goed uithouden is! Hiermee wil gezegd zijn dat de leer van de apostelen niet allereerst met ons verstand moet worden begrepen maar moet worden omhelsd met ons hart.

Eerste werk van de Geest
Dat betekent ook dat wij niet eerst het accent moeten leggen op de leer en zijn inhoud, met de vraag welke leer nu precies in Handelingen 2 bedoeld wordt, maar dat wij ons moeten laten richten door het feit dit de leer van de apostelen van zo groot belang werd geacht. Op de Pinksterdag is sprake van verkondiging van de heilsboodschap die voor de samengedromde menigte een prediking met volstrekte autoriteit is. Dat allereerst! De Heilige Geest leert lezen, leert achtslaan op het gesproken Woord als Wóórd, als wet, wegwijzing, licht op het pad. Ik ga volharden in de leer wanneer die leer mij leest, van binnenuit, mij overtuigt van Gods autoriteit die héél het leven betreft. Zo breeduit is het werk van de Pinkstergeest. Geen wonder dan ook dat het volharden in de leer in een hoofdzin staat.
Dit volharden in de leer is het eerste werk van de Geest. Het is zijn principe. Het ademhalingsprincipe zogezegd, geen mens kan zonder. Miskotte waarschuwt terdege het gezag van God te willen beperken door het werk van de Geest alleen 'op het innerlijke leven' te betrekken. 'Dat is een beleefde en voorzichtige vorm van ontkenning en een zeer werkzame ondermijning van de waarheid waarmee de kerk staat en valt' (Bijbels abc, 12) Nee, Pinksteren is voluit de presentie van de Geest, de adem Gods als (levensprincipe van de Waarheid). Sinds de uitstorting van de Heilige Geest dient de Waarheid zich aan in haar volle openbaring. En dat bijzondere feit komt niet op zichzelf te staan. Integendeel, het vraagt om be-aming en volharding bij mensen die de nieuwe wereld van de 'leer' zijn binnengegaan.
Alles komt in ander licht te staan. De Heilige Geest leert lezen dat de leer, de thora, een licht op het pad is waar anders volstrekte duisternis heerst (en de doem ten dode). 'De Leer onderstelt de dood, de duizend doodsvormen.' Precies daarom moet het léven worden uitgeroepen, het jaar van het welbehagen des Heeren, het welaangename jaar. (Luk. 4:19).

Voortdurend leren en volharden
Dit betekent vervolgens dat de Heilige Geest leert léren. Ook dat is principewerk. Van begin af aan is ook daar de Geest mee bezig. Wij mensen moeten geléérd worden. De leer vraagt oefening. Geen mens heeft de waarheid in pacht gekregen. De waarheid leent zichzelf niet uit in een leer, ten onzent ook niet in de reformatorische leer, maar dient zich aan, overtuigend, leven scheppend en - schenkend.
Om te volharden in de leer van de apostelen moet het besef zich baan breken dat wat er geleerd wordt door apostelen en profeten, evangelisten en dominees, zich wil laten ontdekken. De leer blijkt waarheid te zijn als waarheid van Gód over mijn leven. Daar is oefening voor nodig, een voortdurend over spreken, buigen voor. In het jodendom wordt de belangrijkste kennis niet overgedragen en verstaan door het verstand, maar door de neigingen van het hart. Martin Buber maakte daarom onderscheid tussen lehren en lernen. De Heilige Geest leert lernen. Deze Geest leert mij dat de boodschap van Jezus' kruis en opstanding mij in een nieuwe schepping binnenleidt. Voortdurend verrassend en steeds lernend.
Ook onze voorvaderen spraken over God als een 'verrassend' God! Het gevaar dat dit nieuwe, volhardende, oefenende, lerende leven bedreigt, is de stolling in een systeem, de inperking tot een gesloten geloofsleer en de opsluiting in een bedompte geloofssfeer. Dat is nu juist 'de voorzichtige ontkenning en ondermijning' van de leer! De leer van apostelen en profeten kan slechts in een voortdurend leren en volharden worden gekend. Wat dit betreft heeft Miskotte onvergetelijk op de grote gevaren gewezen. Deze kerkleraar waarschuwt rechtsom en linksom voor de valkuilen, opsommend: 'Dat wij de hele zaak in het stichtelijke laten verlopen, dat wij met een soort atavisme (erfelijk verval - LWvdS] zouden terugvallen tot colloquia pietatis:tot conventikelen en conventikelgeest, dat de geest van vorige geslachten, die bijbelvast waren, maar niet bijbelgetrouw, zoals het nu van ons gevraagd wordt, zou gaan terugkomen en rondwaren door de dreven van dat nieuw ontloken [pinkster] leven. Of nog erger: dat wij heel opnieuw leren discussiëren en disputeren, zonder dat we zijn gedoopt, d.i. ondergedompeld in de presentie der waarheid die uit niets kan worden afgeleid, en die, als Gods waarheid, niet kan gefundeerd worden, die zichzelve stelt en doorzet en rechtvaardigt en verheerlijkt; dat wij gaan praten en nog eens praten en geloven in ons eigen gepraat en gelijkhebben of gelijk-willen-hebben, voordat wij hebben gezien, persoonlijk en tezamen, dat (Gods) gezag voorop gaat.'
De eerste bekeerlingen van Pinksteren hadden dus ervaring van Gods waarheid. Een waarheid die zichzelf doorzet en zich zou blijven doorzetten, 'rechtvaardigend en verheerlijkend', - dat was hun volharding in de leer! Zij waren aangesproken als goddelozen in zichzelf, als mensen die de Waarheid gezegd moet worden. Dat beleed nog zo'n vijftien eeuwen later kerkreformator Luther tijdens een van zijn Tafelgesprekken. 'Het Evangelie moet mij steeds opnieuw gezegd worden, wil ik het geloven.'

Nieuwe leven
Waar hete evangelie klinkt, gaat de Heilige Geest de allesbeslissende waarheid spellen. Wij leren lezen. Wij leren ook leren, wij komen er achter dat de waarheid ten principale niet in ons beklijft, maar het hart van steen splijt door zaad dat ontkiemt (Guillaume van der Graft).
Ten slotte leert de Heilige Geest dan ook uit het geleerde, of beter: door het geleerde, te leven. Noemt Miskotte Handelingen 2:42, dan tekent hij daar bij aan: 'Zij volhardden in de leer der apostelen,' dat wil niet zeggen: ze hielden vast aan de waarheid daarvan, maar: zij bleven bezig zich door de levende stem der apostelen te laten onderrichten. Dat behoeft geen schoolmeesterij te kweken (evenmin als toen), het kan en mag en zal kunnen leiden tot een groeien in de kennis van God, de levende God. Het leven gaat voort; de leer gaat door. Nooit zijn wij verlaten; altijd is er dit stil gezelschap; God zelf regeert ons door zijn Woord en Geest En er is geen einde te zien.' (Bijbels abc, 25-26).
De Heilige Geest leert leven, tegen alle doodsheid in. Tegen alle verlatenheid in. Onder het kruis ontluikt voor Gods Kerk het nieuwe paradijs. De preek van Petrus op de Pinksterdag is vol van die Waarheid: Jezus is wel aan het kruis gehecht en gedood, maar door God opgewekt zijn de 'smarten van de dood ontbonden' (Hand. 2:24). Het Pinksterleven staat (verbazingwekkend genoeg!) in het teken van 'ontbonden' worden! Volharding in de leer gaat voor Gods kinderen gepaard met innige vreugde, met heilige binnenpret. De dood en haar banden zullen niet langer knellen, het oude leven is in staat van ontbinding, het nieuwe leven dient zich aan, breekt zich baan. Het loopt er op uit ook zélf ontbonden te mogen worden en met Christus te mogen zijn (Filipp. 1:23).
Wie vol-hardt in de leer, heeft een vol hart dat verlangt naar de komst van Gods Koninkrijk en een tong die losgemaakt is tot een eeuwigdurende lofprijzing. Een lied heeft hij, een zwanenzang, hulde aan het Lam en de Leer: 'Christus in al Zijn heerlijkheid, de Wet in al de vuurgloed van haar majesteit, leren blijven bij en volharden onder het kruis.' (Kohlbrugge)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen